20 εμβληματικές σκηνές ειδικών εφέ στον τρόμο

Από τον αποκεφαλισμό στο The Omen μέχρι τη σκηνή στη σοφίτα του The Birds, αυτή είναι η αντίστροφη μέτρηση με τις πιο εμβληματικές στιγμές του είδους, σε καθαρά παλιάς σχολής, πριν από το CGI, εκτέλεση.

20. Ring (1998)

Στα τέλη του 20ού αιώνα, όταν η υπερβολική εξάρτηση των δημιουργών από το CGI έκανε ολοένα και λιγότερο «ειδικά» τα ειδικά εφέ, ο Hideo Nakata αξιοποίησε την παραδοσιακή, πρακτική προσέγγιση του ιαπωνικού σινεμά για να προκαλέσει ανατριχίλα. Τη στιγμή που πιστεύεις πως η καταραμένη κασέτα VHS έχει πάρει το τελευταίο της θύμα, το εκδικητικό φάντασμα της Sadako βγαίνει από το πηγάδι, πλησιάζει… και σκαρφαλώνει έξω από την οθόνη της τηλεόρασης.

19. The Phantom Carriage (1921)

Ο Σουηδός σκηνοθέτης Victor Sjöström χρησιμοποιεί εκτεταμένα τη διπλή έκθεση — όλα μέσα στην κάμερα, αφού η οπτική εκτύπωση δεν είχε ακόμη αναπτυχθεί — για να αποδώσει το άρμα που συλλέγει τις ψυχές στον θρυλικό αυτό folk-horror. Ο Sjöström υποδύεται επίσης τον έκλυτο αντιήρωα, ο οποίος καταδικάζεται να γίνει ο οδηγός του φασματικού οχήματος, εκτός αν αλλάξει δρόμο.

18. The Student of Prague (1926)

Η εξπρεσιονιστική εκδοχή του Henrik Galeen πάνω στον μύθο του Φάουστ φέρνει ξανά μαζί τους πρωταγωνιστές του The Cabinet of Dr Caligari: ο Conrad Veidt υποδύεται τον φοιτητή που κάνει συμφωνία με τον διάβολο (Werner Krauss), ο οποίος κλέβει το είδωλό του. Αυτό το κακό διπλό ξεφεύγει, ώσπου ο Veidt το αντιμετωπίζει σε ένα φινάλε με split screen.

17. Nosferatu (1922)

Ο FW Murnau επιστρατεύει ποικίλα εφέ μέσα στην κάμερα για αυτό το αριστούργημα με βρικόλακες. Αντεστραμμένα αρνητικά, επιταχυνόμενη κίνηση και stop-motion ενισχύουν την ανησυχητική ατμόσφαιρα, μέχρι που ο μακάβριος Κόμης Orlok (Max Schreck), εκτεθειμένος στις ακτίνες του ήλιου, χάνεται σε μια ριπή καπνού.

16. Dawn of the Dead (1978)

Αξίζει ένα ποτήρι στον Jim Krut, που πέθανε τον Αύγουστο, αλλά θα μείνει για πάντα στη μνήμη ως ο «Helicopter Zombie» στο κλασικό φιλμ των ζωντανών νεκρών του George A. Romero. Χάρη στη μαγεία του μάστερ των splatter εφέ Tom Savini, εμφανίζεται στο κάδρο — και η κορυφή του κεφαλιού του κόβεται από έναν περιστρεφόμενο έλικα.

15. Tetsuo: The Iron Man (1989)

Ο Shinya Tsukamoto εμφανίστηκε δυναμικά στο body horror με ένα σχεδόν πειραματικό cyberpunk εφιάλτη, χωρίς budget, όπου τα μέλη ενός Ιάπωνα salaryman μετατρέπονται σταδιακά σε μέταλλο μέσα από μια σύνθεση από τρεμάμενο time-lapse, stop motion και jump cuts, πάνω σε έναν κροταλιστό ήχο. Στο τέλος, το πέος του γίνεται τεράστιο τρυπάνι και καταστρέφει ένα τραπεζάκι.

14. The Invisible Man (1933)

Η μεταφορά του James Whale στο μυθιστόρημα του HG Wells οφείλει πολλά στους σαρκαστικούς τόνους του Claude Rains, του οποίου το πρόσωπο φαίνεται μόνο για λίγο στο ντεμπούτο του στο Χόλιγουντ. Τα ειδικά εφέ του John P Fulton δείχνουν τον ηθοποιό να ξετυλίγει επιδέσμους από το κεφάλι του για να αποκαλυφθεί — τίποτα!

13. Dr Jekyll and Mr Hyde (1931)

Ο Fredric March κέρδισε το Όσκαρ Α΄ Ανδρικού Ρόλου για την ερμηνεία του σε αυτή τη βίαιη, αισθησιακή μεταφορά του προ-Κώδικα του μυθιστορήματος του Robert Louis Stevenson. Θα περνούσαν 38 χρόνια ώσπου ο σκηνοθέτης Rouben Mamoulian να αποκαλύψει πώς επιτεύχθηκε η πρωτοποριακή μεταμόρφωση του Jekyll σε Hyde στην οθόνη: με το μακιγιάζ του Wally Westmore και έγχρωμα φίλτρα στον φακό.

12. Eyes Without a Face (1960)

Ένας χειρουργός απάγει νεαρές γυναίκες και —σε σκληρό ασπρόμαυρο φόντο— τους αφαιρεί το πρόσωπο με νυστέρι, προσπαθώντας να αποκαταστήσει την ομορφιά της παραμορφωμένης κόρης του. Ο ανατριχιαστικός arthouse τρόμος του Georges Franju απορρίφθηκε όταν κυκλοφόρησε, όμως σήμερα θεωρείται επιδραστικό αριστούργημα.

11. The Exorcist (1973)

Ο εμετός στο χρώμα του αρακά έκανε γνωστό τον όρο «projectile vomiting», ενώ η κομμένη σκηνή του «spider-walk» έγινε θρύλος πριν αποκατασταθεί. Όμως το σήμα κατατεθέν της ταινίας του William Friedkin είναι η περιστροφή 360 μοιρών του κεφαλιού της Linda Blair, ένα εφέ ταυτόχρονα γελοίο και τρομακτικό, χάρη στον Dick Smith και τον Marcel Vercoutere και την ολόσωμη animatronic κούκλα τους.

10. The Birds (1963)

Το παιδικό πλαίσιο, οι μαθητές, το πρατήριο βενζίνης είναι υποδειγματικές σκηνές, όμως η επίθεση στην Tippi Hedren στη σοφίτα είναι ιδιαίτερα τρομακτική. Μεγάλο μέρος της έντασης προήλθε από το μοντάζ, αλλά ορισμένα πουλιά ήταν δεμένα στα ρούχα της με νάιλον κλωστές, ενώ ένα από τα ράμφη παραλίγο να της βγάλει το μάτι. Η σκηνή γυρίστηκε σε επτά ημέρες και η Hedren την περιέγραψε ως «τη χειρότερη εβδομάδα της ζωής μου».

9. Eraserhead (1977)

Η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του David Lynch διαδραματίζεται σε ένα βιομηχανικό τοπίο εφιάλτη, όπου ο Jack Nance, με τα μαλλιά σαν κοτσάνι, καταλήγει να φροντίζει ένα τσιριχτό mutant μωρό. Το πλάσμα, σχεδιασμένο από τον ίδιο τον Lynch, φέρεται να κατασκευάστηκε από ταριχευμένο έμβρυο μοσχαριού με πρόσθετα κινούμενα μέρη και θάφτηκε τελετουργικά σε μυστική τοποθεσία μετά το τέλος των γυρισμάτων.

8. The Omen (1976)

Ο γραφικός αποκεφαλισμός έγινε mainstream σε ένα εφέ υπό την επίβλεψη του John Richardson. Ο φωτογράφος Keith Jennings (David Warner) σκύβει για να πιάσει τα Daggers of Megiddo, τα μόνα όπλα που μπορούν να αντιμετωπίσουν τον Damien, τον Αντίχριστο, και αποκεφαλίζεται από ένα τζάμι που γλιστρά από ένα φορτηγό που έχει ξεφύγει. Φέρεται ότι ο Warner κράτησε το κομμένο κεφάλι μέχρι το διαζύγιό του, όταν η πρώην σύζυγός του ζήτησε να της παραχωρηθεί.

7. The Howling (1981)

Η σατιρική ταινία με λυκάνθρωπους του Joe Dante, σε σενάριο από τον John Sayles, δείχνει τον Robert Picardo (γνωστό και ως ο holographic doctor του Star Trek) να λέει «I’m gonna give you a piece of my mind» και να προσφέρει ένα κομμάτι από τον ίδιο του τον εγκέφαλο στην τρομοκρατημένη Dee Wallace, πριν οι φουσκωτές μεμβράνες μεταμορφώσουν μπροστά μας το σώμα του σε τέρας. Αξίζει το χειροκρότημα στον Rob Bottin, στη σόλο του πρώτη μεγάλη δουλειά στα ειδικά εφέ.

6. The Fury (1978)

Ο John Cassavetes, αγαπημένος του αμερικανικού ανεξάρτητου σινεμά, θεώρησε την ταινία του Brian De Palma «ταπεινωτική», όμως η τιμωρία του κακού είναι τόσο ικανοποιητική, που εύχεται κανείς τα εφέ του Rick Baker να είχαν εφαρμοστεί αναδρομικά και στον ίδιο ηθοποιό, στον ρόλο του στο Rosemary’s Baby. Ένα από τα ψυχικά παιδιά που προσπαθεί να ελέγξει ο κακούργος τον χτυπά με όλη της την τηλεκινητική δύναμη και —μπαμ!— εκρήγνυται.

5. Society (1989)

Η σατιρική body-horror ταινία του Brian Yuzna αποκαλύπτει τις ανώτερες τάξεις ως μεταμορφωτικές οντότητες που κυριολεκτικά τρέφονται από το προλεταριάτο. Η ταινία κορυφώνεται με ένα οργιαστικό «shunt», στο οποίο καλοντυμένοι καλεσμένοι ενώνονται σε μια μάζα που εισβάλλει σε κάθε άνοιγμα, θυμίζοντας το Great Masturbator του Salvador Dalí, με τα σουρεαλιστικά εφέ του Screaming Mad George.

4. Scanners (1981)

Δεν λείπουν τα εντυπωσιακά εφέ στις πρώτες ταινίες του David Cronenberg, όμως το sci-fi θρίλερ του για ψυχικούς που συγκρούονται προσφέρει ένα από τα πιο αξέχαστα. Μια επίδειξη των τηλεπαθητικών ικανοτήτων ενός χαρακτήρα ανατρέπεται από έναν πιο ισχυρό scanner (Michael Ironside), που κάνει το κεφάλι του να εκραγεί. Οι Dick Smith και Chris Walas γέμισαν ένα γύψινο κρανίο με «υπολείμματα μπέργκερ» και το τίναξαν με κυνηγετικό όπλο εκτός κάδρου.

3. An American Werewolf in London (1981)

Ο Rick Baker κέρδισε το πρώτο Όσκαρ μακιγιάζ για τη δουλειά του στη horror-comedy του John Landis, με προϋπολογισμό τρεις φορές μεγαλύτερο από εκείνον του The Howling. Καθώς ακούγεται από το ραδιόφωνο το Blue Moon του Sam Cooke, ο David Naughton κοιτά με τρόμο το χέρι του που μετατρέπεται σε πατούσα λυκάνθρωπου. Και όσο ο σκελετός του αναδιαμορφώνεται επώδυνα, οι κραυγές του μετατρέπονται σε ουρλιαχτό.

2. Alien (1979)

Οι υπόλοιποι ηθοποιοί ήξεραν ότι κάτι επρόκειτο να συμβεί, αλλά δεν ήξεραν ακριβώς τι, κι έτσι όταν το πλάσμα ξεσπά από το στήθος του John Hurt, το σοκ τους είναι σχεδόν τόσο έντονο όσο και του κοινού. Για το κεντρικό πλάνο, ο κορμός του Hurt αντικαταστάθηκε από έναν μηχανικό, γεμάτο πεπιεσμένο αέρα και εντόσθια ζώων, ενώ χειριστές κρύβονταν κάτω από το τραπέζι. Ο Ridley Scott σχεδίασε το πλάσμα, ο Roger Dicken το κατασκεύασε και το sci-fi σινεμά δεν θα ήταν ποτέ το ίδιο.

1. The Thing (1982)

Ένα εξωγήινο πλάσμα που αλλάζει μορφές εισβάλλει σε αμερικανικό ερευνητικό σταθμό στην Ανταρκτική και εκρήγνυται κατά διαστήματα σε σκηνές ειδικών εφέ που δεν έχουν ξεπεραστεί ακόμη. Αξίζει και πάλι ένα μπράβο στον Rob Bottin, που παίζει με στοιχεία ανθρώπινης και ζωικής ανατομίας σε σουρεαλιστικές μορφές, ταυτόχρονα αποκρουστικές και όμορφες. Σε μια από τις πιο δυνατές στιγμές, το κεφάλι ενός γεωλόγου αποκολλάται από το σώμα του, βγάζει πόδια σαν αράχνη και προσπαθεί να φύγει σέρνοντας. Ο Palmer, ο μαστουρωμένος της ομάδας (David Clennon), λέει αυτό που όλοι σκεφτόμαστε: «You’ve gotta be fucking kidding».

Πηγή: theguardian.com.