Έπειτα από μια κουραστική μέρα στη δουλειά, συχνά είναι δύσκολο να αντισταθεί κανείς στην παρόρμηση να παραγγείλει φαγητό απ’ έξω, αντί να κοιτάξει πρώτα το ψυγείο.
Όταν όμως τελικά βρει τη δύναμη να ζεστάνει τα περισσεύματα, αυτό οφείλεται στον ανασταλτικό έλεγχο.
Οι άνθρωποι, όμως, πιθανότατα δεν ήταν τα πρώτα ζώα που ανέπτυξαν αυτή την ικανότητα. Φαίνεται να είναι κρίσιμη για την επιβίωση, και πειράματα έχουν δείξει ότι πολλά διαφορετικά ζώα μπορούν να αντισταθούν στις παρορμήσεις τους, σε διαφορετικό βαθμό.
Για πρώτη φορά, ομάδα ερευνητών με επικεφαλής τις ψυχολόγους Sydney Hope και Joshua Plotnik του City University of New York χρησιμοποίησε ένα κλασικό ψυχολογικό πείραμα για να δείξει ότι οι ασιατικοί ελέφαντες (Elephas maximus) μπορούν να συγκρατήσουν τις παρορμήσεις τους με πιο αποτελεσματικό τρόπο όταν πρόκειται να πάρουν τροφή.
Τα αποτελέσματά τους δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στο περιοδικό PLOS One.
Οι ερευνητές συνεργάστηκαν με ομάδα του Golden Triangle Asian Elephant Foundation στην Ταϊλάνδη, όπου 16 ασιατικοί ελέφαντες, ηλικίας 4 έως 60 ετών, εξετάστηκαν με το detour paradigm.
Το detour paradigm είναι ένα κλασικό ψυχολογικό τεστ, στο οποίο το υποκείμενο, στην προκειμένη περίπτωση οι ελέφαντες, έχει μπροστά του έναν στόχο, εδώ μερικά νόστιμα φρούτα.
Για να δοκιμάσουν τον ανασταλτικό έλεγχο, οι ερευνητές βάζουν ένα εμπόδιο στην ευθεία διαδρομή προς τον στόχο. Έτσι, το υποκείμενο πρέπει να ακολουθήσει μια εναλλακτική πορεία και να δράσει κόντρα στην παρόρμησή του.
Στην περίπτωση των ελεφάντων, αυτό σήμαινε ότι τα φρούτα τοποθετήθηκαν μέσα σε ένα διαφανές κουτί. Οι ελέφαντες είχαν συνηθίσει να βάζουν την προβοσκίδα τους σε ένα μαύρο κουτί για να πάρουν τροφή, σε μια διαδικασία εξοικείωσης πριν από τις δοκιμές.
Όμως το αόρατο εμπόδιο ήταν, κατά πάσα πιθανότητα, μια ασυνήθιστη εμπειρία για τα ζώα, καθώς, από όσο γνώριζαν οι ερευνητές, δεν είχαν προηγούμενη επαφή με διαφανή υλικά.
Οι ελέφαντες μπορούσαν να δουν και να μυρίσουν τα φρούτα μέσα από μικρές, αδιαπέραστες οπές στο μπροστινό μέρος του κουτιού, αλλά δεν μπορούσαν να τα φτάσουν απευθείας.
Αν όμως γύριζαν γύρω από το κουτί, σε άλλη πλευρά, υπήρχε άνοιγμα από το οποίο μπορούσαν να αρπάξουν τα φρούτα με την προβοσκίδα τους, όπως ακριβώς είχαν μάθει στο μαύρο κουτί.
«Οι δοκιμές θα έπρεπε να είναι πιο δύσκολες, επειδή, για να φτάσουν στην τροφή, οι ελέφαντες έπρεπε να συγκρατήσουν την παρόρμηση να κινηθούν ευθεία προς το φαγητό που έβλεπαν και μύριζαν μπροστά τους και, αντί γι’ αυτό, να συνεχίσουν να κάνουν την παράκαμψη γύρω από το κουτί, όπως είχαν μάθει στις δοκιμές εξοικείωσης», εξηγούν οι ερευνητές στην εργασία τους.
Όλες οι προσπάθειες στο πλαίσιο του τεστ καταγράφηκαν σε βίντεο και αναλύθηκαν λεπτομερώς: πόσο χρόνο χρειάστηκε ο ελέφαντας για να αγγίξει το κουτί, να βρει την ανοιχτή πλευρά, να πάρει την τροφή κ.ο.κ.
«Όταν βρέθηκαν μπροστά σε μια διαφανή επιφάνεια, αφού είχαν εκπαιδευτεί να κάνουν παράκαμψη γύρω από ένα αδιαφανές εμπόδιο (δηλαδή σε μια “ασυμφωνία γνώσης/δράσης”), οι ελέφαντες δεν έδειξαν καμία διαφορά στον χρόνο μέχρι να μπουν στο άνοιγμα και συνέχισαν να παρακάμπτουν γρήγορα το διαφανές εμπόδιο», αναφέρουν οι συγγραφείς.
«Αυτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι οι ελέφαντες εμφανίζουν πολύ ισχυρό ανασταλτικό έλεγχο· ωστόσο, μπορεί επίσης να σημαίνει ότι η διαφανής επιφάνεια δεν προκάλεσε μια ισχυρή προϋπάρχουσα αντίδραση».
Με άλλα λόγια, οι ελέφαντες δεν φάνηκαν να ξεγελιούνται από το διαφανές εμπόδιο.
Όταν όμως η προβοσκίδα τους μπήκε μέσα στο κουτί από πλέξιγκλας, πέρασαν περισσότερο χρόνο «εξερευνώντας» το εσωτερικό του, δείχνοντας περιέργεια για αυτό το παράξενο διαφανές υλικό.
Οι ερευνητές δοκίμασαν επίσης να γυρίσουν το κουτί ανάποδα, ώστε το άνοιγμα να βρίσκεται σε διαφορετική πλευρά από αυτή που είχαν συνηθίσει. Αυτή η αλλαγή καθυστέρησε την αναζήτηση της τροφής, αν και τελικά τα ζώα βρήκαν και πάλι τη λύση.
«Αυτό το “χαρακτηριστικό μοτίβο σφαλμάτων”, δηλαδή ο πιο αργός χρόνος μέχρι την είσοδο, δείχνει ότι η αλλαγή προσανατολισμού του κουτιού ενεργοποίησε μια προϋπάρχουσα αντίδραση, καθιστώντας το έγκυρο μέτρο ανασταλτικού ελέγχου», αναφέρουν οι συγγραφείς.
Παρατήρησαν επίσης ότι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ελέφαντες δυσκολεύονταν περισσότερο να προσαρμοστούν στις αλλαγές, κάτι που μπορεί να αποτελεί ένδειξη εξασθένισης της γνωστικής λειτουργίας.
Η μελέτη απέχει πολύ από το να δώσει οριστική απάντηση για τη νοημοσύνη των ελεφάντων, αλλά αποτελεί μια αρχή. Τα ζώα που μπορούν να επιδείξουν τέτοιου είδους έλεγχο των παρορμήσεών τους τείνουν να έχουν πιο σύνθετη κοινωνική ζωή, κάτι από το οποίο οι ελέφαντες σίγουρα εξαρτώνται.
Στο ελάχιστο, μπορεί να λειτουργήσει ως έμπνευση για όσους από εμάς μπαίνουν στον πειρασμό να ανοίξουν κατευθείαν την εφαρμογή παράδοσης, αντί να ελέγξουν πρώτα τι υπάρχει ήδη στο ψυγείο.
«Τα στοιχεία για ισχυρό ανασταλτικό έλεγχο στους ασιατικούς ελέφαντες που βρήκαμε σε αυτή τη μελέτη συμφωνούν με τη γενική θετική σχέση ανάμεσα στο μέγεθος του εγκεφάλου και στην ικανότητα ανασταλτικού ελέγχου που παρατηρείται και σε άλλες ταξινομικές ομάδες», καταλήγουν οι συγγραφείς.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο PLOS One.
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
