Μείωση δύο βασικών PFAS στα αγγλικά ποτάμια, αλλά νέες ουσίες εμφανίζονται

Δύο από τις πιο μελετημένες «παντοτινές χημικές ουσίες» PFAS καταγράφουν έντονη πτωτική πορεία στα αγγλικά ποτάμια, σύμφωνα με νέα έκθεση επιστημόνων της Environment Agency (EA), της βρετανικής περιβαλλοντικής ρυθμιστικής αρχής.

Τα επίπεδα του perfluorooctanesulfonic acid (PFOS) και του perfluorooctanoic acid (PFOA) στα αγγλικά ποτάμια έχουν μειωθεί κατά 30% και 29% αντίστοιχα μέσα στην τελευταία δεκαετία, σύμφωνα με την έκθεση.

Και οι δύο ουσίες χρειάζονται πολύ χρόνο για να διασπαστούν στο περιβάλλον. Η International Agency for Research on Cancer έχει πρόσφατα χαρακτηρίσει το PFOA καρκινογόνο για τον άνθρωπο, ενώ και οι δύο έχουν συνδεθεί με επιπτώσεις στην αναπαραγωγική υγεία και την ανάπτυξη, καθώς και με άλλα σοβαρά προβλήματα υγείας.

Στο πλαίσιο της Σύμβασης της Στοκχόλμης των Ηνωμένων Εθνών για τους Εμμένουσες Οργανικούς Ρύπους, η χρήση του PFOS περιορίστηκε από το 2009 και του PFOA από το 2019, με ορισμένες διαφοροποιήσεις ανά χώρα ως προς τις εφαρμογές που κάλυπταν οι περιορισμοί.

Οι δύο ουσίες είχαν χρησιμοποιηθεί σε αντικολλητικές επιστρώσεις καταναλωτικών προϊόντων, καθώς και σε βιομηχανικές διεργασίες. Είχαν επίσης χρησιμοποιηθεί σε αφρούς πυρόσβεσης, που αποτελούν βασική πηγή ρύπανσης από PFAS στο περιβάλλον. Η απαγόρευση του PFOA στους αφρούς πυρόσβεσης τέθηκε σε ισχύ στη Βρετανία μόλις το 2025.

Ο Rob Bradburne, επικεφαλής επιστήμονας της EA, χαρακτήρισε τα αποτελέσματα της ομάδας του ένδειξη ότι η παγκόσμια απαγόρευση ήταν «μια πραγματικά θετική κίνηση». Πρόσθεσε, όμως, ότι η μεγάλη ποικιλία των PFAS θα «περιπλέξει την εικόνα».

Σαφές από το αγγλικό δείγμα δεδομένων είναι ότι, ενώ αυτά τα δύο βασικά PFAS μειώθηκαν, πολλές άλλες «παντοτινές χημικές ουσίες» που χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατα —όπως τα PFAS μικρής αλυσίδας και οι ενώσεις fluorotelomer— έχουν πλέον εμφανιστεί στο περιβάλλον σε ανιχνεύσιμα επίπεδα.

Υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου 10.000 χημικές ουσίες που ταξινομούνται ως PFAS και χρησιμοποιούνται σε μεγάλο εύρος προϊόντων και διεργασιών, από καλλυντικά έως βιομηχανικά λιπαντικά. Ωστόσο, οι επιπτώσεις πολλών από αυτές στην υγεία και το περιβάλλον παραμένουν σχετικά ανεπαρκώς μελετημένες.

Μία από τις PFAS μικρής αλυσίδας που είναι πλέον ιδιαίτερα διαδεδομένη παγκοσμίως είναι το trifluoroacetic acid (TFA), το οποίο μπορεί να σχηματιστεί όταν φυτοφάρμακα, ψυκτικά και φαρμακευτικά προϊόντα διασπώνται στο περιβάλλον. Η έκθεση της EA επιβεβαίωσε ότι το TFA είναι ευρέως διαδεδομένο στην Αγγλία, ενώ ξεχωριστή μελέτη που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα έδειξε ότι είναι επίσης ευρέως διαδεδομένο συνολικά στο Ηνωμένο Βασίλειο.

«Αυτά τα ευρήματα προστίθενται στο αυξανόμενο βάρος των στοιχείων ότι η ρύπανση από PFAS πρέπει να αντιμετωπιστεί στην πηγή, αν θέλουμε να προστατεύσουμε το περιβάλλον και την υγεία μας», λέει η Hannah Evans, που εργάστηκε στη δεύτερη μελέτη και συνεργάζεται με τη βρετανική περιβαλλοντική οργάνωση Fidra.

«Άλλες χώρες ήδη προχωρούν προς αυτή την κατεύθυνση… Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν μπορεί να μείνει κι άλλο πίσω», προσθέτει.

Σήμερα, η ΕΕ εξετάζει καθολική απαγόρευση για όλα τα PFAS, ώστε όταν απαγορεύονται συγκεκριμένες ουσίες να μην αντικαθίστανται απλώς από άλλες PFAS που μπορεί επίσης αργότερα να αποδειχθούν επιβλαβείς και επίμονες στο περιβάλλον. Η βρετανική κυβέρνηση έχει δηλώσει ότι παρακολουθεί στενά την εξέλιξη, χωρίς όμως να δίνει χρονοδιάγραμμα για το πότε θα μπορούσε να υιοθετηθεί αντίστοιχη πολιτική.

Ο Alistair Boxall από το University of York λέει ότι η μείωση των παλαιών ρύπων και η αύξηση των υποκατάστατων μικρής αλυσίδας καταγράφηκαν και σε πρόσφατη ευρωπαϊκή μελέτη παρακολούθησης στην οποία συμμετείχε. Εκτιμά ότι η αλλαγή αυτή δείχνει γιατί οι απαγορεύσεις που στοχεύουν σε ολόκληρη την ομάδα των χημικών μπορεί να είναι καλύτερη λύση.

«Φαίνεται ότι κυνηγάμε πάντα τις εξελίξεις με χημικές ουσίες όπως τα PFAS, οπότε χρειάζεται να είμαστε πολύ πιο ευέλικτοι στον τρόπο που παρακολουθούμε και διαχειριζόμαστε αυτές τις ουσίες. Η ιδέα της ομαδοποίησης θα μπορούσε να βοηθήσει», λέει ο Boxall.

Ο Patrick Byrne από το Liverpool John Moores University τονίζει ότι η προσέγγιση της ομαδοποίησης είναι χρήσιμη και κάτι που οι επιστήμονες έχουν υποστηρίξει έντονα.

Προσθέτει επίσης ότι η υπόθεση των PFOS και PFOA δεν έχει κλείσει. Παρότι μειώνονται παγκοσμίως, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι παραμένουν εξαιρετικά επίμονες και εντοπίζονται σχεδόν σε κάθε υδάτινο σώμα.

Τα επίπεδα του PFOS που καταγράφονται παραμένουν, σε πολλές περιπτώσεις, υψηλότερα από το Περιβαλλοντικό Πρότυπο Ποιότητας του Ηνωμένου Βασιλείου και της ΕΕ, το οποίο έχει οριστεί ώστε να αποτυπώνει τη συγκέντρωση πάνω από την οποία η χημική ουσία επηρεάζει τα οικοσυστήματα. Σήμερα, το PFOS είναι η μόνη μεμονωμένη PFAS με τέτοιο πρότυπο στην Αγγλία, αν και βρίσκονται υπό ανάπτυξη και άλλα.

«Αυτή η έκθεση προσθέτει στη διαρκώς αυξανόμενη κατανόησή μας για το πώς εισέρχονται οι PFAS στο περιβάλλον μας, αλλά δεν πρέπει να περιμένουμε να σχηματιστεί μια πλήρης εικόνα πριν δράσουμε», λέει η Chloe Alexander, ακτιβίστρια της οργάνωσης Wildlife and Countryside Link, μιας ομπρέλας οργανώσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο που ενώνει πολλές εθελοντικές και φιλανθρωπικές ομάδες.

«Η ιστορία είναι γεμάτη με καθυστερημένα μαθήματα από πρώιμες προειδοποιήσεις, όπου η επιστήμη που αγνοήθηκε επέτρεψε σε μια αποτρέψιμη βλάβη να γίνει ευρέως διαδεδομένη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μη αναστρέψιμη», λέει η Alexander. «Όσο περισσότερο καθυστερεί, τόσο μεγαλύτεροι είναι οι κίνδυνοι για τους ανθρώπους και την άγρια ζωή — και τόσο υψηλότερο είναι το κόστος για τον καθαρισμό και τη διάθεση τοξικών αποβλήτων».

Πηγή: newscientist.com.