Βρέθηκε μάντις 98 εκατομμυρίων ετών με φυλλόμορφη κοιλιά

Μια μάντις 98 εκατομμυρίων ετών που βρέθηκε εγκλωβισμένη σε κεχριμπάρι θεωρείται το αρχαιότερο σαφές απολιθωμένο δείγμα μιμητισμού φύλλων από τη συγκεκριμένη ομάδα εντόμων. Η ανακάλυψη έγινε σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο New Phytologist.

Στα μέσα της Κρητιδικής περιόδου, ένα τροπικό δάσος στη σημερινή Μιανμάρ έσταζε κολλώδη ρητίνη δέντρων, η οποία παγίδευσε το έντομο. Το απολίθωμα δείχνει ότι η κοιλιά του μοιάζει εντυπωσιακά με το εξαφανισμένο φυτό Selaginella grimaldii, που είναι επίσης γνωστό από δείγματα κεχριμπαριού της ίδιας περιοχής.

Οι επιστήμονες ονόμασαν το έντομο Folimantis hyalinala. Το όνομα του γένους σημαίνει κυριολεκτικά «leaf mantis», ενώ το hyalinala παραπέμπει στη γυάλινη, διάφανη όψη των φτερών του.

«Αν και η σχέση μίμησης ανάμεσα σε έντομα και φυτά έχει εξελιχθεί εδώ και τουλάχιστον 200 εκατομμύρια χρόνια, τα αξιόπιστα απολιθωμένα παραδείγματα μίμησης εντόμων-φυτών είναι σπάνια», γράφουν ο παλαιοεντομολόγος Hongru Yang και οι συνεργάτες του.

«Ο τρόπος μίμησης του F. hyalinala με τη Selaginella δεν έχει αναφερθεί ποτέ πριν, και δεν υπάρχουν είδη που να μιμούνται τη Selaginella ανάμεσα στα σύγχρονα Mantodea».

Στη σύγχρονη εποχή υπάρχουν πολλά παραδείγματα μαντίδων που, περνώντας τόσες γενιές πάνω σε συγκεκριμένα φυτά, έχουν αρχίσει να τους μοιάζουν. Το πιο εντυπωσιακό είναι η ορχιδέα-μάντις, Hymenopus coronatus, ένα είδος της Νοτιοανατολικής Ασίας που θυμίζει λουλούδι, από τις ροζ και κρεμ αποχρώσεις του σώματός της μέχρι τον τρόπο που λικνίζει το σώμα της σαν λουλούδι στον άνεμο.

Όταν όμως ζούσε το F. hyalinala, τα ανθοφόρα φυτά δεν είχαν ακόμη κυριαρχήσει. Έτσι, το σώμα του εξελίχθηκε μέσα από γενιές ώστε να μοιάζει με φύλλα.

Κάθε μάντις που έμοιαζε λίγο περισσότερο με το φυτό-ξενιστή της είχε περισσότερες πιθανότητες να πλησιάσει ανυποψίαστο θήραμα και να κρυφτεί καλύτερα από τα δικά της αρπακτικά. Παράλληλα, ωφελούνταν και τα φυτά, που προστατεύονταν από φυτοφάγα έντομα χάρη στους μαντιδοειδείς «κατοίκους» τους.

Η εξελικτική θεωρία λέει ότι οι μάντιδες που κέρδιζαν από αυτή την πιο φυτική εμφάνιση θα είχαν μεγαλύτερες πιθανότητες να επιβιώσουν και να μεταβιβάσουν τα γονίδιά τους στην επόμενη γενιά. Με τον χρόνο, αυτό οδήγησε στην εντυπωσιακή ομοιότητα με τα φύλλα της Selaginella.

Το προϊστορικό δείγμα δείχνει ότι αυτό το είδος φυτικού μιμητισμού αποτελούσε μέρος της εξελικτικής εργαλειοθήκης των μαντιδών για τουλάχιστον 98 εκατομμύρια χρόνια. Υπάρχει όμως κάτι ασυνήθιστο στο F. hyalinala: πολλές σύγχρονες μάντιδες που έχουν εξελιχθεί ώστε να μιμούνται φυτά φέρουν φυλλώδη χαρακτηριστικά σε διαφορετικά μέρη του σώματός τους, ενώ το συγκεκριμένο είδος έχει «φύλλα» μόνο στην κοιλιά.

Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι ο φυτικός μιμητισμός ξεκίνησε πρώτα από το πίσω μέρος του σώματος, με αλλαγές σε άλλα εξαρτήματα, όπως τα φτερά και ο θώρακας, να εμφανίζονται αργότερα.

Οι μάντιδες μοιράζονται στην πραγματικότητα κοινό πρόγονο με τις κατσαρίδες, που έζησε πριν από περίπου 274 εκατομμύρια χρόνια. Σε πρόσφατη ταξινομική έρευνα, επιστήμονες προτείνουν ότι οι πρώτες διακριτές μάντιδες εμφανίστηκαν πριν από περίπου 185 εκατομμύρια χρόνια, στη διάρκεια του Ιουρασικού. Τότε, η υπερήπειρος Γκοντβάνα βρισκόταν σε διαδικασία διάσπασης.

Αυτή η γεωλογική καταγωγή ίσως βοηθά να εξηγηθεί γιατί οι μάντιδες είναι τόσο διαδεδομένες, τόσο ποικιλόμορφες και τόσο στενά προσαρμοσμένες στα περιβάλλοντά τους. Είχαν εκατομμύρια γενιές για να τελειοποιήσουν το καμουφλάζ τους.

Δεν είναι, όμως, τα μόνα έντομα που έκαναν κάτι παρόμοιο νωρίς στο απολιθωμένο αρχείο. Ορισμένες κατσαρίδες, ακρίδες, ραβδόμορφα έντομα και μέλη άλλων οικογενειών εντόμων ανέπτυσσαν επίσης φυτικά χαρακτηριστικά την ίδια περίπου εποχή.

Δυστυχώς, η εξόρυξη και το εμπόριο του κεχριμπαριού Kachin συνδέονται με τη συνεχιζόμενη κοινωνικοπολιτική αναταραχή στη Μιανμάρ. Υπάρχουν ανησυχίες ότι το εμπόριο κεχριμπαριού βοηθά στη χρηματοδότηση όσων τα Ηνωμένα Έθνη καταδικάζουν ως «γενοκτονικό έγκλημα κατά της ανθρωπότητας».

Το 2015, η Μιανμάρ απαγόρευσε την εξαγωγή απολιθωμάτων, αλλά τα δείγματα που είναι εγκλωβισμένα σε κεχριμπάρι έχουν βρεθεί σε νομική γκρίζα ζώνη. Το 2021, η Society of Vertebrate Paleontology ζήτησε μάλιστα «σκληρό μορατόριουμ στη δημοσίευση όλων των απολιθωμάτων σε κεχριμπάρι που προέρχονται από πηγές της Μιανμάρ μετά τον Ιανουάριο του 2021», μετά το πραξικόπημα.

Το δείγμα της μάντιδας F. hyalinala αποκτήθηκε το 2015 από τον συλλέκτη Fangyuan Xia, ο οποίος αργότερα την ίδια χρονιά το δώρισε στο εργαστήριο εξέλιξης εντόμων του Capital Normal University στο Πεκίνο.

Πηγή: sciencealert.com.