Το ταξίδι πίσω από το «Wild Horse Nine» από το Σαντιάγο στη Ράπα Νούι

Το νέο φιλμ του Martin McDonagh, «Wild Horse Nine», με τους Sam Rockwell και John Malkovich, ακολουθεί δύο πράκτορες της CIA στη Χιλή και μέρος των γυρισμάτων του έγινε στη Ράπα Νούι.

Λίγα λεπτά μετά την άφιξή του στο αρχαιολογικό σημείο Ahu Tongariki, στη Ράπα Νούι, όπου 15 επιβλητικά αγάλματα moai στέκονται με την πλάτη στη θάλασσα, ο οδηγός της Gina φωτίζεται από την ένδειξη «Tsunami Alert». Όταν ρώτησε αν κάτι τέτοιο είναι συνηθισμένο στο νησί, εκείνη απάντησε πως όχι, αν και υπήρξε ένα τσουνάμι το 1960 που παρέσυρε αρκετά από αυτά προς τον λόφο. Αργότερα η προειδοποίηση άρθηκε, αλλά η αίσθηση επερχόμενης καταστροφής έμεινε, ενώ φωτογραφιζόταν μπροστά στα moai.

Η αίσθηση του να φλερτάρει κανείς με τη θνητότητα στην άκρη του κόσμου βρίσκεται στον πυρήνα του «Wild Horse Nine», μιας νέας ταινίας που έγραψε και σκηνοθέτησε ο Martin McDonagh και γυρίστηκε εν μέρει στη Ράπα Νούι. Η ταινία ακολουθεί τους δύο πράκτορες της CIA, Chris Carlisle και Lee Chesterfield, από τη βάση τους στο Σαντιάγο μέχρι το πολυνησιακό νησί, για μια εβδομαδιαία διακοπή. Το ταξίδι τους τοποθετείται λίγο πριν από το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1973 στη Χιλή, που ανέτρεψε τον σοσιαλιστή πρόεδρο Salvador Allende και έφερε στην εξουσία τον στρατηγό Augusto Pinochet. Για όποιον γνωρίζει την ιστορία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στη Λατινική Αμερική, είναι σαφές πως οι δύο αυτοί πράκτορες έχουν εμπλακεί ως operatives σε όσα προηγήθηκαν. Ο συντάκτης ταξίδεψε στη Χιλή για να ακολουθήσει τα πραγματικά τοποθεσίες και την ιστορία πίσω από τη μυθοπλασία της ταινίας.

Οι χαρακτήρες Chris Carlisle, τον οποίο υποδύεται ο John Malkovich, και Lee Chesterfield, τον οποίο ενσαρκώνει ο Sam Rockwell, σχηματίζουν το αιχμηρό δίδυμο που έχει γίνει γνώριμο στις ταινίες του McDonagh, όπως το «In Bruges». Ο μεγαλύτερος και πιο θρασύς Chris, στα τελευταία χρόνια της κατασκοπικής του καριέρας, θεωρεί το ταξίδι στη Ράπα Νούι ως την τελευταία του πράξη, μετά τη διάγνωση τελικού καρκίνου, ζητώντας επίμονα να δει «τα μεγάλα κεφάλια», δηλαδή τα moai. Ο Lee, από την άλλη, λειτουργεί ως εξουθενωμένος συνάδελφος, πενθούντας φίλος και, ολοένα περισσότερο, ως συνοδός, καθώς η μνήμη του μέντορά του αρχίζει να τον εγκαταλείπει. Μερικές φορές επιστρέφει δυνατά, σε στιγμές χωρίς έλεγχο —ή ίσως σε εξομολογήσεις πριν από τον θάνατο. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι ο μονόλογος όπου θυμάται με χαρά και άλλες εκλεγμένες κυβερνήσεις που βοήθησε να ανατραπούν στη δουλειά.

Οι Chris και Lee αντιμετωπίζουν με αδιαφορία τη Ράπα Νούι και τις ευγενικές εκκλήσεις να γνωρίσουν την τοπική ιθαγενή κουλτούρα. Δείχνουν ελάχιστο ενδιαφέρον να πάρουν στα σοβαρά την ιστορία του τόπου. Ένας άλλος τουρίστας ρωτά τον Chris γιατί βρίσκεται εκεί, αν είναι απλώς για να κοροϊδεύει το μέρος. Παρ’ όλα αυτά, είναι κυρίως μέσα από τα μάτια τους που το κοινό βλέπει τόσο το Σαντιάγο της δεκαετίας του 1970 όσο και τη Ράπα Νούι.

Η αυξανόμενη ζήτηση για ταξίδια σε κινηματογραφικά σκηνικά είναι ο λόγος που ο ταξιδιωτικός οργανισμός Abercrombie & Kent λάνσαρε ένα πρόγραμμα 9 ημερών, που επιτρέπει στους επισκέπτες να ακολουθήσουν τα ίχνη του «Wild Horse Nine». Το ταξίδι στη Χιλή ξεκίνησε για δοκιμή αυτής της πρότασης, αρχίζοντας, όπως και οι ήρωες Carlisle και Chesterfield, από το Σαντιάγο.

Σε αντίθεση με την ταινία, η πόλη βρέθηκε αντιμέτωπη με ασυνήθιστα έντονη βροχή το πρωί της άφιξης. Οι Άνδεις, που συνήθως δεσπόζουν στον ορίζοντα, είχαν χαθεί πίσω από πυκνά σύννεφα, ενώ ο ποταμός Mapocho έμοιαζε έτοιμος να υπερχειλίσει. Πιο οικεία ήταν η αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα στο μποέμ Barrio Lastarria. Έξω από το ξενοδοχείο τον περίμενε η ξεναγός Lisette Matamala, η οποία για τις επόμενες δύο ημέρες θα παρουσίαζε την ταραγμένη πολιτική ιστορία που στηρίζει την πλοκή του «Wild Horse Nine».

Παρά τη βροχή, η περιήγηση συνεχίστηκε με τα πόδια μέχρι την κοντινή Plaza de la Constitución, όπου κάτω από ογκώδεις ομπρέλες έγινε στάση μπροστά στο Palacio de La Moneda. Η έδρα του προέδρου της Χιλής βομβαρδίστηκε κατά τη διάρκεια του πραξικοπήματος, σε μία από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες εκείνης της ημέρας. Στην ταινία, το επιβλητικό κτίριο εμφανίζεται ακόμα όρθιο, μέσα από το γραφείο του ιδιότροπου επικεφαλής του γραφείου της CIA MJ, τον οποίο υποδύεται ο Steve Buscemi, βασικό πρόσωπο στην οργάνωση του χάους. Σύμφωνα με τον σκηνογράφο Denis Schnegg, η ομάδα γύρισε τη σκηνή σε γραφείο απέναντι από το παλάτι, που είχε πράγματι χρησιμοποιηθεί από τη CIA εκείνη την περίοδο. Όπως είπε, η θέα προς το παλάτι, γνωρίζοντας τι συνέβαινε πίσω από εκείνο το παράθυρο, ήταν ιδιαίτερα ανατριχιαστική.

Οι συνέπειες εκείνης της δράσης είναι χαραγμένες και στο Μουσείο Αλληλεγγύης Salvador Allende, ένα σύγχρονο μουσείο τέχνης στη Barrio República, που έχει περάσει από πολλές ζωές: πρώτα ως σπίτι εύπορης οικογένειας στα μέσα του 20ού αιώνα, στη συνέχεια ως χώρος έκθεσης της αριστεράς που ιδρύθηκε το 1971 από ομάδα δημιουργικών διανοουμένων και αργότερα ως κέντρο κράτησης και σταθμός παρακολούθησης της Διεύθυνσης Εθνικής Πληροφόρησης του Pinochet, της DINA. Μετά την επιστροφή της δημοκρατίας το 1990, επέστρεψε στην αρχική του μορφή ως μουσείο.

Παρότι δεν είναι τοποθεσία γυρισμάτων του «Wild Horse Nine», αποτελεί σημαντική στάση για να μπει η ταινία στο πλαίσιο αυτών των πραγματικών ιστορικών γεγονότων. «Αυτό το σπίτι έχει πολλά στρώματα ιστορίας και νοήματος», λέει η διευθύντρια του μουσείου María José Lemaitre καθώς κατεβαίνουν μια ευρεία, σπειροειδή ξύλινη σκάλα. «Και επίσης σκοτάδι». Όταν επανεγκαταστάθηκε η συλλογή, αποκαλύφθηκαν μυστικά μέσα στα τοιχώματα του κτιρίου: απομαγνητοφωνήσεις υποκλοπών ήταν κρυμμένες από τη DINA στις οροφές και εξοπλισμός παρακολούθησης τηλεφώνων βρισκόταν στο υπόγειο.

Η Lemaitre και η επιμελήτρια Caroll Yasky τού δείχνουν το υπόγειο, σε έναν σκονισμένο, χωρίς παράθυρα χώρο. Εκεί στέκονται πάνω από τα χειρόγραφα ονόματα και τους αριθμούς τηλεφώνου οικογενειών που παρακολουθούσε η DINA, απτή απόδειξη των φρικαλεοτήτων που γέννησε η ιστορία στην οποία πατά η πλοκή του McDonagh. «Το μουσείο μπορεί να δείχνει το παρελθόν, αλλά αυτό που έχει σημασία είναι το μέλλον», λέει η Yasky, καθώς ανεβαίνουν ξανά στο φως.

Τα ίχνη του καθεστώτος Pinochet παραμένουν παντού στο Σαντιάγο. Ένα βράδυ, με pisco sour στο τραπέζι, ο συντάκτης δειπνεί με έναν πανεπιστημιακό καθηγητή, του οποίου ο πατέρας υπήρξε οδηγός του δικτάτορα — ρόλος που, όπως υποστηρίζει, τον στοίχειωσε τόσο βαθιά ώστε έπαθε εγκεφαλικό για να τον ξεχάσει. Η ιστορία αυτή συνδέθηκε αναπόφευκτα με τις προσπάθειες του Chris να βρει λύτρωση στο «Wild Horse Nine», μέσα από τις λανθασμένες απόπειρές του να γράψει απομνημονεύματα που σκοπεύει να αφήσει πίσω του μετά τον επικείμενο θάνατό του.

Άλλο απόγευμα, η περιήγηση οδηγεί στη Villa Grimaldi, άλλοτε διαβόητο κέντρο κράτησης στα περίχωρα της πόλης, που σήμερα λειτουργεί ως μνημείο. Δύο επιζώντες του, ο Alvaro Ahumada και ο Ignacio Puelma, εμφανίζονται καλοντυμένοι και στις αρχές της δεκαετίας των 70 τους, για να ξεναγήσουν τους επισκέπτες κάτω από τα δέντρα κοντά στην είσοδο. Το κέντρο διατηρεί τα σκληρά απομεινάρια των κτιριακών του δομών, αλλά και συστάδες από αρωματικά τριαντάφυλλα, πολύχρωμα μωσαϊκά και νερά. «Δεν θέλαμε να φτιάξουμε μουσείο φρίκης», λέει ο Ahumada, που είναι και πρόεδρος του ιδρύματος. «Θέλαμε, αντίθετα, να ξεπλύνουμε όσα συνέβησαν εδώ».

Οι δυο τους, συνειδητοποιεί ο συντάκτης, θα ήταν περίπου στην ίδια ηλικία με τη νεαρή, αισιόδοξη αριστερή φοιτήτρια Monica της ταινίας, την οποία υποδύεται η Mariana di Girolamo. Και οι δύο ήταν μέλη του φοιτητικού Κινήματος της Επαναστατικής Αριστεράς και, σε ηλικία μόλις 19 και 21 ετών, μεταφέρθηκαν από τη Villa Grimaldi στο ίδιο στρατόπεδο συγκέντρωσης, όπου ήρθαν κοντά μέσα από τη μουσική και σχημάτισαν ακόμη και συγκρότημα κατά τη διάρκεια της κράτησής τους. «Ο δεσμός μας είναι πολύ βαθύς», λέει ο Puelma, ενώ ένα σμήνος από παπαγάλους πετά πάνω τους. «Ήμασταν και οι δύο ροκάδες, οπότε είχαμε πολλά να πούμε», προσθέτει ο Ahumada. «Το να στηρίζουμε ο ένας τον άλλον και να φροντίζουμε ο ένας τον άλλον ήταν μια πράξη αντίστασης».

Η ιστορία τους παραπέμπει σε μια συγκινητική σκηνή του «Wild Horse Nine», όταν αργότερα φτάνουν στη Ράπα Νούι, όπου ο Chris συναντά τη Monica σε ένα σκοτεινό μπαρ. Καθώς στη σκηνή παίζει ο άτυχος λαϊκός τραγουδιστής Victor Jara, τον οποίο υποδύεται ο Aron Hernandez, ο Chris της λέει με ανησυχητική ωμότητα ότι δεν είναι απλώς πράκτορας της CIA, αλλά άνθρωπος που ήρθε στη Χιλή για να «αποσταθεροποιήσει τη δημοκρατία σας», σε άμεση αναφορά στην εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών στην εγκατάσταση του Pinochet.

Η επιλογή του McDonagh να δείξει τον Jara, που δολοφονήθηκε από μέλη του καθεστώτος Pinochet, θυμίζει ότι πίσω από τη γελοιότητα των Chris και Lee βρίσκονται οι ιστορίες πραγματικών ανθρώπων, όπως του Ahumada και του Puelma. Κάποιοι από τους ηθοποιούς της ταινίας νιώθουν ακόμη αυτό το βάρος. Η Mariana di Girolamo εξηγεί ότι η Monica βασίζεται σε αληθινό πρόσωπο, την Comandante Tamara, μια αριστερή φοιτήτρια και αντάρτισσα που επιχείρησε να δολοφονήσει τον Pinochet. Θυμίζει επίσης τον Victor Jara, τον τραγουδιστή που στο μπαρ ερμηνεύει ένα τραγούδι της Violeta Parra. Η ίδια λέει ότι γεννήθηκε τον πρώτο χρόνο της δημοκρατίας, όμως οι γονείς της ήταν μαθητές το 1973. «Αυτό το ιστορικό βάρος μεγαλώνει μαζί σου και παραμένει ανοιχτή πληγή», σημειώνει.

Η άφιξη στη Ράπα Νούι γίνεται όπως και για τους Chris και Lee: με διακοπές, μέσω της μίας καθημερινής πτήσης από το Σαντιάγο. Η προσγείωση γίνεται σε ένα αεροδρόμιο με αχυρένια στέγη, όπου ακούγεται ουκουλέλε και οι κότες κινούνται γύρω από την παραλαβή αποσκευών. Τον συντάκτη παραλαμβάνει έξω η Gina Pakarati, που γεννήθηκε και μεγάλωσε στο νησί, με το λευκό Suzuki Jimny της, και ξεκινούν για να επισκεφθούν τα ίδια σημεία με τα moai που, στην ταινία, ο Chris λέει στον Lee ότι θέλει να δει πριν πεθάνει. Στην πραγματικότητα, όταν φτάνουν για πρώτη φορά στο νησί, αποκαλύπτεται στους θεατές ότι ο Chris έχει ζητήσει από τον Lee να του βάλει ένα πιστόλι στο κεφάλι και να τελειώσει τα πράγματα εκεί, στη Ράπα Νούι.

Η Pakarati γνωρίζει το νησί σαν την παλάμη της και, καθώς ακολουθούν τη δύσβατη παράκτια διαδρομή που καταγράφεται στην ταινία, βάζει στη διαπασών το τοπικό πολυνησιακό folk-country συγκρότημα Topatangi. Περνούν από εκτάσεις με έντονο πράσινο λιβάδι και μαύρο ηφαιστειακό βράχο, και σταματούν μπροστά σε αγέλες από τα ίδια καστανόχρωμα άγρια άλογα στα οποία συχνά στρέφει την κάμερα ο McDonagh.

Ο αέρας, με το παράθυρο κατεβασμένο, μυρίζει γλυκά και ξυλώδη. Η αίσθηση του τόπου είναι σχεδόν σουρεαλιστική και γαλήνια. Κάποια στιγμή η Pakarati σταματά και κόβει ένα μικρό γκουάβα από δέντρο, τόσο ώριμο που σπάει με τα χέρια της, για να το φάνε στην άκρη του δρόμου.

Καθώς ανεβαίνουν προς το Ahu Akivi, ένα από τα εντυπωσιακά σημεία με moai στο νησί, μικρές ομάδες τουριστών κυκλοφορούν γύρω τους, ανάμεσά τους και κάποιοι γνωστοί από προηγούμενες συναντήσεις, καθώς στο μικρό νησί οι δρόμοι των επισκεπτών διασταυρώνονται γρήγορα. Όπως ο Chris και ο Lee, όλοι έχουν έρθει για την ίδια εμπειρία ζωής, έστω κι αν εκείνοι δεν κρατούν κάμερα Super 8 ούτε κουβαλούν όπλα στη θήκη τους. Η πρώτη θέα των moai μοιάζει με μύθο που παίρνει σάρκα και οστά. Η Pakarati, 43 ετών και μέλος μακράς γενιάς ανθρώπων της Ράπα Νούι, εξηγεί ότι από όλες τις τελετουργικές πλατφόρμες του νησιού, αυτή είναι ιδιαίτερα ξεχωριστή, επειδή τα επτά αγάλματά της κοιτούν προς την Πολυνησία, τη γη από όπου προήλθαν.

Τα γιγαντιαία moai από ηφαιστειακή πέτρα, στα οποία ο χαρακτήρας του Malkovich αναφέρεται ως «τα μεγάλα κεφάλια», αποτελούν ζωντανό κομμάτι της αρχαίας πολυνησιακής ιστορίας στη Ράπα Νούι.

Η Pakarati θυμάται ότι έπαιζε ανάμεσα στα αγάλματα ως παιδί, κάτι που σήμερα δεν επιτρέπεται πια, και άκουγε τον παππού της να μιλά για τη συμβολή του επισκέπτη αρχαιολόγου William Mulloy στην αποκατάστασή τους τη δεκαετία του 1960.

Πηγή: cntraveler.com.