Καθώς μεγαλώνουμε, ο οργανισμός μας χάνει την ικανότητά του να απομακρύνει κύτταρα που μοιάζουν με «ζόμπι». Τα κύτταρα αυτά έχουν πάψει να διαιρούνται, αλλά συνεχίζουν να απελευθερώνουν ουσίες που βλάπτουν τον οργανισμό και επηρεάζουν αρνητικά άλλα κύτταρα.
Η αποκατάσταση της ικανότητας απομάκρυνσης αυτών των «γηρασμένων» κυττάρων απέτρεψε σημάδια γνωστικής έκπτωσης και αδυναμίας σε ηλικιωμένα ποντίκια, με ενδείξεις ότι το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί να εμφανιστεί και στους ανθρώπους.
«Αυτό που είναι ελκυστικό σε αυτή τη μελέτη είναι ότι δεν προσπαθεί να σκοτώσει άμεσα τα [γηρασμένα] κύτταρα», λέει ο Derek Gilroy από το University College London, που δεν συμμετείχε στην έρευνα. «Διορθώνει το ίδιο το σύστημα απομάκρυνσης αποβλήτων του οργανισμού, το οποίο θα έπρεπε να τα έχει απομακρύνει από την αρχή».
Πώς τα βλαστοκύτταρα μπορεί να αλλάξουν την ιατρική και να αντιστρέψουν τη γήρανση;
Για να κατανοήσουν καλύτερα γιατί αυτό το σύστημα δυσλειτουργεί, η Katrin Andreasson από το Stanford University της Καλιφόρνια και οι συνεργάτες της συνέκριναν ποντίκια ηλικίας 6 έως 8 μηνών, που αντιστοιχούν περίπου σε ανθρώπους 20 ετών, με ποντίκια ηλικίας 23 έως 25 μηνών, δηλαδή αντίστοιχα με ανθρώπους στα τέλη της δεκαετίας των 60 ή στα 70 τους. Διαπίστωσαν ότι τα μεγαλύτερα ποντίκια είχαν περισσότερα από αυτά τα γηρασμένα κύτταρα στα όργανά τους, όπως στο ήπαρ και στον σπλήνα, αλλά και στον μυελό των οστών.
Συγκεκριμένα, τα γηρασμένα κύτταρα ήταν ουδετερόφιλα, ανοσοκύτταρα που αποτελούν συνήθως την πρώτη γραμμή άμυνας του οργανισμού απέναντι στις λοιμώξεις. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, αυτά τα κύτταρα απομακρύνονται από μακροφάγα που βρίσκονται στους ιστούς και φροντίζουν για την απομάκρυνση κατεστραμμένων κυττάρων και υπολειμμάτων, όμως αυτή η ικανότητα μειώνεται με την ηλικία.
Η Andreasson και οι συνεργάτες της εντόπισαν ως αιτία αυτής της μείωσης την προσταγλανδίνη E2, ένα μόριο σηματοδότησης που αυξάνεται με την ηλικία. Διαπίστωσαν ότι η αυξημένη δράση της προσταγλανδίνης E2 υπερδιεγείρει έναν υποδοχέα που ονομάζεται EP2 στα μακροφάγα των ιστών, με αποτέλεσμα να γίνονται λιγότερο ικανά να απομακρύνουν τα γηρασμένα κύτταρα.
Στη συνέχεια, η ομάδα εξέτασε αν ο αποκλεισμός αυτής της υπερδιέγερσης θα μπορούσε να βελτιώσει σημάδια γήρανσης, τροποποιώντας γενετικά το γονίδιο EP2 στα μακροφάγα των ιστών ηλικιωμένων ποντικιών. Τα ζώα αυτά απομάκρυναν περισσότερα γηρασμένα ουδετερόφιλα και εμφάνισαν σημάδια πιο υγιούς γήρανσης, όπως χαμηλότερα επίπεδα φλεγμονής, μειωμένη απώλεια μυϊκής μάζας, λιγότερο σπλαχνικό λίπος και καλύτερη κινητικότητα, σε σύγκριση με μη τροποποιημένα ποντίκια της ίδιας ηλικίας. Επίσης, είχαν σχεδόν αντίστοιχη επίδοση με νεαρά ποντίκια σε τεστ μνήμης. «Μας εξέπληξε πολύ το μέγεθος του αποτελέσματος», λέει η Andreasson.
Οι ερευνητές δοκίμασαν επίσης ένα πειραματικό φάρμακο που μπλοκάρει το EP2. Όταν χορηγήθηκε από το στόμα σε ηλικιωμένα ποντίκια για δύο μήνες, προκάλεσε παρόμοιες βελτιώσεις που σχετίζονται με την ηλικία με εκείνες των γενετικά τροποποιημένων ζώων.
«Ξέρουμε ότι η ψυχολογία ενός ανθρώπου μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την υγεία του, και το ίδιο ισχύει και στη γήρανση. Ο αρθρογράφος Graham Lawton εξετάζει τα νέα στοιχεία για το πόσο ισχυρή είναι η στάση μας και πώς μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε για να γερνάμε καλύτερα».
«Πρόκειται για μια πολύ πολλά υποσχόμενη μελέτη, αλλά πρέπει να είμαστε προσεκτικοί», λέει ο Gilroy. «Το EP2 είναι μέρος ενός φυσιολογικού συστήματος σηματοδότησης και ο αποκλεισμός του σε ολόκληρο το σώμα θα μπορούσε να έχει ανεπιθύμητες επιπτώσεις». Τα ποντίκια δεν εμφάνισαν γνωστές παρενέργειες, όμως ο Gilroy σημειώνει ότι ίσως είναι ασφαλέστερο να στοχευθεί το EP2 ειδικά στα μακροφάγα που σχετίζονται με τη γήρανση.
Τέλος, η ομάδα βρήκε παρόμοια μοτίβα και σε ανθρώπινο ιστό, με δείγματα ήπατος από μεγαλύτερα άτομα να παρουσιάζουν υψηλότερη δράση του EP2 και περισσότερα γηρασμένα ουδετερόφιλα. «Τα ανθρώπινα δεδομένα είναι υποστηρικτικά, αλλά παραμένουν συσχετιστικά», λέει ο Gilroy. «Δεν έχει ακόμη δείξει κανείς ότι ο αποκλεισμός του EP2 μπορεί να αποκαταστήσει την απομάκρυνση ουδετερόφιλων σε γερασμένο ανθρώπινο ιστό».
Οι ερευνητές σχεδιάζουν τώρα να μελετήσουν αν αυτή η διαδικασία επηρεάζει την εμφάνιση παθήσεων όπως η νόσος Αλτσχάιμερ.
Science DOI: 10.1126/science.aei9816
