Ο πλανήτης που δεν σβήνει τα φώτα

Νέα έρευνα με βάση πάνω από ένα εκατομμύριο δορυφορικές εικόνες της NASA αποκαλύπτει ότι η νυχτερινή φωτεινότητα της Γης αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς, κυρίως σε αναπτυσσόμενες χώρες. Ταυτόχρονα, πόλεμοι και ενεργειακές πολιτικές αφήνουν ευδιάκριτο αποτύπωμα στον νυχτερινό χάρτη του πλανήτη.

Αν κοιτάξεις τη Γη από το διάστημα τη νύχτα, δεν βλέπεις έναν πλανήτη που κοιμάται. Βλέπεις έναν πλανήτη που ανάβει όλο και περισσότερα φώτα. Αυτό είναι, σε γενικές γραμμές, το συμπέρασμα μιας εκτεταμένης νέας έρευνας που ανέλυσε πάνω από ένα εκατομμύριο δορυφορικές εικόνες του προγράμματος Black Marble της NASA, χαρτογραφώντας τις μεταβολές του τεχνητού φωτισμού σε ολόκληρο τον κόσμο για περισσότερο από μια δεκαετία.

Επικεφαλής της μελέτης ήταν ο Zhe Zhu, αναπληρωτής καθηγητής τηλεπισκόπησης στο Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ. Τα ευρήματα είναι εντυπωσιακά: η συνολική νυχτερινή φωτεινότητα του πλανήτη έχει αυξηθεί κατά 34% σε σχέση με τα επίπεδα του 2014, ακόμα και αν αφαιρεθούν οι περιοχές όπου καταγράφηκε μείωση. Ο Zhu το περιγράφει με ακρίβεια: «Ανακαλύψαμε ότι το νυχτερινό τοπίο της Γης είναι εξαιρετικά ασταθές. Το φωτεινό αποτύπωμα του πλανήτη επεκτείνεται, συρρικνώνεται και μετατοπίζεται συνεχώς».

Η πιο έντονη άνοδος εντοπίζεται σε αναπτυσσόμενες οικονομίες, κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία. Χώρες όπως η Σομαλία, το Μπουρούντι και η Καμπότζη κατέγραψαν από τις μεγαλύτερες αυξήσεις, καθώς η ταχεία αστικοποίηση και ο εξηλεκτρισμός της υπαίθρου φέρνουν για πρώτη φορά ηλεκτρικό φως σε εκατομμύρια ανθρώπους. Σε απόλυτα μεγέθη, οι ΗΠΑ παραμένουν ο πιο φωτεινός κόμβος του πλανήτη, ακολουθούμενες από Κίνα, Ινδία, Καναδά και Βραζιλία. Ο Zhu είναι προσεκτικός στις αξιολογήσεις: «Από οικονομική σκοπιά, η αύξηση της φωτεινότητας μπορεί να είναι θετική. Σημαίνει περισσότερη δραστηριότητα και πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια για ανθρώπους που προηγουμένως δεν την είχαν».

Η Ευρώπη κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση. Η ήπειρος κατέγραψε συνολική μείωση 4% στη νυχτερινή φωτεινότητα, με τη Γαλλία να ξεχωρίζει με πτώση της τάξης του 33%. Η εξήγηση είναι κυρίως τεχνολογική και πολιτική: αντικατάσταση παλαιών φωτιστικών με κατευθυνόμενα LED χαμηλής κατανάλωσης και αυστηρότεροι κανονισμοί ενεργειακής απόδοσης. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη σκοτεινιάζει με την κυριολεκτική έννοια — σημαίνει ότι φωτίζει πιο αποδοτικά.

Εκεί που τα δεδομένα γίνονται πιο σκοτεινά, κυριολεκτικά, είναι στις ζώνες σύγκρουσης. Η έρευνα κατέγραψε απότομες πτώσεις φωτεινότητας στην Ουκρανία που συμπίπτουν χρονικά με τη ρωσική εισβολή, καθώς και σε Συρία και Υεμένη, όπου χρόνια πολέμου έχουν σβήσει κυριολεκτικά ολόκληρες πόλεις. Οι ερευνητές μπόρεσαν επίσης να παρακολουθήσουν σχεδόν σε πραγματικό χρόνο την εξάπλωση των lockdown λόγω COVID-19, καθώς η μείωση της οικονομικής δραστηριότητας αποτυπωνόταν άμεσα στα νυχτερινά δεδομένα.

Υπάρχει, ωστόσο, ένα σημαντικό τεχνικό κενό στην εικόνα. Ο Christopher Kyba, συν-συγγραφέας της μελέτης και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ruhr της Μπόχουμ, επισημαίνει ότι οι δορυφορικοί αισθητήρες δεν ανιχνεύουν το μπλε φως που εκπέμπουν τα σύγχρονα LED. Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική φωτορύπανση που βιώνουμε — και που επηρεάζει τους κιρκάδιους ρυθμούς ανθρώπων και ζώων — μπορεί να αυξάνεται ταχύτερα από ό,τι δείχνουν τα νούμερα. Μια ξεχωριστή μελέτη πολιτών που συνδιηύθυνε ο Kyba το 2023 κατέγραψε αύξηση της αντιληπτής φωτεινότητας του νυχτερινού ουρανού σχεδόν κατά 10% ετησίως — ένα νούμερο που δεν φαίνεται στους δορυφόρους.

Ο νυχτερινός ουρανός ήταν πάντα ένας καθρέφτης της ανθρώπινης δραστηριότητας. Τώρα, για πρώτη φορά, έχουμε αρκετά δεδομένα για να διαβάσουμε αυτόν τον καθρέφτη με ακρίβεια — και αυτό που βλέπουμε είναι ένας πλανήτης που δεν έχει μάθει ακόμα να σβήνει τα φώτα όταν δεν τα χρειά

WhatsApp usernames: Το τέλος της εποχής του τηλεφωνικού αριθμού

Το WhatsApp δοκιμάζει usernames σε Android και iOS, επιτρέποντας για πρώτη φορά στους χρήστες να επικοινωνούν χωρίς να αποκαλύπτουν τον αριθμό τηλεφώνου τους. Η αλλαγή, που βρίσκεται σε φάση beta, αναμένεται να επηρεάσει τον τρόπο που δισεκατομμύρια άνθρωποι ανταλλάσσουν μηνύματα καθημερινά.

Για σχεδόν δεκαπέντε χρόνια, το WhatsApp λειτουργούσε με έναν απλό κανόνα: αν δεν ξέρεις τον αριθμό κινητού κάποιου, δεν μπορείς να του στείλεις μήνυμα. Αυτός ο κανόνας ήταν ταυτόχρονα η δύναμη και η αχίλλειος πτέρνα της πλατφόρμας. Τώρα, η Meta ετοιμάζεται να τον σπάσει.

Η εταιρεία ξεκίνησε τη σταδιακή διάθεση usernames μέσα από τις πιο πρόσφατες beta εκδόσεις για Android και iOS. Οι χρήστες που συμμετέχουν στα προγράμματα δοκιμών μπορούν να δουν τη νέα επιλογή στις ρυθμίσεις του προφίλ τους, κάτω από τη φωτογραφία και το εμφανιζόμενο όνομα. Από εκεί, μπορούν να δημιουργήσουν ένα μοναδικό ψευδώνυμο και να το μοιράζονται αντί για τον αριθμό τους.

Το ζητούμενο είναι η ιδιωτικότητα. Μέχρι σήμερα, κάθε φορά που κάποιος ήθελε να επικοινωνήσει με έναν άγνωστο μέσω WhatsApp — σε μια ομαδική συνομιλία, σε μια επαγγελματική επαφή, σε μια αγγελία — έπρεπε να αποκαλύψει τον προσωπικό του αριθμό. Αυτό δημιουργούσε προφανή κενά: spam, ανεπιθύμητες κλήσεις, και σε ακραίες περιπτώσεις, παρενόχληση. Τα usernames κλείνουν αυτό το παράθυρο. Ο αριθμός παραμένει κρυφός, και ο χρήστης ελέγχει ποιος μπορεί να τον εντοπίσει.

Η κίνηση αυτή δεν είναι τυχαία. Ανταγωνιστές όπως το Telegram, το Signal και το Discord έχουν προσφέρει usernames εδώ και χρόνια, και έχουν προσελκύσει ένα κοινό που δίνει προτεραιότητα στον έλεγχο των προσωπικών του δεδομένων. Το WhatsApp, παρά τα δύο δισεκατομμύρια χρήστες του, έμενε πίσω σε αυτό το σημείο. Η Meta φαίνεται να αποφάσισε ότι δεν μπορεί να αγνοεί πλέον αυτή την απαίτηση.

Η τεχνική πρόκληση δεν είναι αμελητέα. Η δημιουργία μιας παγκόσμιας βάσης δεδομένων με μοναδικά ονόματα χρήστη για πάνω από δύο δισεκατομμύρια λογαριασμούς απαιτεί σημαντική υποδομή. Γι’ αυτό η διάθεση γίνεται σταδιακά — οι μηχανικοί παρακολουθούν τη συμπεριφορά των διακομιστών και εντοπίζουν προβλήματα πριν η λειτουργία ανοίξει για όλους. Αναμένεται επίσης ότι η πλήρης κυκλοφορία θα συνοδευτεί από πρόσθετες ρυθμίσεις: ποιος μπορεί να σε βρει μέσω username, αν εμφανίζεσαι σε αναζητήσεις, και πώς διαχειρίζεσαι αιτήματα από αγνώστους.

Για τις επιχειρήσεις, η αλλαγή έχει επίσης πρακτική αξία. Ένα αναγνωρίσιμο username είναι πιο εύκολο να θυμάται κανείς και να μοιράζεται από έναν δεκαψήφιο αριθμό. Αυτό ανοίγει νέες δυνατότητες για επαγγελματική επικοινωνία και marketing μέσα στην πλατφόρμα.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι πόσο γρήγορα θα υιοθετηθεί η νέα λειτουργία από τους υπάρχοντες χρήστες. Το WhatsApp έχει χτίσει την επιτυχία του πάνω στην απλότητα του αριθμού τηλεφώνου — μια λογική που λειτούργησε ιδιαίτερα καλά σε αγορές όπου το smartphone είναι η κύρια συσκευή πρόσβασης στο διαδίκτυο. Η μετάβαση σε ένα σύστημα usernames είναι βήμα προς την ωριμότητα, αλλά και προς μια πιο σύνθετη εμπειρία. Το αν αυτή η πολυπλοκότητα θα γίνει αποδεκτή από εκατομμύρια χρήστες που δεν έχουν ποτέ χρησιμοποιήσει Telegram ή Discord, είναι κάτι που θα το δείξει η πράξη.

Artemis II: Έξι προσκρούσεις μετεωριτών είδαν οι αστροναύτες

Οι αστροναύτες του Artemis II είδαν έως έξι λάμψεις από προσκρούσεις μετεωριτών στην αθέατη πλευρά της Σελήνης. Οι κάμερες του Orion δεν πρόλαβαν να τις καταγράψουν.

Οι αστροναύτες του Artemis II στο σκάφος Orion είδαν έως έξι σύντομες λάμψεις να εμφανίζονται από την επιφάνεια της Σελήνης, κατά τη διέλευσή τους από την αθέατη πλευρά. Όπως διαπιστώθηκε αργότερα, επρόκειτο για μικρούς μετεωρίτες που έπεφταν στο έδαφος και προκαλούσαν στιγμιαίες εκρήξεις φωτός. Οι λάμψεις ήταν λευκές ή γαλαζολευκές και κράτησαν λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο.

Το κέντρο ελέγχου της NASA κατέγραψε την έκπληξη του πληρώματος στη ζωντανή μετάδοση της αποστολής, αλλά οι κάμερες δεν αποτύπωσαν τα συμβάντα. Το πλήρωμα βρισκόταν σε απόσταση 6.000 έως 7.000 χιλιομέτρων από τη Σελήνη και παρακολουθούσε την έκλειψη Ηλίου, η οποία είχε αφήσει την αθέατη πλευρά εντελώς σκοτεινή. Αυτή η έντονη αντίθεση έκανε ορατές τις σύντομες αναλαμπές που διαφορετικά θα περνούσαν απαρατήρητες.

Οι αστροναύτες είχαν εκπαιδευτεί πριν από το ταξίδι να αναγνωρίζουν πιθανές προσκρούσεις μετεωριτών στη Σελήνη και αναγνώρισαν αμέσως αυτό που έβλεπαν. Σύμφωνα με τα πρωτόκολλα, το ανέφεραν αμέσως. Η NASA επιβεβαίωσε αργότερα ότι επρόκειτο για φυσικές προσκρούσεις στο δορυφόρο της Γης, ένα φαινόμενο που παρακολουθεί εδώ και χρόνια. Η συνομιλία καταγράφηκε και στο livestream του YouTube.

Η Σελήνη δεν έχει ατμόσφαιρα για να διαλύει τα περισσότερα διαστημικά θραύσματα, όπως συμβαίνει στη Γη. Κάθε κομμάτι που φτάνει εκεί καταλήγει στην επιφάνεια, αφήνοντας πίσω του κρατήρες, από τους εκατοντάδες εκατομμύρια που καλύπτουν ήδη το έδαφος. Για τις μελλοντικές βάσεις, οι κίνδυνοι που εξετάζονται πιο σοβαρά είναι οι σεληνιακοί σεισμοί και οι προσκρούσεις μετεωριτών, ενώ μικρομετεωρίτες που κινούνται με δεκάδες χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο μπορούν να τρυπήσουν λεπτά υλικά ή να προκαλέσουν ζημιές σε κρίσιμο εξοπλισμό.

Οι σχεδιασμοί για μελλοντικές αποστολές περιλαμβάνουν στολές με πολυστρωματικές επενδύσεις και αισθητήρες πίεσης, καθώς και κατοικίες με πρόσθετη θωράκιση στα πιο εκτεθειμένα σημεία. Υπάρχουν επίσης σχέδια για ερευνητικούς χώρους μέσα σε σπηλιές και κρατήρες, ώστε να μειωθεί η έκθεση. Στη NASA επικρατεί ψυχραιμία, καθώς οι έξι λάμψεις σε λιγότερο από μία ημέρα δεν αλλάζουν την εκτίμηση του κινδύνου. Ήταν η πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες που πλήρωμα είδε την αθέατη πλευρά της Σελήνης στο απόλυτο σκοτάδι, τη στιγμή που το φεγγάρι χτυπιέται συνεχώς από μικρά και μεγάλα θραύσματα.

Άγνωστο φάρμακο καθαρίζει πρωτεΐνες του Πάρκινσον από τον εγκέφαλο

Το compound X μείωσε τις τοξικές συσσωματώσεις α-συνουκλεΐνης σε ποντίκια με συμπτώματα τύπου Πάρκινσον. Τα ζώα κινήθηκαν καλύτερα και κράτησαν την ισορροπία τους πιο εύκολα.

Ένα φάρμακο που αναφέρεται μόνο ως compound X βελτίωσε την κινητικότητα και την ισορροπία ποντικιών με συμπτώματα τύπου Πάρκινσον, ενεργοποιώντας το σύστημα απομάκρυνσης αποβλήτων του εγκεφάλου. Η ερευνητική ομάδα δεν αποκαλύπτει ακόμη την ταυτότητά του, καθώς επιδιώκει προστασία πνευματικής ιδιοκτησίας για τη μελλοντική χρήση του.

Η νόσος Πάρκινσον συνδέεται με την απώλεια νευρικών κυττάρων και τη συσσώρευση λανθασμένα διπλωμένης α-συνουκλεΐνης. Οι ερευνητές εξετάζουν αν η ενίσχυση του γλυμφατικού συστήματος, που βοηθά τον εγκέφαλο να απομακρύνει άχρηστα υλικά, μπορεί να περιορίσει αυτή τη διαδικασία. Για τη μελέτη χρησιμοποίησαν μοντέλο ποντικών που αναπτύσσουν πιο κοντά στην ανθρώπινη νόσο τις ίδιες πρωτεϊνικές συσσωματώσεις.

Συνολικά 20 ποντίκια δέχθηκαν επί τέσσερις μήνες εβδομαδιαίες δόσεις α-συνουκλεΐνης. Στα μισά, μετά από δύο μήνες, δόθηκε compound X τέσσερις φορές την εβδομάδα, μαζί με methylcellulose για να διαλυθεί το φάρμακο, ενώ τα υπόλοιπα πήραν μόνο το υλικό αυτό ως ομάδα ελέγχου. Η εικόνα της νόσου στα ζώα αντιστοιχούσε σε πρώιμο στάδιο, όταν στους ανθρώπους μπορεί να εμφανίζονται αλλαγές στην όσφρηση ή στον ύπνο.

Στο τεστ ισορροπίας σε λεπτό στύλο, το 80% των ποντικιών που πήραν compound X ολοκλήρωσε επιτυχώς τη δοκιμασία, έναντι 10% της ομάδας ελέγχου. Σε δεύτερη δοκιμασία, με περιστρεφόμενο ράβδο για πέντε λεπτά, σχεδόν όλα τα ζώα της ομάδας του φαρμάκου έμειναν πάνω, ενώ τα ποντίκια ελέγχου έπεφταν κατά μέσο όρο μετά από περίπου τρία λεπτά.

Η ανάλυση έδειξε ότι το compound X ενίσχυσε τις αργές εγκεφαλικές κυματομορφές κατά τον βαθύ ύπνο και βελτίωσε τη ροή υγρού μέσω του γλυμφατικού συστήματος. Παράλληλα, μείωσε κατά μέσο όρο κατά 40% περισσότερα συσσωματώματα α-συνουκλεΐνης στον κινητικό φλοιό σε σχέση με το methylcellulose μόνο. Η ομάδα σχεδιάζει να ζητήσει ρυθμιστική έγκριση για δοκιμή σε ανθρώπους με πρώιμο Πάρκινσον μέσα στον επόμενο χρόνο.

Το The Miniature Wife απογοητεύει παρά το καστ

Το The Miniature Wife του Peacock βάζει την Elizabeth Banks σε έναν ρόλο όπου η ηρωίδα της μικραίνει κυριολεκτικά μετά από ένα ατύχημα με το πείραμα του συζύγου της. Η σειρά 10 επεισοδίων μπλέκει επιστημονική φαντασία, οικογενειακό δράμα και παραπάνω υποπλοκές απ’ όσες αντέχει.

Η Elizabeth Banks και ο Matthew Macfadyen πρωταγωνιστούν στο The Miniature Wife, τη νέα limited σειρά του Peacock που δανείζεται μόνο τον τίτλο και τον βασικό πυρήνα από το διήγημα του Manuel Gonzales του 2014. Η Banks υποδύεται τη Lindy Littlejohn, μια κάποτε επιτυχημένη συγγραφέα που έχει περάσει στη διδασκαλία και ζει στη σκιά του συζύγου της, του επιστήμονα Les, τον οποίο παίζει ο Macfadyen. Ένα πείραμα του Les με μια χημική ένωση που μικραίνει αντικείμενα στο ένα δωδέκατο του μεγέθους τους ανατρέπει τη ζωή της Lindy, κυριολεκτικά και μεταφορικά.

Το πρόβλημα για τη Lindy δεν είναι μόνο ότι έχει μικρύνει. Ο Les δεν έχει αναπτύξει σταθερό αντίδοτο και κάθε απόπειρα επαναφοράς στο κανονικό μέγεθος καταλήγει σε έκρηξη. Την ίδια στιγμή, η σειρά φορτώνει την ηρωίδα με μια μπλεγμένη υπόθεση λογοκλοπής γύρω από διήγημα φοιτητή της που δημοσιεύτηκε στο όνομά της στο The New Yorker, αλλά και με μια «συναισθηματική σχέση» με τον συνάδελφο του Les, Richard, τον οποίο υποδύεται ο O-T Fagbenle. Ο Les, από την πλευρά του, έχει κλείσει συμφωνία με έναν ανοιχτά κακό ολιγάρχη και έχει 30 μέρες για να παραδώσει το αντίδοτο πριν χάσει τα δικαιώματα πάνω στο έργο του.

Το The Miniature Wife αφιερώνει επίσης χρόνο στις εσωτερικές ίντριγκες της εταιρείας του Les, όπου εμφανίζεται η Vivienne, μια απαιτητική επιστήμονας που έχει αναλάβει τη διοίκηση, καθώς και στις παράλληλες ιστορίες της κόρης τους Lulu και της φίλης και επιμελήτριας της Lindy, Terry. Αντί να ενισχύουν την κεντρική πλοκή, αυτές οι γραμμές γεμίζουν τα επεισόδια και τραβούν τη σειρά σε διαφορετικές κατευθύνσεις. Οι δημιουργοί Jennifer Ames και Steve Turner έχουν στη διάθεσή τους 10 επεισόδια διάρκειας περίπου 45 λεπτών, αλλά το υλικό δεν στηρίζει αυτό το μέγεθος.

Η σειρά προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην κωμωδία και το δράμα, με τη Lindy να ζει σε ένα κουκλόσπιτο και να αντιμετωπίζει έντομα και κατοικίδια, ενώ στο κέντρο μένει η φθορά του γάμου της με τον Les. Η χημεία ανάμεσα στην Banks και τον Macfadyen δεν αποδίδει ούτε ως ερωτικό δίδυμο ούτε ως αντίπαλοι, ενώ η επιστημονική φαντασία της σειράς φορτώνεται με τεχνικούς όρους και λογικά άλματα που δεν πείθουν. Ακόμη και τα οπτικά εφέ μένουν πίσω από παλιότερες, πιο απλές προσεγγίσεις του ίδιου μοτίβου.

Το EES αλλάζει τα σύνορα της Ευρώπης — και τον τρόπο που ταξιδεύουμε

Από τις 10 Απριλίου 2026, το νέο ψηφιακό Σύστημα Εισόδου και Εξόδου της ΕΕ αντικαθιστά τη σφραγίδα στο διαβατήριο με βιομετρικά δεδομένα. Οι ταξιδιώτες από τρίτες χώρες που επισκέπτονται τη Ζώνη Σένγκεν θα καταγράφονται ψηφιακά σε κάθε διέλευση — και η άρνηση σημαίνει αυτόματη απαγόρευση εισόδου.

Η σφραγίδα στο διαβατήριο είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα του διεθνούς ταξιδιού — μια μικρή, μελανή απόδειξη ότι ήσουν κάπου. Από τις 10 Απριλίου 2026, αυτή η παράδοση τελειώνει για τους ταξιδιώτες που εισέρχονται στη Ζώνη Σένγκεν από τρίτες χώρες. Στη θέση της έρχεται το Entry/Exit System — EES — ένα ψηφιακό σύστημα καταγραφής που η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοίμαζε εδώ και χρόνια και τώρα τίθεται σε πλήρη εφαρμογή σε 29 ευρωπαϊκές χώρες.

Η λογική του συστήματος είναι απλή: κάθε φορά που ένας υπήκοος τρίτης χώρας — συμπεριλαμβανομένων των Βρετανών μετά το Brexit — περνά τα σύνορα της Σένγκεν, τα στοιχεία του καταγράφονται ψηφιακά. Κατά την πρώτη είσοδο, αυτό σημαίνει φωτογραφία προσώπου και δακτυλικά αποτυπώματα. Τα δεδομένα αποθηκεύονται για τρία χρόνια, διευκολύνοντας τις επόμενες διελεύσεις. Το σύστημα παρακολουθεί επίσης αν κάποιος υπερβεί το επιτρεπόμενο όριο παραμονής — 90 ημέρες ανά εξάμηνο — κάτι που μέχρι τώρα ήταν δύσκολο να ελεγχθεί με συνέπεια.

Η αλλαγή δεν είναι μόνο τεχνολογική. Είναι και πρακτική, με άμεσες συνέπειες για εκατομμύρια ταξιδιώτες. Οι έλεγχοι στα σύνορα αναμένεται να είναι αισθητά πιο χρονοβόροι, τουλάχιστον κατά το πρώτο διάστημα εφαρμογής. Η Fraport Greece, που διαχειρίζεται 14 ελληνικά αεροδρόμια, συνεργάζεται με την Ελληνική Αστυνομία για την ομαλή ροή επιβατών, αλλά η σύσταση είναι σαφής: άφιξη στο αεροδρόμιο τουλάχιστον 2,5 ώρες πριν την πτήση. Σημαντική λεπτομέρεια: από τις 10 Απριλίου, οι συνοριακές αρχές δεν μπορούν πλέον να αναστέλλουν τους ελέγχους κατά τις ώρες αιχμής, όπως γινόταν ως τώρα.

Για να μειωθεί η αναμονή, η ΕΕ έχει λανσάρει την εφαρμογή Travel to Europe, μέσω της οποίας οι ταξιδιώτες μπορούν να προ-καταχωρούν τα στοιχεία τους έως 72 ώρες πριν την άφιξη. Η εφαρμογή επιταχύνει τη διαδικασία, αλλά δεν την αντικαθιστά — η προσωπική συνέντευξη με τον συνοριακό φύλακα παραμένει υποχρεωτική. Η άρνηση παροχής βιομετρικών στοιχείων, εξάλλου, οδηγεί αυτόματα σε απαγόρευση εισόδου.

Το σύστημα δεν αφορά τους πολίτες της ΕΕ και της Ζώνης Σένγκεν, ούτε κατόχους αδειών διαμονής ή μακροχρόνιας βίζας. Εξαιρούνται επίσης τα πληρώματα αεροσκαφών και τρένων σε διεθνή δρομολόγια, καθώς και τα παιδιά κάτω των 12 ετών — αν και αυτά εξαιρούνται μόνο από τα δακτυλικά αποτυπώματα, όχι από τη φωτογράφηση. Υπήκοοι Ιρλανδίας, Κύπρου, Ανδόρας, Αγίου Μαρίνου, Βατικανού και Μονακό επίσης δεν υπάγονται στο σύστημα.

Τα πρώτα αποτελέσματα από τη δοκιμαστική λειτουργία είναι αποκαλυπτικά για τις φιλοδοξίες του συστήματος: σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έχουν ήδη αποτραπεί περισσότερες από 24.000 είσοδοι λόγω πλαστών εγγράφων ή ασαφούς σκοπού ταξιδιού, ενώ εντοπίστηκαν 600 άτομα που θεωρήθηκαν απειλή για την ασφάλεια. Το EES δεν είναι απλώς ένα σύστημα καταγραφής — είναι η πιο φιλόδοξη προσπάθεια της ΕΕ να ψηφιοποιήσει και να ενοποιήσει τον έλεγχο των συνόρων της. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν η υποδομή — και η υπομονή των ταξιδιωτών — θα αντέξει στην πρώτη καλοκαιρινή αιχμή.

Το φράγμα Χούβερ που «αρνείται» να δεχτεί νερό

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά τεχνικά έργα του 20ού αιώνα κρύβει μια ιδιαιτερότητα που μοιάζει να αψηφά τη βαρύτητα. Στο φράγμα Χούβερ, ορισμένες μέρες, το νερό που ρίχνεις προς τα κάτω επιστρέφει πίσω σε σένα. Η εξήγηση δεν είναι μαγεία — είναι φυσική.

Το φράγμα Χούβερ δεν χρειάζεται ιδιαίτερη σύσταση. Χτισμένο μεταξύ 1931 και 1936 στο Black Canyon του ποταμού Κολοράντο, στα σύνορα Νεβάδα και Αριζόνα, είναι ένα από τα μεγαλύτερα έργα υποδομής που έχει φτιάξει ποτέ ο άνθρωπος. Με ύψος 221 μέτρα και παραγωγική ικανότητα που φτάνει τα 2.080 μεγαβάτ, τροφοδοτεί με ηλεκτρισμό εκατομμύρια σπίτια στην Καλιφόρνια, τη Νεβάδα και την Αριζόνα. Είναι, με λίγα λόγια, ένα φράγμα βαρύτητας στην πιο κυριολεκτική του έννοια: βασίζεται στο ίδιο του το βάρος για να συγκρατεί δισεκατομμύρια γαλόνια νερού.

Και όμως, υπάρχουν μέρες που το νερό αρνείται να πέσει.

Χιλιάδες βίντεο στα social media δείχνουν επισκέπτες να ρίχνουν νερό από το χείλος του φράγματος — και το νερό να επιστρέφει πίσω τους, να ανεβαίνει αντί να κατεβαίνει. Το θέαμα είναι αρκετά παράξενο ώστε να φαίνεται σαν τέχνασμα. Δεν είναι.

Η εξήγηση βρίσκεται στη γεωγραφία του φαραγγιού και στους ανέμους που το διατρέχουν. Το Black Canyon λειτουργεί σαν φυσικό χωνί: οι άνεμοι που μπαίνουν στο φαράγγι δεν έχουν πού να πάνε παρά μόνο προς τα πάνω, κατά μήκος των τοιχωμάτων. Τις μέρες με έντονο καιρό, οι ταχύτητες μπορούν να ξεπεράσουν τα 80 χιλιόμετρα την ώρα. Το αποτέλεσμα είναι ένα ισχυρό ανοδικό ρεύμα αέρα — αυτό που στην αεροπορία και στα αθλήματα ολίσθησης ονομάζεται «ανωδική ροή πλαγιάς» και χρησιμοποιείται από αιωροπτεριστές για να κερδίζουν ύψος χωρίς κινητήρα.

Στο Χούβερ, το φαινόμενο ενισχύεται από έναν επιπλέον παράγοντα: τη θερμοκρασιακή διαφορά μεταξύ του ψυχρότερου αέρα πάνω από την τεράστια μάζα νερού της τεχνητής λίμνης Mead και του θερμότερου αέρα γύρω της. Αυτή η διαφορά δημιουργεί επιπλέον ανοδική κίνηση, ενισχύοντας το ρεύμα που ήδη σχηματίζεται από τη μορφολογία του εδάφους.

Το αποτέλεσμα: μια λεπτή στήλη νερού, που δεν έχει αρκετή μάζα για να αντισταθεί στον ανερχόμενο αέρα, απλώς δεν πέφτει. Ανεβαίνει. Ή διασκορπίζεται πλάγια, επιστρέφοντας στον επισκέπτη που μόλις την έριξε.

Το φαινόμενο δεν συμβαίνει πάντα — μόνο τις μέρες που ο άνεμος είναι αρκετά ισχυρός. Αλλά όταν συμβαίνει, είναι μια υπενθύμιση ότι ακόμα και τα πιο «σταθερά» έργα του ανθρώπου υπόκεινται σε δυνάμεις που δεν ελέγχουμε. Η βαρύτητα δεν καταργείται — απλώς μερικές φορές χάνει μια μικρή μάχη με τον άνεμο.

Η Κνωσός του 1700 π.Χ. ξαναζεί — με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης

Ένα νέο βίντεο με τη χρήση AI αναπαριστά το Ανάκτορο της Κνωσού όπως εκτιμάται ότι έμοιαζε στην ακμή του Μινωικού πολιτισμού, γύρω στο 1700 π.Χ. Η αναπαράσταση αποκαλύπτει έναν πολιτισμό εκπληκτικά προηγμένο για την εποχή του — και βαθιά παρεξηγημένο από τη μυθολογία που τον διαδέχτηκε.

Υπάρχουν ερείπια που μιλούν και ερείπια που σιωπούν. Η Κνωσός ανήκει στη δεύτερη κατηγορία — τουλάχιστον μέχρι τώρα. Ένα νέο βίντεο που χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη για να αναπαραστήσει το θρυλικό ανάκτορο της Κρήτης στην ακμή του, γύρω στο 1700 π.Χ., κάνει κάτι που δεκαετίες αρχαιολογικής έρευνας δεν μπόρεσαν να κάνουν με τον ίδιο τρόπο: μας βάζει μέσα στον χώρο.

Αυτό που βλέπουμε δεν είναι ένα κάστρο ή μια οχυρωμένη πόλη. Είναι ένα συγκρότημα με περισσότερα από χίλια δωμάτια, ανοιχτό στο τοπίο, χωρίς τείχη άμυνας — σαν να μην φοβόταν κανέναν. Και ίσως να μην έπρεπε. Ο Μινωικός πολιτισμός, ο πρώτος που αναπτύχθηκε στην ευρωπαϊκή ήπειρο, ήταν κυρίαρχος στο Αιγαίο για αιώνες, με εμπορικά δίκτυα που έφταναν ως την Αίγυπτο και τη Μέση Ανατολή.

Αυτό που εντυπωσιάζει περισσότερο δεν είναι η κλίμακα αλλά η λεπτομέρεια. Το ανάκτορο της Κνωσού διέθετε εξελιγμένο υδραυλικό σύστημα και τουαλέτες με καζανάκι — τεχνολογία που η υπόλοιπη Ευρώπη θα ανακάλυπτε χιλιετίες αργότερα. Η αναπαράσταση αποδίδει αυτή την πολυπλοκότητα με τρόπο που κανένα σχεδιάγραμμα δεν μπορεί: βλέπεις τον χώρο να αναπνέει.

Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι η κοινωνική διάσταση που αναδεικνύει το βίντεο. Ο Μινωικός πολιτισμός, σύμφωνα με πολλές ερμηνείες των αρχαιολογικών ευρημάτων, δεν οργανωνόταν γύρω από έναν βασιλιά-πολεμιστή αλλά γύρω από θρησκευτικές τελετές με κεντρικό ρόλο για τις γυναίκες — πιθανώς αρχιέρειες. Αν αυτό ισχύει, μιλάμε για μια κοινωνία ριζικά διαφορετική από ό,τι θα ακολουθούσε στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Η κατάρρευση ήρθε σε δύο κύματα. Πρώτα η έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας, γύρω στο 1600 π.Χ., που κατέστρεψε μεγάλο μέρος της Κρήτης με τσουνάμι και τεφρόπτωση. Έπειτα, οι Μυκηναίοι από την ηπειρωτική Ελλάδα, που εκμεταλλεύτηκαν την αποδυνάμωση και κατέλαβαν το νησί. Από αυτή τη σύγκρουση — ανάμεσα σε έναν πολιτισμό που έχτιζε λαβυρινθώδη ανάκτορα και σε πολεμιστές που τα κατέκτησαν — γεννήθηκαν πιθανώς οι μύθοι του Λαβύρινθου και του Μινώταυρου. Ο τρόμος που ένιωσαν οι Μυκηναίοι μπαίνοντας σε αυτούς τους διαδρόμους μετατράπηκε σε τέρας.

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν ανακαλύπτει νέα ιστορία — αυτό παραμένει δουλειά των αρχαιολόγων. Αυτό που κάνει είναι να γεφυρώνει την απόσταση ανάμεσα στα δεδομένα και στη φαντασία μας. Και μερικές φορές, για να καταλάβεις πόσο μακριά έχουμε φτάσει, πρέπει πρώτα να δεις πόσο μακριά ήμασταν ήδη.

Η Portal Space Systems άντλησε $50 εκατ. για νέα διαστημικά σκάφη

Η Portal Space Systems συγκέντρωσε $50 εκατ. σε γύρο Series A για να επιταχύνει την ανάπτυξη των Starburst και Supernova. Η εταιρεία ετοιμάζει εργοστάσιο στο Μπόθελ και προγραμματίζει τις πρώτες εκτοξεύσεις της μέσα στους επόμενους μήνες.

Η Portal Space Systems έκλεισε γύρο χρηματοδότησης Series A ύψους 50 εκατ. δολαρίων, με επικεφαλής τις Geodesic Capital και Mach33. Στον γύρο συμμετείχαν επίσης οι Booz Allen Ventures, ARK Invest, AlleyCorp και FUSE. Η νέα χρηματοδότηση έρχεται έναν χρόνο μετά τον seed γύρο των 17,5 εκατ. δολαρίων.

Τα κεφάλαια θα κατευθυνθούν στην ανάπτυξη δύο οχημάτων της εταιρείας: του Starburst, ενός ευέλικτου spacecraft bus, και του Supernova, που έχει σχεδιαστεί για γρήγορη μετακίνηση μεταξύ τροχιών με ηλιακή θερμική πρόωση. Η Portal θέλει επίσης να ανοίξει τον Ιούνιο νέο παραγωγικό χώρο 52.000 τετραγωνικών ποδιών στο Μπόθελ της Ουάσινγκτον. Όταν λειτουργήσει πλήρως, θα μπορεί να παράγει 12 Supernova και 16 Starburst τον χρόνο.

Η εταιρεία έστειλε ήδη σε τροχιά το πρώτο της φορτίο, το Mini Nova, στο πλαίσιο της αποστολής Vigoride-7 της Momentus, με μεταφορά σε rideshare αποστολή της SpaceX στις 30 Μαρτίου. Το Mini Nova, ως hosted payload πάνω στο Vigoride, θα δοκιμάσει ηλεκτρονικά συστήματα και συναφείς τεχνολογίες για τα επόμενα σκάφη της Portal. Ο Τζεφ Θορνμπεργκ, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, είπε ότι και τα δύο οχήματα βρίσκονται σε καλή κατάσταση μετά την εκτόξευση.

Η Portal σχεδιάζει την πρώτη εκτόξευση του Starburst στο τέλος του έτους με την αποστολή Transporter-18 της SpaceX, ενώ το πρώτο Supernova προγραμματίζεται για το 2027. Ο Θορνμπεργκ είπε επίσης ότι το 81% των εξαρτημάτων του Supernova χρησιμοποιείται και στο Starburst, κάτι που δίνει ήδη πτητικό ιστορικό στο σχέδιο πριν από την πρώτη αποστολή. Η εταιρεία αναζητά πελάτες στην Ιαπωνία και την Αυστραλία, με επέκταση των επαφών στην Ευρώπη αργότερα μέσα στη χρονιά, ενώ εξετάζει και πιθανές εφαρμογές στο πρόγραμμα Artemis της NASA και σε υποδομές τροχιακών κέντρων δεδομένων.

Η ανθρώπινη υγεία στο επίκεντρο της επιστροφής στη Σελήνη

Η επιστροφή ανθρώπων στη Σελήνη φέρνει ξανά στο προσκήνιο την ακτινοβολία, τη σεληνιακή σκόνη και τις επιπτώσεις τους στον οργανισμό. Η NASA δοκιμάζει νέους τρόπους παρακολούθησης και πρόληψης, καθώς το Artemis II ανοίγει ξανά το ταξίδι πέρα από τη χαμηλή γήινη τροχιά.

Η NASA προετοιμάζει την επιστροφή ανθρώπων πέρα από τη χαμηλή γήινη τροχιά με το Artemis II, σε ένα περιβάλλον όπου οι κίνδυνοι για την υγεία είναι πιο δύσκολο να προβλεφθούν και να ελεγχθούν. Στην τελευταία αποστολή στη Σελήνη, το 1972, οι αστροναύτες μετέφεραν μέσα στο σκάφος λεπτή γκρίζα σκόνη που περιέγραψαν ως οσμή καμένου μπαρουτιού. Η σκόνη κολλούσε σε στολές και εξοπλισμό, ερέθιζε μάτια και λαιμό και προκάλεσε συμπτώματα που αποδόθηκαν τότε σε μια μορφή «σεληνιακής αλλεργίας».

Η NASA επιχειρεί σήμερα να περιορίσει την έκθεση στη σεληνιακή σκόνη με τεχνικά μέτρα, χωρίς να μπορεί να την αποκλείσει πλήρως. Πέρα από τη χαμηλή γήινη τροχιά, η προστασία από το μαγνητικό πεδίο της Γης μειώνεται σημαντικά και η κοσμική ακτινοβολία γίνεται βασικός κίνδυνος. Στην εποχή των Apollo η διαχείριση γινόταν κυρίως με βάση τη διάρκεια και τον χρόνο των αποστολών, ενώ αρκετές επιπτώσεις, όπως οι καταρράκτες που εντοπίστηκαν αργότερα σε αστροναύτες, έγιναν γνωστές μόνο αναδρομικά.

Σήμερα η ακτινοβολία αντιμετωπίζεται ως σταθερή έκθεση που μπορεί να μετρηθεί και να μελετηθεί σε πραγματικό χρόνο. Ατομικά δοσίμετρα καταγράφουν την έκθεση κάθε μέλους πληρώματος, ενώ εργασίες του Translational Research Institute for Space Health, όπως το SENTINEL, χρησιμοποιούν ανθρώπινα tissue chips για να μελετήσουν πώς η διαστημική ακτινοβολία επηρεάζει κύτταρα και DNA. Η NASA στέλνει επίσης τέτοια δείγματα, προερχόμενα από βλαστοκύτταρα των ίδιων των αστροναυτών του Artemis, στη σεληνιακή επιφάνεια με το Artemis II.

Η διαβίωση στο διάστημα επηρεάζει επίσης τη ροή των υγρών στο σώμα, την όραση, τις δομές του εγκεφάλου, καθώς και την οστική και μυϊκή μάζα. Επηρεάζονται ακόμη το ανοσοποιητικό, ο ύπνος, οι κιρκάδιοι ρυθμοί και η γνωστική απόδοση. Πολλά από αυτά καταγράφονταν παλαιότερα μετά την επιστροφή στη Γη, ενώ πλέον μπορούν να παρακολουθούνται κατά τη διάρκεια της πτήσης. Προγράμματα όπως το Hermes δίνουν έμφαση στη συνεχή, διακριτική παρακολούθηση της υγείας και στην έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου.

Οι επόμενες επανδρωμένες αποστολές στη σεληνιακή επιφάνεια θα φέρουν μεγαλύτερη διάρκεια παραμονής, επαναλαμβανόμενη έκθεση στη σκόνη και πιο απαιτητικές συνθήκες εργασίας χωρίς την προστασία του γήινου μαγνητικού πεδίου. Για τις μελλοντικές επιχειρήσεις θα χρειαστούν ευέλικτες ιατρικές τεχνολογίες, ενώ η προετοιμασία θα βασιστεί στη συνεργασία κυβερνητικών φορέων, ιδιωτικών παρόχων, διεθνών εταίρων και ερευνητικών ομάδων, μαζί με κοινά πρωτόκολλα για τη συλλογή και την αξιοποίηση των ιατρικών δεδομένων.

1...307308309...1,694Page 308 of 1,694