Μετάβαση στο περιεχόμενο
Tuesday 17 November

Πτερύγια από καουτσούκ για την παλιρροιακή ενέργεια: Η τουρμπίνα που λυγίζει αντί να σπάει

Πτερύγια από καουτσούκ για την παλιρροιακή ενέργεια: Η τουρμπίνα που λυγίζει αντί να σπάει
Εικόνα δημιουργημένη με AI από τον εκδότη — Εικονογράφηση AI, όχι φωτογραφία γεγονότος.

Η παλίρροια είναι ίσως η πιο προβλέψιμη ανανεώσιμη πηγή: ξέρουμε με ακρίβεια λεπτού πότε θα φουσκώσει και πότε θα αδειάσει η θάλασσα, χρόνια πριν. Το πρόβλημα δεν είναι η πρόβλεψη, αλλά η αντοχή. Το νερό είναι περίπου 800 φορές πυκνότερο από τον αέρα, και κάθε στρόβιλος ή ριπή του ρεύματος χτυπά τα πτερύγια μιας υποθαλάσσιας τουρμπίνας με δύναμη που καμία ανεμογεννήτρια δεν γνωρίζει. Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου και της Michelin προτείνουν μια λύση που μοιάζει σχεδόν αντιδιαισθητική: πτερύγια από καουτσούκ, που λυγίζουν μόνα τους όταν το ρεύμα δυναμώνει.

Σύμφωνα με τη μελέτη τους, που δημοσιεύτηκε στο Nature, τα εύκαμπτα πτερύγια μείωσαν έως και 29% τις απότομες διακυμάνσεις φορτίου, παράγοντας την ίδια ενέργεια με μια συμβατική τουρμπίνα που ρυθμίζει ενεργά τη γωνία των πτερυγίων της. Αν το αποτέλεσμα επιβεβαιωθεί σε πλήρη κλίμακα, θα μπορούσε να αγγίξει το σημείο που πονά περισσότερο τον κλάδο: το κόστος συντήρησης στον βυθό.

Με μια ματιά

  • Πτερύγια από καουτσούκ με ατσάλινο σκελετό μείωσαν έως 29% τις απότομες φορτίσεις σε μοντέλο παλιρροιακής τουρμπίνας.
  • Η τουρμπίνα παρήγαγε όση ενέργεια και μια συμβατική με ενεργό έλεγχο γωνίας, χωρίς μοτέρ, αισθητήρες και έδρανα.
  • Η τεχνολογία είναι ακόμη σε ερευνητικό στάδιο και χρειάζεται δοκιμές σε πραγματική θάλασσα και σε μεγάλη κλίμακα.

Πώς δουλεύει ένα πτερύγιο που «υποχωρεί»

Στις σημερινές τουρμπίνες, η προστασία από τα υπερβολικά φορτία γίνεται συνήθως με το λεγόμενο pitch control: μοτέρ, αισθητήρες και έδρανα στρέφουν κάθε πτερύγιο ώστε να «πιάνει» λιγότερο νερό όταν το ρεύμα δυναμώνει. Είναι ένα αποδεδειγμένο σύστημα, που όμως προσθέτει κινούμενα μέρη σε ένα περιβάλλον όπου κάθε βλάβη σημαίνει ακριβή επιχείρηση με πλοίο και ανέλκυση του μηχανήματος.

Η ομάδα του καθηγητή Ignazio Maria Viola από τη Σχολή Μηχανικής του Εδιμβούργου ακολούθησε άλλο δρόμο. Τα πτερύγια είναι κατασκευασμένα από καουτσούκ, με μια άκαμπτη ατσάλινη δοκό που τα διατρέχει από τη ρίζα ως την άκρη. Όταν η ροή ενισχύεται, το πίσω άκρο του πτερυγίου κάμπτεται και το προφίλ του «ισιώνει», οπότε αποβάλλει μέρος του φορτίου μόνο του, χωρίς αρθρώσεις και ενεργοποιητές. «Τα πτερύγιά μας κάνουν αυτή τη δουλειά από μόνα τους», λέει ο Viola στην ανακοίνωση του πανεπιστημίου. Ο Zhehong Zhang, ένας από τους δύο πρώτους συγγραφείς, περιγράφει την ιδέα ως το να αφήσεις τα πτερύγια να προσαρμοστούν στη ροή αντί να την πολεμούν.

Υπάρχει και ένα πρακτικό πλεονέκτημα: η πυκνότητα του καουτσούκ είναι κοντά σε εκείνη του νερού, άρα τα πτερύγια μπορούν να σχεδιαστούν ώστε να έχουν ουδέτερη άνωση και να μην «κρέμονται» στον άξονα.

Τι δείχνουν, και τι όχι, οι δοκιμές

Τα πειράματα έγιναν σε μοντέλο τουρμπίνας 1,26 μέτρων στην εγκατάσταση FloWave του Εδιμβούργου, μια κυκλική δεξαμενή 25 μέτρων που αναπαράγει ρεύματα και κύματα. Υποβρύχιες κάμερες κατέγραψαν τα πτερύγια να αλλάζουν σχήμα καθώς περιστρέφονταν. Οι μετρήσεις συνδυάστηκαν με προσομοιώσεις ενός πλήρους παλιρροιακού κύκλου, ενώ μια ξεχωριστή προσομοίωση εξέτασε τουρμπίνα 20 μέτρων.

Δύο σημεία θέλουν προσοχή. Πρώτον, η ανακοίνωση μιλά στην εισαγωγή για μείωση «έως ένα τρίτο», ενώ στο σώμα της δίνει τον ακριβέστερο αριθμό, έως 29%. Δεύτερον, το αποτέλεσμα σε πλήρη κλίμακα προέρχεται από υπολογιστικό μοντέλο, όχι από πραγματική τουρμπίνα στη θάλασσα. Οι πρώτοι υπολογισμοί δείχνουν ότι πτερύγια πλήρους μεγέθους θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 20 χρόνια ζωής των σημερινών, όμως οι ίδιοι οι ερευνητές τονίζουν ότι η δουλειά «παραμένει σε ερευνητικό στάδιο» και χρειάζεται περαιτέρω ανάπτυξη και δοκιμές πριν από οποιαδήποτε εμπορική χρήση.

Η συμμετοχή της Michelin δεν είναι διακοσμητική. Όπως εξηγεί ο Bertrand Daval, αντιπρόεδρος Έρευνας και Ανάπτυξης της εταιρείας, η τεχνογνωσία της βρίσκεται στο πώς συμπεριφέρεται το καουτσούκ κάτω από βαριά, επαναλαμβανόμενα φορτία, δηλαδή ακριβώς το πρόβλημα ενός ελαστικού αυτοκινήτου. Η Michelin έχει ήδη καταθέσει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, ενώ η έρευνα χρηματοδοτήθηκε και από το βρετανικό EPSRC.

Γιατί η κόπωση κρίνει το κόστος

Για να καταλάβει κανείς τη σημασία του 29%, πρέπει να δει πού βρίσκεται σήμερα ο κλάδος. Σύμφωνα με την έκθεση Renewables 2025 του REN21, η παγκόσμια εγκατεστημένη ισχύς ενέργειας από τη θάλασσα ήταν περίπου 513 MW στο τέλος του 2024, και το μεγαλύτερο μέρος της προέρχεται από δύο φράγματα παλίρροιας, το La Rance στη Γαλλία (240 MW) και το Sihwa στη Νότια Κορέα (254 MW). Οι τουρμπίνες ελεύθερου ρεύματος, σαν αυτή του Εδιμβούργου, μετρούν ακόμη σε μονάδες megawatt: στην Ευρώπη παρήγαγαν 13,4 GWh το 2024. Το σκωτσέζικο MeyGen, με τέσσερις τουρμπίνες των 1,5 MW, έχει ξεπεράσει τις 70 GWh από το 2017.

Η ιστορία του κλάδου είναι γεμάτη μηχανήματα που ανασύρθηκαν νωρίτερα από το αναμενόμενο. Όπως κατέγραφε το Canary Media με βάση στοιχεία της Ocean Energy Europe, από τα 30,2 MW παλιρροιακών τουρμπινών που εγκαταστάθηκαν στην Ευρώπη από το 2010, μόλις τα 11,5 MW βρίσκονταν ακόμη στο νερό το 2021. Το REN21 κατατάσσει το υψηλό κόστος κεφαλαίου και τη συντήρηση σε σκληρό θαλάσσιο περιβάλλον στις βασικές προκλήσεις.

Εδώ βρίσκεται η ουσία της νέας μελέτης. Οι απότομες διακυμάνσεις φορτίου είναι αυτές που προκαλούν κόπωση στα υλικά, και η κόπωση υπαγορεύει πόσο βαριά και ακριβά πρέπει να είναι τα πτερύγια, η πλήμνη και το σύστημα μετάδοσης. Λιγότερες αιχμές σημαίνουν, θεωρητικά, ελαφρύτερη κατασκευή και λιγότερες επεμβάσεις. Οι ερευνητές αναφέρουν επίσης ότι ο σχεδιασμός θα μπορούσε να ανοίξει πιο ταραγμένες θέσεις που σήμερα θεωρούνται απαγορευτικές, κάτι που όμως δεν έχει ακόμη δοκιμαστεί.

Το μέγεθος του στοιχήματος

Οι φιλοδοξίες είναι μεγάλες. Το Ηνωμένο Βασίλειο στοχεύει σε 1 GW παλιρροιακής ισχύος έως το 2035, αρκετό, σύμφωνα με το Εδιμβούργο, για περίπου ένα εκατομμύριο νοικοκυριά, ενώ διεθνείς προβολές μιλούν για περισσότερα από 300 GW παγκοσμίως έως το 2050. Στην Ευρώπη, σύμφωνα με την Ocean Energy Europe, ετοιμάζονται 11 προεμπορικά παλιρροιακά πάρκα συνολικής ισχύος 172 MW, και η Γαλλία σχεδιάζει διαγωνισμό 250 MW έως το 2030.

Η απόσταση ανάμεσα στους στόχους και στα σημερινά λίγα megawatt είναι τεράστια, και καμία μεμονωμένη καινοτομία δεν τη γεφυρώνει. Τα εύκαμπτα πτερύγια δεν λύνουν την πρόσβαση στο δίκτυο, τις αδειοδοτήσεις ή τη χρηματοδότηση. Αν όμως αποδειχθούν ανθεκτικά στη θάλασσα, και όχι μόνο στη δεξαμενή, θα αφαιρέσουν από την εξίσωση ένα από τα πιο ακριβά κινούμενα μέρη. Για μια πηγή ενέργειας που κρίνεται κυρίως στο πόσο σπάνια χρειάζεται να τη βγάλεις από το νερό, αυτό δεν είναι λεπτομέρεια.

Πηγές

Δείτε τα AI Editorial Guidelines.

Περισσότερα από Science

Όλα →