Μετάβαση στο περιεχόμενο
Friday 20 November

Ζβιάγκιντσεφ: «Το σώμα μου άρχισε να τρώει τον εαυτό του»

Ζβιάγκιντσεφ: «Το σώμα μου άρχισε να τρώει τον εαυτό του»
Εικόνα από το αρχικό άρθρο — theguardian.com.

Ο Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ πέρασε 40 ημέρες σε κώμα και υπέστη βλάβη στους πνεύμονες κατά 92% στη διάρκεια της πανδημίας, ενώ εξηγεί ότι η νέα ταινία του, Minotaur, βοήθησε στην αποκατάστασή του, γράφει ο Guardian.

Ο Ρώσος σκηνοθέτης αφηγείται την ιστορία ενός ιππότη που καβαλά σε σκοτεινό δάσος και βλέπει μια πέτρινη πινακίδα σε διακλάδωση του δρόμου. Η πινακίδα λέει ότι αν στρίψει αριστερά θα χάσει το άλογό του και αν στρίψει δεξιά θα χάσει το κεφάλι του. Έτσι ο ιππότης βρίσκεται μπροστά σε δίλημμα, με μόνο κακές επιλογές. Ο Ζβιάγκιντσεφ χαμογελά και λέει: «Είναι ένα πολύ ρωσικό παραμύθι».

Τα τρομερά πράγματα συμβαίνουν, έτσι λειτουργεί ο κόσμος, και ο άνθρωπος κρίνεται από τον τρόπο με τον οποίο αντιδρά σε κάθε πρόκληση. Αυτό ισχύει για τον ιππότη στο δάσος και για τους χαρακτήρες σε μια ταινία. Ισχύει πιθανότατα και για τον Ζβιάγκιντσεφ, που δεν έχασε το άλογό του αλλά το σπίτι του και παραλίγο τη ζωή του. Ο Ρώσος σκηνοθέτης λίγο έλειψε να πεθάνει στη διάρκεια της πανδημίας της Covid-19 και πέρασε 40 ημέρες σε προκαλούμενο κώμα. Πλέον ζει εξόριστος ως εχθρός του κράτους. «Είμαι με τα πουλιά», λέει για να εξηγήσει την κατάστασή του. «Τα πουλιά δεν έχουν σύνορα. Δεν σκέφτονται το αύριο».

Η νέα ταινία του, Minotaur, είναι ένα επιβλητικό και υποβλητικό δράμα προσωπικής και πολιτικής διαφθοράς, με σημείο αναφοράς την Ουκρανία ή, ίσως, τη σκοτεινή διακλάδωση του δρόμου. Ο ίδιος δεν κρύβει την αντίθεσή του στον πόλεμο. Από τη σκηνή του φετινού Φεστιβάλ Καννών, όπου το Minotaur κέρδισε το μεγάλο βραβείο της επιτροπής, κάλεσε τον Βλαντίμιρ Πούτιν να «σταματήσει αυτή τη σφαγή», προσθέτοντας ότι «όλος ο κόσμος περιμένει». Τον Σεπτέμβριο η Ρωσία τον χαρακτήρισε «ξένο πράκτορα» που διασπείρει παραπληροφόρηση. Αν επιστρέψει στη χώρα του, κινδυνεύει με σύλληψη και φυλάκιση.

Σήμερα ζει με μια βαλίτσα σε ένα ξενοδοχείο στο κέντρο του Λονδίνου, πίνοντας εμφιαλωμένο νερό και καθαρίζοντας τους φακούς των γυαλιών του. Στα 62 του, ο Ζβιάγκιντσεφ θυμίζει πανεπιστημιακό που παραδίδει ατομικό μάθημα. Είναι καλλιεργημένος και χαρισματικός, γεμίζοντας τις απαντήσεις του με παραπομπές σε Μπόρχες, Νίτσε και Σαβοναρόλα. Ποιος είναι ο Σαβοναρόλα; «Ένας μεσαιωνικός μοναχός», λέει. «Καθολικός κήρυκας. Πολύ σκληρός».

Ο Ζβιάγκιντσεφ δείχνει καλά, αλλά εξηγεί ότι η υγεία του παραμένει εύθραυστη. «Η ασθένειά μου το 2021 και το 2022 με ακολουθεί ακόμα. Προκάλεσε μη αναστρέψιμες βλάβες και φέρνει σοβαρές δυσκολίες στο περιφερικό νευρικό σύστημα. Δεν είμαι σίγουρος στο βάδισμά μου. Ξοδεύω πολλή ενέργεια μόνο και μόνο για να κρατήσω την ισορροπία μου. Στις Κάννες, αν θυμάστε, παραπάτησα ανεβαίνοντας τα σκαλιά για να παραλάβω το βραβείο». Σηκώνει τους ώμους. «Ίσως να μην το προσέξατε. Οι φίλοι μου το πρόσεξαν όλοι. Το πρόσεξε και η Ζόε Σαλντάνα. Έπρεπε να απλώσει το χέρι και να με πιάσει».

Στο Minotaur δεν υπάρχουν παραπατήματα: η ταινία δεν κάνει σχεδόν κανένα λάθος. Το φιλμ αφηγείται την ιστορία του Γκλεμπ, τον οποίο υποδύεται ο Ντμίτρι Μαζούροφ, ενός επιχειρηματία παγιδευμένου ανάμεσα σε δύο εξίσου δύσκολες επιλογές. Ο Γκλεμπ υποψιάζεται ότι η σύζυγός του μπορεί να έχει σχέση, αλλά του έχει επίσης ζητηθεί να θυσιάσει 14 εργαζομένους για να πολεμήσουν στην πρώτη γραμμή. Η Ουκρανία, όπως γίνεται σταδιακά φανερό, είναι ο περιφερειακός τρόμος της ταινίας και η σκοτεινή της καθοδηγητική δύναμη. Ο πόλεμος είναι ταυτόχρονα ένα αχνό, μακρινό βουητό και ένα τέρας τόσο παρόν, που μοιάζει να ανασαίνει πάνω στον λαιμό του Γκλεμπ.

Το Minotaur, η πρώτη ταινία του Ζβιάγκιντσεφ μετά το πολυβραβευμένο Loveless του 2017, είναι μια χαλαρή διασκευή του θρίλερ του Κλοντ Σαμπρόλ, La Femme Infidèle, του 1969. Ο σκηνοθέτης εξηγεί ότι προσπάθησε αρχικά να το γυρίσει το 2018, αλλά δεν κατάφερε να εξασφαλίσει τα δικαιώματα. «Κοιτάζοντας πίσω τώρα, αυτή ήταν μια καλή εξέλιξη. Θα ήταν τελείως διαφορετική ταινία, χωρίς ιστορικό πλαίσιο». Η Ουκρανία έδωσε στο πρότζεκτ τη σπίθα που χρειαζόταν. Έμμεσα, ίσως, το ίδιο έκανε και η ασθένειά του.

Το καλοκαίρι του 2021 έκανε το εμβόλιο Sputnik V για την Covid και ανέβασε πυρετό. Μεταφέρθηκε από τη Μόσχα σε νοσοκομείο στη Γερμανία, όπου η κατάστασή του έγινε κρίσιμη. Όσο μπορούσε να καταλάβει τι συνέβαινε, φοβόταν το χειρότερο. «Αύγουστος 2021. Τον συνδέω με τον θάνατο. Γιατί η πραγματικότητα είναι ότι έπρεπε να έχω πεθάνει. Κάθε μέρα αυτό έλεγε η γυναίκα μου από τους γιατρούς. “Να είστε έτοιμοι, να προετοιμαστείτε. Μπορεί να είναι σήμερα.” Με είχαν ήδη αποχαιρετήσει για την άλλη ζωή».

Ήταν το εμβόλιο υπεύθυνο; Σηκώνει τους ώμους. «Κανείς δεν ξέρει. Ασυμπτωματική Covid — φαίνεται πως αυτό ήταν. Και μετά, πάνω σε αυτό, έκανα το εμβόλιο, που προκάλεσε μεγάλη αναστάτωση. Τα βακτήρια μπήκαν στο σώμα μου και νίκησαν το ανοσοποιητικό μου σύστημα. Το σώμα μου άρχισε να τρώει τον εαυτό του. Είναι φοβερό πράγμα. Λέγεται κλεμπσιέλα [βακτήριο που μπορεί να προκαλέσει πνευμονία]. Είχα βλάβη στους πνεύμονες κατά 92% και πέρασα 40 ημέρες σε τεχνητό κώμα. Πλήρης αποκοπή. Ένα χιλιοστό από τον θάνατο. Και μετά πρέπει να χτίσεις τα πάντα από την αρχή».

Ο σκηνοθέτης νοσηλεύτηκε για 11 μήνες, πρώτα στο Βισμπάντεν και μετά στο Ανόβερο. Για μεγάλο μέρος αυτής της περιόδου έμεινε τουλάχιστον εν μέρει παράλυτος από πολυνευροπάθεια και χρειάστηκε να ξαναμάθει να χρησιμοποιεί μαχαίρι και πιρούνι. Ήταν στον θάλαμο όταν έμαθε ότι η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία. «Η πρώτη μου σκέψη ήταν ότι δεν ήταν πια η χώρα μου. Ότι τώρα πρέπει να ζω σε μια διαφορετική χώρα».

Ο Ζβιάγκιντσεφ μοιάζει να έχει απομακρυνθεί από τη Ρωσία όπως οι ήρωες του Χέμινγουεϊ χρεοκοπούν: σταδιακά και έπειτα ξαφνικά. Η κυβέρνηση τον λάτρεψε όταν η πρώτη του ταινία, The Return, το 2003, κέρδισε τον Χρυσό Λέοντα στη Βενετία και οι ξένοι κριτικοί τον παρουσίαζαν ως διάδοχο του Αϊζενστάιν και του Ταρκόφσκι. Όμως δεν της άρεσε η Elena του 2011, με τη ζοφερή εικόνα της ζωής στα παρατημένα συγκροτήματα κατοικιών της Μόσχας, και μίσησε ανοιχτά το αριστούργημα Leviathan του 2014, που παρουσίαζε τη χώρα ως εστία διαφθοράς και χριστιανικού εθνικισμού. Το Leviathan, είχε πει τότε ο Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, υπουργός Πολιτισμού εκείνης της περιόδου, ήταν «καιροσκοπικό», δεν αντιπροσώπευε τους «πραγματικούς Ρώσους» και ανήκε σε μια νέα γενιά ταινιών που «βεβήλωναν» τη μητέρα πατρίδα. Ο Μεντίνσκι, παρεμπιπτόντως, είναι σήμερα ο επικεφαλής διαπραγματευτής της Μόσχας στις ειρηνευτικές συνομιλίες για τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Ο ίδιος παρακολουθούσε ταυτόχρονα τη μετατόπιση και την εκτροπή της Ρωσίας επί Πούτιν. «Έχουν συμβεί τόσες αλλαγές τα τελευταία 26 χρόνια», λέει. «Είναι δύσκολο να τις παρακολουθήσεις. Δεν είμαι ειδικός, ξέρω μόνο ότι γύρω στο 2011, 2012 υπήρξε μια ρωγμή στην κοινωνία. Και το 2022 η ρωγμή έγινε κατάρρευση. Ο πόλεμος είναι καταστροφή».

Οι αρχές υποστηρίζουν ότι είναι πληρωμένος πράκτορας της Δύσης. Σε έναν βαθμό έχουν δίκιο. Το Minotaur γυρίστηκε στη Λετονία με γαλλική χρηματοδότηση και στη συνέχεια επιλέχθηκε ως η επίσημη πρόταση της Γαλλίας για τα Όσκαρ. Ο ίδιος όμως λέει ότι στην ουσία πρόκειται για ρωσική ταινία. «Ξέρω πώς λειτουργεί ο ρωσικός Τύπος. Όχι μόνο ο Τύπος. Το Instagram. Τα social media. Φυσικά θα πουν ότι εργάζομαι με εντολές, ότι κάνω τη βούληση κάποιου άλλου. Ξέρω τη ρητορική. Το καταλαβαίνω. Αλλά αυτή η ταινία δεν είναι προπαγάνδα [κατά της Ρωσίας]. Είναι κραυγή βοήθειας».

Ο Ζβιάγκιντσεφ ζει πλέον στο Παρίσι με τη σύζυγό του, Άννα, και τον έφηβο γιο τους, Πιότρ. Επέλεξε τη Γαλλία αντί της Γερμανίας επειδή τη θεωρεί φυσικό καταφύγιο για τους κινηματογραφιστές· επίσης, η Άννα και ο Πιότρ μιλούν τη γλώσσα. Όμως η προσαρμογή ήταν δύσκολη και αμφιβάλλει αν θα νιώσουν ποτέ πραγματικά ότι ανήκουν εκεί. «Έτσι, υπάρχει μια μόνιμη ένταση. Όλα είναι καινούργια. Το αγόρι ειδικά πέρασε δύσκολα. Στη Ρωσία είχε φίλους. Εδώ είναι μηδέν. Όλα χάθηκαν». Χαμογελά. «Είμαστε σαν μια οικογένεια αστροναυτών σε μηδενική βαρύτητα».

Ο ιππότης στο δάσος έχει μια σκληρή επιλογή να κάνει. Το ίδιο και ο Γκλεμπ στο Minotaur, που έχει αναλάβει να παραδώσει ονόματα στο στρατολογικό συμβούλιο. Ο Ζβιάγκιντσεφ λέει ότι κανείς στον κόσμο δεν είναι εκ φύσεως καλός ή κακός. Αντίθετα, όλοι είναι ένα σύνθετο σύνολο από βέλη και διανύσματα. Άλλοι στρίβουν αριστερά, άλλοι δεξιά και άλλοι μένουν ακίνητοι και αφήνουν τους άλλους να αποφασίσουν.

Ο σκηνοθέτης επιμένει ότι δεν μετανιώνει. Στέκεται πίσω από την απόφασή του να κάνει τις ταινίες του και να μιλήσει ανοιχτά. «Αν δεν κάνεις τίποτα, γίνεσαι πιόνι στη σκακιέρα. Μπορεί να σε μετακινούν, να σε συμβιβάζουν. Είσαι μαριονέτα σε κλωστή».

Ο Ζβιάγκιντσεφ ξέρει ότι θα έπρεπε να έχει πεθάνει και νιώθει πως είναι θαύμα που δεν πέθανε. Του λένε ότι η ζωή του μετά την Covid μοιάζει με απίθανη τρίτη πράξη. Ίσως να μην είναι αυτή που θα επέλεγε, του λέει, αλλά είναι καλύτερη από την εναλλακτική. Ο σκηνοθέτης γνέφει. «Καλύτερα από το να είμαι θαμμένος στο χώμα», συμφωνεί.

Ο σκηνοθέτης ήταν πολύ άρρωστος πριν ξεκινήσει τα γυρίσματα του Minotaur, όμως η παραγωγή κύλησε ομαλά και ένιωθε σαν να πετάει. Αυτό τον κάνει να σκέφτεται ότι η ίδια η κινηματογράφηση ήταν η πραγματική του αποκατάσταση και ότι χρειάζεται απλώς να συνεχίσει για να ξαναχτίσει πλήρως τη δύναμή του. Σχεδιάζει να γυρίσει άλλη μία ταινία μεγάλου μήκους την επόμενη χρονιά, πιθανώς στα αγγλικά ή στα γαλλικά, και μετά άλλη μία, ποιος ξέρει;

Ο Ζβιάγκιντσεφ τον κοιτάζει μέσα από τα γυαλιά του, σαν καλοσυνάτος καθηγητής που διορθώνει ήπια έναν φοιτητή. Λέει: «Δεν είμαι σίγουρος ότι έχεις δίκιο πως αυτή είναι μια τρίτη πράξη. Αυτό θα σήμαινε ότι τελειώνει η ζωή μου. Νομίζω ότι είναι η τρίτη πράξη μιας τετραπράξης. Με επίλογο. Και συνέχεια».

Πηγή: theguardian.com.

Το κείμενο δημιουργήθηκε από GPT 5.0. Δείτε τα AI Editorial Guidelines.

Περισσότερα από Fantasy

Όλα →