Νέα έρευνα με βάση πάνω από ένα εκατομμύριο δορυφορικές εικόνες της NASA αποκαλύπτει ότι η νυχτερινή φωτεινότητα της Γης αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς, κυρίως σε αναπτυσσόμενες χώρες. Ταυτόχρονα, πόλεμοι και ενεργειακές πολιτικές αφήνουν ευδιάκριτο αποτύπωμα στον νυχτερινό χάρτη του πλανήτη.
Αν κοιτάξεις τη Γη από το διάστημα τη νύχτα, δεν βλέπεις έναν πλανήτη που κοιμάται. Βλέπεις έναν πλανήτη που ανάβει όλο και περισσότερα φώτα. Αυτό είναι, σε γενικές γραμμές, το συμπέρασμα μιας εκτεταμένης νέας έρευνας που ανέλυσε πάνω από ένα εκατομμύριο δορυφορικές εικόνες του προγράμματος Black Marble της NASA, χαρτογραφώντας τις μεταβολές του τεχνητού φωτισμού σε ολόκληρο τον κόσμο για περισσότερο από μια δεκαετία.
Επικεφαλής της μελέτης ήταν ο Zhe Zhu, αναπληρωτής καθηγητής τηλεπισκόπησης στο Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ. Τα ευρήματα είναι εντυπωσιακά: η συνολική νυχτερινή φωτεινότητα του πλανήτη έχει αυξηθεί κατά 34% σε σχέση με τα επίπεδα του 2014, ακόμα και αν αφαιρεθούν οι περιοχές όπου καταγράφηκε μείωση. Ο Zhu το περιγράφει με ακρίβεια: «Ανακαλύψαμε ότι το νυχτερινό τοπίο της Γης είναι εξαιρετικά ασταθές. Το φωτεινό αποτύπωμα του πλανήτη επεκτείνεται, συρρικνώνεται και μετατοπίζεται συνεχώς».
Η πιο έντονη άνοδος εντοπίζεται σε αναπτυσσόμενες οικονομίες, κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία. Χώρες όπως η Σομαλία, το Μπουρούντι και η Καμπότζη κατέγραψαν από τις μεγαλύτερες αυξήσεις, καθώς η ταχεία αστικοποίηση και ο εξηλεκτρισμός της υπαίθρου φέρνουν για πρώτη φορά ηλεκτρικό φως σε εκατομμύρια ανθρώπους. Σε απόλυτα μεγέθη, οι ΗΠΑ παραμένουν ο πιο φωτεινός κόμβος του πλανήτη, ακολουθούμενες από Κίνα, Ινδία, Καναδά και Βραζιλία. Ο Zhu είναι προσεκτικός στις αξιολογήσεις: «Από οικονομική σκοπιά, η αύξηση της φωτεινότητας μπορεί να είναι θετική. Σημαίνει περισσότερη δραστηριότητα και πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια για ανθρώπους που προηγουμένως δεν την είχαν».
Η Ευρώπη κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση. Η ήπειρος κατέγραψε συνολική μείωση 4% στη νυχτερινή φωτεινότητα, με τη Γαλλία να ξεχωρίζει με πτώση της τάξης του 33%. Η εξήγηση είναι κυρίως τεχνολογική και πολιτική: αντικατάσταση παλαιών φωτιστικών με κατευθυνόμενα LED χαμηλής κατανάλωσης και αυστηρότεροι κανονισμοί ενεργειακής απόδοσης. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη σκοτεινιάζει με την κυριολεκτική έννοια — σημαίνει ότι φωτίζει πιο αποδοτικά.
Εκεί που τα δεδομένα γίνονται πιο σκοτεινά, κυριολεκτικά, είναι στις ζώνες σύγκρουσης. Η έρευνα κατέγραψε απότομες πτώσεις φωτεινότητας στην Ουκρανία που συμπίπτουν χρονικά με τη ρωσική εισβολή, καθώς και σε Συρία και Υεμένη, όπου χρόνια πολέμου έχουν σβήσει κυριολεκτικά ολόκληρες πόλεις. Οι ερευνητές μπόρεσαν επίσης να παρακολουθήσουν σχεδόν σε πραγματικό χρόνο την εξάπλωση των lockdown λόγω COVID-19, καθώς η μείωση της οικονομικής δραστηριότητας αποτυπωνόταν άμεσα στα νυχτερινά δεδομένα.
Υπάρχει, ωστόσο, ένα σημαντικό τεχνικό κενό στην εικόνα. Ο Christopher Kyba, συν-συγγραφέας της μελέτης και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ruhr της Μπόχουμ, επισημαίνει ότι οι δορυφορικοί αισθητήρες δεν ανιχνεύουν το μπλε φως που εκπέμπουν τα σύγχρονα LED. Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική φωτορύπανση που βιώνουμε — και που επηρεάζει τους κιρκάδιους ρυθμούς ανθρώπων και ζώων — μπορεί να αυξάνεται ταχύτερα από ό,τι δείχνουν τα νούμερα. Μια ξεχωριστή μελέτη πολιτών που συνδιηύθυνε ο Kyba το 2023 κατέγραψε αύξηση της αντιληπτής φωτεινότητας του νυχτερινού ουρανού σχεδόν κατά 10% ετησίως — ένα νούμερο που δεν φαίνεται στους δορυφόρους.
Ο νυχτερινός ουρανός ήταν πάντα ένας καθρέφτης της ανθρώπινης δραστηριότητας. Τώρα, για πρώτη φορά, έχουμε αρκετά δεδομένα για να διαβάσουμε αυτόν τον καθρέφτη με ακρίβεια — και αυτό που βλέπουμε είναι ένας πλανήτης που δεν έχει μάθει ακόμα να σβήνει τα φώτα όταν δεν τα χρειά
