Για πάνω από έναν αιώνα, οι Blood Falls της Ανταρκτικής — ένα ρεύμα βαθυκόκκινου υγρού που αναβλύζει από τον παγετώνα Taylor — αποτελούσαν ένα από τα πιο παράξενα φαινόμενα της επιστήμης. Νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Antarctic Science αποκαλύπτει επιτέλους τον μηχανισμό που τους κάνει να εκρήγνυνται περιοδικά, κλείνοντας έναν κύκλο ερωτημάτων που ξεκίνησε το 1911.
Υπάρχει μια γωνιά της Ανταρκτικής που μοιάζει να έχει βγει από ταινία τρόμου. Στις ξηρές κοιλάδες McMurdo, μια απέραντη παγωμένη έρημος, ένα ρεύμα βαθυκόκκινου υγρού αναβλύζει περιοδικά από το λευκό του παγετώνα Taylor. Τα λεγόμενα Blood Falls — «Αιματηρά Καταρράκτη» — ανακαλύφθηκαν το 1911 από τον γεωλόγο Thomas Griffith Taylor και από τότε τροφοδοτούν έναν αιώνα επιστημονικής εικασίας. Τώρα, μια νέα μελέτη φαίνεται να βάζει τελεία στο τελευταίο ανοιχτό ερώτημα: τι ακριβώς κάνει αυτό το υγρό να εκτοξεύεται από τα έγκατα του πάγου.
Το πρώτο μυστήριο που λύθηκε ήταν το χρώμα. Ο Taylor είχε αρχικά αποδώσει την κόκκινη απόχρωση σε μικροάλγη. Έναν αιώνα αργότερα, οι επιστήμονες κατάλαβαν ότι η αιτία είναι σωματίδια σιδήρου παγιδευμένα σε νανοσφαίρες μαζί με άλλα στοιχεία — πυρίτιο, ασβέστιο, αλουμίνιο, νάτριο. Πιθανότατα παράχθηκαν από αρχαία βακτήρια που παγιδεύτηκαν κάτω από το έδαφος εκατομμύρια χρόνια πριν. Μόλις το υγρό έρθει σε επαφή με τον αέρα, ο σίδηρος οξειδώνεται και το μείγμα παίρνει την χαρακτηριστική σκουριοκόκκινη απόχρωση του.
Το δεύτερο μυστήριο αφορούσε τη θερμοκρασία. Πώς παραμένει υγρό σε σχεδόν –20 βαθμούς Κελσίου; Η απάντηση: δεν είναι απλό νερό, αλλά υπεράλμη — ένα εξαιρετικά αλμυρό διάλυμα που σχηματίστηκε πριν από περίπου δύο εκατομμύρια χρόνια, όταν τα νερά του Ανταρκτικού Ωκεανού υποχώρησαν από τις κοιλάδες. Η υψηλή αλατότητα εμποδίζει το νερό να παγώσει, επιτρέποντάς του να παραμένει υγρό ακόμα και σε ακραίες θερμοκρασίες.
Αυτό που παρέμενε άγνωστο ήταν ο φυσικός μηχανισμός που οδηγεί στις εκρήξεις. Η απάντηση ήρθε από τη συνδυαστική ανάλυση δεδομένων GPS, θερμικών αισθητήρων και εικόνων υψηλής ανάλυσης που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια μιας έκρηξης το 2018. Καθώς ο παγετώνας Taylor κινείται αργά προς τα κατάντη, η μάζα του πάγου συμπιέζει τα υπόγεια κανάλια όπου βρίσκεται η υπεράλμη, δημιουργώντας τεράστια πίεση. Όταν η πίεση γίνεται αφόρητη, ο πάγος υποχωρεί: η υπεράλμη εισχωρεί στις ρωγμές και εκτοξεύεται σε σύντομες εκρήξεις. Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η αποφόρτιση λειτουργεί και ως φρένο — επιβραδύνει προσωρινά την κίνηση του παγετώνα.
Με αυτή την ανακάλυψη, τα Blood Falls παύουν να είναι μυστήριο — τουλάχιστον προς το παρόν. Παραμένει ανοιχτό το ερώτημα για το πώς η κλιματική αλλαγή θα επηρεάσει αυτό το σύστημα στις επόμενες δεκαετίες. Αν η υπερθέρμανση αλλάξει τη δυναμική του παγετώνα, ακόμα και ένα φαινόμενο που καταλαβαίνουμε πλήρως μπορεί να γίνει και πάλι απρόβλεπτο.
