Ιταλοί ερευνητές εντόπισαν στα τείχη της Πομπηίας ίχνη που ίσως αποδεικνύουν τη χρήση του πολύβολου — μιας αρχαίας αυτόματης βαλλίστρας που εκτόξευε βέλη σε ριπές. Αν επιβεβαιωθεί, θα είναι η πρώτη φορά που το θρυλικό όπλο του Διονύσιου του Αλεξανδρέα αφήνει υλικά ίχνη στην ιστορία.
Στα τείχη της Πομπηίας, ανάμεσα στις πύλες που οδηγούν προς τον Βεζούβιο και το Ηράκλειο, κρύβονται μικρές οπές που κανείς δεν είχε εξηγήσει ικανοποιητικά. Τετράγωνες ή ρομβοειδείς, εμφανίζονται σε ομάδες τεσσάρων ή πέντε, σαν κάποιος να πάτησε επανειλημμένα το ίδιο κουμπί. Μια ομάδα Ιταλών ερευνητών υπό την καθοδήγηση της Adriana Rossi από το Πανεπιστήμιο της Καμπανίας πιστεύει ότι ξέρει τι τις έκανε: το πολύβολο, η αρχαιότερη γνωστή αυτόματη πολεμική μηχανή.
Το πολύβολο δεν ήταν απλώς μια καλύτερη βαλλίστρα. Ήταν μια θεμελιωδώς διαφορετική ιδέα — ένας μηχανισμός με οδοντωτούς τροχούς και αλυσιδοκίνητη διάταξη που τοποθετούσε αυτόματα βέλη στη θέση εκτόξευσης, επιτρέποντας συνεχόμενες βολές χωρίς χειροκίνητη επαναγέμιση. Η εφεύρεση αποδίδεται στον Διονύσιο τον Αλεξανδρέα, Έλληνα μηχανικό που εργάστηκε στο οπλοστάσιο της Ρόδου τον 3ο αιώνα π.Χ. Η μόνη λεπτομερής περιγραφή του έχει διασωθεί μέσα από τα γραπτά του Φίλωνος του Βυζαντίου, που έγραφε μεταξύ 280 και 220 π.Χ. Μέχρι σήμερα, όμως, κανένα φυσικό κατάλοιπο του όπλου δεν είχε εντοπιστεί.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nexus Network Journal, χρησιμοποίησε τρισδιάστατη σάρωση και ψηφιακή ανακατασκευή για να αναλύσει τα ίχνη στους τοίχους. Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά: το βάθος και το σχήμα των οπών ταιριάζουν με ρωμαϊκές αιχμές βελών που φυλάσσονται σε ευρωπαϊκά μουσεία, ενώ τα εικονικά μοντέλα υπολόγισαν ταχύτητα πρόσκρουσης περίπου 109 μέτρων ανά δευτερόλεπτο — εντυπωσιακή επίδοση για οποιοδήποτε όπλο της εποχής. Το πιο σημαντικό εύρημα, ωστόσο, είναι η ομαδοποίηση των χτυπημάτων: η πυκνότητα και η κατανομή τους δεν εξηγούνται από φορητά όπλα ή συμβατικές βαλλίστρες. Μόνο μια επαναληπτική μηχανή θα μπορούσε να αφήσει τέτοια μοτίβα.
Το ιστορικό πλαίσιο συμπίπτει: το 89 π.Χ., τα στρατεύματα του Ρωμαίου στρατηγού Σύλλα πολιόρκησαν και κατέλαβαν την Πομπηία. Γιατί όμως κάποιος θα σημάδευε πέτρινα τείχη αντί για ανθρώπους; Οι ερευνητές προτείνουν δύο εξηγήσεις: είτε τα βέλη αστόχησαν τους υπερασπιστές πάνω στα τείχη, είτε — και αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον σενάριο — οι χειριστές δοκίμαζαν και ρύθμιζαν το όπλο πριν το χρησιμοποιήσουν σε πραγματική μάχη. Μια εικόνα που παραπέμπει λιγότερο σε αρχαία πολιορκία και περισσότερο σε σύγχρονη διαδικασία βαθμονόμησης.
Η ερευνητική ομάδα σχεδιάζει να επεκτείνει την έρευνα σε περισσότερα τμήματα των τειχών και να συνεργαστεί με μουσεία για τη διασταύρωση των ευρημάτων. Η Πομπηία έχει συνηθίσει να αποκαλύπτει εκπλήξεις — αλλά αυτή τη φορά δεν μιλάμε για τοιχογραφίες ή οικιακά σκεύη. Μιλάμε για ίχνη μιας τεχνολογίας που, αν είχε αναπτυχθεί περαιτέρω, θα μπορούσε να είχε αλλάξει την πορεία των αρχαίων πολέμων. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι γιατί δεν το έκανε.
