Έχουμε μάθει να θεωρούμε ότι μοιραζόμαστε μία κοινή πραγματικότητα και ότι οι διαφορές μας οφείλονται απλώς σε διαφορετικές οπτικές. Ο φιλόσοφος και ιδρυτής της κοινωνικής επιστημολογίας, Steve Fuller, θεωρεί ότι αυτό είναι ένα ριζικό λάθος. Πρόσφατες εξελίξεις στη νευροεπιστήμη, την κβαντική μηχανική και την generative artificial intelligence δείχνουν ότι δεν έχουμε διαφορετικές οπτικές πάνω στην ίδια πραγματικότητα, αλλά ζούμε σε διαφορετικές πραγματικότητες.
Ο Steve Fuller θα συζητήσει για την πραγματικότητα στην εποχή της οπτικής με τον ιδρυτή της Wikipedia Jimmy Wales και τη θεωρητικό Sally Haslanger στις 19-20 September στο HowTheLightGetsIn London. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται επίσης οι Louis Theroux, Roger Penrose, Sabine Hossenfelder και πολλοί ακόμη. Κλείστε τα εισιτήριά σας τώρα.
Η συμβατική μας κατανόηση της πραγματικότητας είναι πιο συγκεκριμένη απ’ όσο νομίζουμε. Αυτό αποτυπώνεται στις προκαταλήψεις που συνοδεύουν τον “ρεαλισμό”. Για τον ρεαλιστή, η πραγματικότητα ανακαλύπτεται, δεν κατασκευάζεται. Η πραγματικότητα ενός πράγματος είναι ύποπτη αν ο γνώστης εμπλέκεται συνειδητά στην πραγματοποίησή της. Επιπλέον, η πραγματικότητα είναι μία για όλους, όχι διαφορετική για διαφορετικούς ανθρώπους· αυτό θεωρείται “σχετικισμός”. Όλα υπάρχουν μέσα σε αυτή τη μία πραγματικότητα, όσο ανεξάρτητα κι αν φαίνονται μεταξύ τους. Οι ρεαλιστές δυσφορούν όταν γίνεται λόγος για “πολλαπλές πραγματικότητες” που δεν αναγάγονται σε πολλαπλές οπτικές της ίδιας πραγματικότητας. Μάλιστα, ορισμένοι αναμένουν ότι η επιστήμη θα προσφέρει κάποτε μια κοινή κατανόηση αυτής της κοινής πραγματικότητας.
Ωστόσο, διαχρονικά υπήρξαν σεβαστοί αντίλογοι σε αυτή τη συγκεκριμένη σύλληψη της πραγματικότητας, και οι πρόσφατες εξελίξεις στην επιστήμη και την τεχνολογία φαίνεται να τους ενισχύουν. Προερχόμενες από διαφορετικές κατευθύνσεις — νευροεπιστήμη, κβαντική μηχανική, generative artificial intelligence — αυτές οι εξελίξεις δείχνουν προς μια νέα αίσθηση της πραγματικότητας και την ανάγκη επαναπροσδιορισμού της γνώσης.
Suggested viewing: Beyond truth and reality, with Hilary Lawson, Slavoj Žižek, Güneş Taylor.
Πρόσφατες έρευνες στη νευροεπιστήμη έχουν αναδείξει την έκταση της μεταβλητότητας και της πλαστικότητας του ανθρώπινου εγκεφάλου. Στο πλαίσιο αυτό, ο όρος “neurodiversity”, που εισήγαγε η κοινωνιολόγος Judy Singer, έχει καθιερωθεί. Σταδιακά, η κοινωνία εγκαταλείπει την ιδέα ενός “κανονικού” εγκεφάλου, με βάση την οποία καταστάσεις όπως ο αυτισμός θεωρούνται αναπηρίες ή και παθολογίες. Αντίθετα, γίνεται όλο και πιο αποδεκτή η κανονικότητα εγκεφάλων με διαφορετικές ικανότητες. Ο νευροεπιστήμονας Karl Friston το περιγράφει ως εγκεφάλους που είναι διαφορετικά “συντονισμένοι” να ανταποκρίνονται σε ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Αυτή η μετατόπιση μπορεί να στηρίξει τελικά αυτό που ο εκπαιδευτικός Howard Gardner ονόμασε πριν από πάνω από σαράντα χρόνια “multiple intelligences”. Αντί να εκπαιδεύονται όλοι οι εγκέφαλοι ώστε να ευθυγραμμιστούν με μία κοινή πραγματικότητα, τα περιβάλλοντα θα προσαρμόζονται ώστε αυτοί οι διαφορετικά συντονισμένοι εγκέφαλοι να αναπτύσσουν πλήρως το δυναμικό τους.
Η κβαντική μηχανική προτείνει μια εικόνα όπου κατοικούμε πολλούς κόσμους ταυτόχρονα. Όπως το έθεσε ο πολιτικός επιστήμονας Alexander Wendt στο Quantum Mind and Social Science, είμαστε “walking wave functions”, που “collapse” σε καθοριστικές στιγμές, όταν όλοι αναγκάζονται να αποδεχθούν την ίδια πραγματικότητα, με τρόπο που αναδιαμορφώνει την αντίληψη του καθενός για το παρελθόν και το μέλλον. Ο Niels Bohr εισήγαγε τον όρο “incommensurability”, τον οποίο διέδωσε ο Thomas Kuhn, για να χαρακτηρίσει αυτό το είδος “συνοχής”. Για παράδειγμα, ο Galileo μπορούσε να φαντάζεται ότι ζει τόσο σε ένα γεωκεντρικό όσο και σε ένα ηλιοκεντρικό σύμπαν, μέχρι που οι παρατηρήσεις του με το τηλεσκόπιο τον έπεισαν για το δεύτερο. Από εκείνη τη στιγμή, έζησε αποκλειστικά στον ηλιοκεντρικό κόσμο και προχώρησε τόσο σε αυτή την κατεύθυνση ώστε τελικά βρέθηκε αντιμέτωπος με μια Papal Inquisition.
Σχετικά θέματα: LLMs show language does not describe reality. Derrida vs Searle: the obscure object of language. Metamodernism: a response to modernism and postmodernism. Gödel and Lewis Carroll revealed that reality is inexplicable. The language we speak shapes the way we think, with Lera Boroditsky. Why Plato matters now. The return of the grand narrative. Beyond truth and reality.
Want to continue reading? Get unlimited access to insights from the world’s leading thinkers.
Consciousness has evolutionary roots, with Eva Jablonka. Rethinking the global orthodoxy. Penrose’s theory of consciousness supported by new quantum evidence.
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
