Χημικές και DNA αναλύσεις σε αρχαίο αιγυπτιακό κύπελλο αποκάλυψαν τα συστατικά ενός τελετουργικού ποτού που χρησιμοποιούνταν πριν από 2.000 χρόνια για επικοινωνία με τον θεό Bes. Το μείγμα περιείχε ψυχοτρόπες ουσίες, αλκοόλ και σωματικά υγρά, σχεδιασμένο ώστε να οδηγεί τις πίνουσες σε τρανς και οραματισμούς. Η ανακάλυψη φωτίζει μια παγκόσμια ανθρώπινη τάση: την αναζήτηση του θείου μέσα από αλλοιωμένες καταστάσεις συνείδησης.
Ένα κύπελλο που φυλάσσεται στο Μουσείο Τέχνης της Τάμπα κρατούσε επί δύο χιλιετίες ένα μυστικό. Στα τοιχώματά του, σε λεπτά στρώματα κατάλοιπων, ήταν κρυμμένη η συνταγή ενός τελετουργικού ποτού που οι αρχαίοι Αιγύπτιοι έπιναν για να επικοινωνήσουν με τον θεό Bes. Τώρα, αρχαιολόγοι και επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Φλόριντα, σε συνεργασία με ερευνητές από το Τρίεστε και το Μιλάνο, αποκρυπτογράφησαν τη σύνθεσή του — και τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν στο Scientific Reports της Nature.
Το κύπελλο ήταν σκαλισμένο με τη μορφή του Bes, μιας θεότητας που απεικονιζόταν ως χαρούμενος νάνος με λεοντοκεφαλή στολή. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι τον συνέδεαν με τη γονιμότητα, τη χαρά και την προστασία μητέρων και παιδιών. Σύμφωνα με τον επικεφαλής ερευνητή Davide Tanasi, οι γυναίκες που συμμετείχαν στο τελετουργικό ήταν πιθανότατα απλές Αιγύπτιες που αναζητούσαν θεϊκή βοήθεια — για να μείνουν έγκυες ή να περάσουν με ασφάλεια μια δύσκολη εγκυμοσύνη. Έπιναν το ποτό, έπεφταν για ύπνο και περίμεναν τον Bes να τους στείλει αποκαλυπτικά όνειρα.
Η χημική ανάλυση αποκάλυψε ένα εκπληκτικά σύνθετο μείγμα. Στη βάση του ήταν ένα ζυμωμένο υγρό — πιθανώς μπύρα ή κρασί — εμπλουτισμένο με δύο κύριες ψυχοτρόπες ουσίες. Η πρώτη ήταν η αρμαλίνη, που προέρχεται από τους σπόρους του φυτού Peganum harmala, γνωστού ως συριακό ρούτα. Η δεύτερη ήταν η απορφίνη, από τον Μπλε Λωτό του Νείλου, το Nymphaea nouchali var. caerulea. Η αρμαλίνη προκαλεί έντονες οπτικές παραισθήσεις, ενώ ο Μπλε Λωτός επάγει χαλάρωση και ευφορία — ένας συνδυασμός που οδηγεί σε βαθιά εσωστρέφεια και τρανς. Στο μείγμα ανιχνεύτηκαν επίσης μέλι, σησαμόσποροι, κουκουναρόσποροι, γλυκόριζα και σταφύλια, προφανώς για να γίνει πιο εύπαλο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η αρμαλίνη είναι χημικά συγγενής με τη βασική δραστική ουσία της αγιαουάσκα, του ιερού ποτού των αμαζόνιων σαμάνων. Η ομοιότητα δεν είναι τυχαία: σε κάθε γωνιά του κόσμου και σε κάθε εποχή, οι άνθρωποι έχουν στραφεί σε φυτικές ψυχοτρόπες ουσίες για να αγγίξουν κάτι που ξεπερνά την καθημερινή πραγματικότητα. Οι λάτρεις του Ασκληπιού στην αρχαία Ελλάδα έπαιρναν ιερά φάρμακα για να λάβουν θεϊκές οδηγίες για τη θεραπεία τους. Οι Αζτέκοι και οι Μάγια χρησιμοποιούσαν μανιτάρια ψιλοκυβίνης και πεγιότλ στις τελετές τους. Υπάρχουν ακόμα ενδείξεις ότι οι πρώτοι Homo sapiens κατανάλωναν ψυχεδελικά μανιτάρια.
Αυτό που αποκαλύπτει η μελέτη του κυπέλλου του Bes δεν είναι απλώς μια αρχαία συνταγή. Είναι μια υπενθύμιση ότι η ανάγκη να ξεφύγουμε από τα όρια της συνηθισμένης αντίληψης — να αγγίξουμε κάτι μεγαλύτερο από εμάς — είναι ίσως το πιο σταθερό χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν αυτό που έβλεπαν οι γυναίκες εκείνες στα όνειρά τους ήταν ο Bes — ή κάτι που κοιμόταν μέσα τους.
