Κάθε δεκαετία, ο κόσμος χάνει πάνω από το 7% της χωρητικότητάς του σε αποθήκευση γλυκού νερού εξαιτίας της συσσώρευσης ιζήματος, σύμφωνα με ανάλυση περισσότερων από μισού εκατομμυρίου ταμιευτήρων.
Το συσσωρευμένο ίζημα απομακρύνεται περιοδικά από τον ταμιευτήρα Sanmenxia στην Κίνα.
Περισσότεροι από τους μισούς ταμιευτήρες γλυκού νερού στον πλανήτη αναμένεται να έχουν γίνει «λειτουργικά νεκροί» έως το 2060 λόγω της συσσώρευσης ιζήματος, σύμφωνα με μελέτη.
Τα φράγματα συγκρατούν την ιλύ, την άμμο και τα χαλίκια από το να κατευθυνθούν κατάντη. Με τον καιρό, το υλικό αυτό συσσωρεύεται στους ταμιευτήρες και μειώνει τον χώρο που υπάρχει για νερό. Η παγίδευση του ιζήματος μπορεί επίσης να επηρεάσει την ασφάλεια των φραγμάτων και να προκαλέσει επιπτώσεις στα οικοσυστήματα κατάντη.
Ο Kai Liu από την Κινεζική Ακαδημία Επιστημών, στη Ναντζίνγκ της Κίνας, και οι συνεργάτες του χρησιμοποίησαν δορυφορικές εικόνες, δεδομένα ιζηματογένεσης και μηχανική μάθηση για να αναλύσουν τη χωρητικότητα περισσότερων από 550.000 ταμιευτήρων παγκοσμίως.
Διαπίστωσαν ότι η ποσότητα νερού που χάνεται κάθε χρόνο λόγω της ιζηματογένεσης ξεπερνά τα 36 κυβικά χιλιόμετρα, ποσότητα αντίστοιχη με τον όγκο του τεράστιου ταμιευτήρα Three Gorges στην Κίνα.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, ένας ταμιευτήρας θεωρείται «λειτουργικά νεκρός» όταν έχει γεμίσει με ίζημα σε ποσοστό μεγαλύτερο από το μισό.
Η Αυστραλία και η Ισπανία προβλέπεται να είναι οι χώρες που θα πληγούν περισσότερο. Σχεδόν το 85% των αυστραλιανών ταμιευτήρων και τα τρία τέταρτα των ισπανικών αναμένεται να έχουν ξεπεράσει τη λειτουργική τους διάρκεια έως το 2060.
Σε άνυδρες περιοχές, σχεδόν τα τρία τέταρτα των ταμιευτήρων ενδέχεται να έχουν γίνει λειτουργικά νεκρά έως το 2060, έναντι των μισών σε υγρές ζώνες. Στη Ναμίμπια, πάνω από το 99% των φραγμάτων βρίσκεται σε κίνδυνο, ενώ κατά μήκος της δυτικής ακτής της Αυστραλίας το ποσοστό φτάνει σχεδόν το 96%.
Ο Liu και οι συνεργάτες του εκτιμούν ότι κάθε δεκαετία ο κόσμος χάνει πάνω από το 7% της χωρητικότητας αποθήκευσης γλυκού νερού, γεγονός που απειλεί την υδροδότηση περισσότερων από 2 δισεκατομμυρίων ανθρώπων, καθώς και πάνω από το ένα τέταρτο της παγκόσμιας αρδευόμενης γης.
Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, η ομάδα προτείνει στρατηγικές όπως αναδάσωση ανάντη, σταθεροποίηση του εδάφους και έλεγχο της διάβρωσης, ώστε να μειωθεί η ροή ιζήματος προς τους ταμιευτήρες. Θα χρειαστούν επίσης τεχνικές λύσεις, όπως η εκβάθυνση και οι σήραγγες παράκαμψης, όμως το κόστος αυτών των μέτρων εκτιμάται έως και στα 100 δισ. δολάρια.
Ο Ian Wright από το Western Sydney University στην Αυστραλία, που δεν συμμετείχε στη μελέτη, λέει ότι τα ευρήματα είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά, ειδικά καθώς η κλιματική αλλαγή αναμένεται να αυξήσει τους ρυθμούς ιζηματογένεσης λόγω περισσότερων βροχοπτώσεων. Το πρόβλημα επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο, προσθέτει, επειδή πολλές από τις δεξαμενές του κόσμου χρειάζεται να καλύψουν τις ανάγκες ενός πληθυσμού που αυξάνεται.
«Η ιζηματογένεση είναι σαν καρκίνος που μειώνει αργά τη χωρητικότητα των ταμιευτήρων», λέει ο Wright.
Συμφωνεί επίσης ότι η Αυστραλία είναι εστία του προβλήματος της ιζηματογένεσης. «Τα εδάφη μας είναι πολύ εύθραυστα και η αποψίλωση της βλάστησης στις λεκάνες απορροής τα εκθέτει σε επιταχυνόμενη διάβρωση — και έτσι αποτελεί μια συνεχή πηγή ιζήματος προς τα φράγματα αποθήκευσης», σημειώνει.
Nature Sustainability DOI: 10.1038/s41893-026-01859-y
