Τα αρσενικά χταπόδια έχουν έναν «αγαπημένο» βραχίονα — τον τρίτο δεξί — που χρησιμεύει αποκλειστικά για την αναπαραγωγή. Νέα έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Ναγκασάκι αποκαλύπτει ότι τα αρσενικά τον προστατεύουν με ιδιαίτερη επιμέλεια, αποφεύγοντας να τον εκθέσουν σε κίνδυνο.
Υπάρχει ένα μέλος του σώματος που κανένα αρσενικό χταπόδι δεν μπορεί να χάσει. Ο τρίτος δεξιός βραχίονας — γνωστός ως εκτοκοτύλος — δεν μοιάζει με τους υπόλοιπους επτά. Έχει εξελιχθεί σε ένα εξειδικευμένο όργανο μεταφοράς σπέρματος, και τα αρσενικά το γνωρίζουν αυτό πολύ καλά.
Ο Keijiro Haruki, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Ναγκασάκι, ανακάλυψε τυχαία αυτή τη συμπεριφορά όταν άγγιξε απαλά τους βραχίονες ενός αρσενικού χταποδιού έναν-έναν. Το ζώο αντέδρασε έντονα μόνο σε έναν συγκεκριμένο, τραβώντας τον αμέσως πίσω προς το σώμα του. Αυτή η παρατήρηση οδήγησε σε μια συστηματική μελέτη που δημοσιεύτηκε πρόσφατα και ρίχνει φως σε μια από τις πιο ασυνήθιστες στρατηγικές αναπαραγωγής στο ζωικό βασίλειο.
Ο εκτοκοτύλος επιτελεί μια πολύπλοκη λειτουργία. Το αρσενικό χταπόδι έχει έναν όρχι μέσα στον μανδύα του — το φουσκωτό τμήμα πίσω από το κεφάλι — όπου παράγονται και αποθηκεύονται τα σπερματοφόρα, δηλαδή πακέτα σπέρματος. Κατά τη διάρκεια της σύζευξης, το αρσενικό τυλίγει τον εκτοκοτύλο σε σχήμα σωλήνα και εκτοξεύει νερό μέσα του, ώστε να ωθήσει το σπερματοφόρο από τον πέο — που είναι τόσο μικρός που δεν μπορεί να φτάσει μόνος του στο θηλυκό — στο σώμα της συντρόφου.
Για να μετρήσει πόσο προσεκτικά τα αρσενικά φυλάνε αυτόν τον βραχίονα, ο Haruki και η ομάδα του συνέλεξαν 32 αρσενικά και 41 θηλυκά χταπόδια του είδους Octopus parvus. Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά: 13 από τα θηλυκά είχαν χάσει τον τρίτο δεξί βραχίονα τους, ενώ από τα αρσενικά μόνο ένα. Στη συνέχεια, σε ελεγχόμενα πειράματα, τα αρσενικά χρησιμοποιούσαν σταθερά τους άλλους επτά βραχίονες για να εξερευνήσουν άγνωστα αντικείμενα ή να ανοίξουν κουτιά με τροφή, κρατώντας τον εκτοκοτύλο μακριά από κάθε πιθανό κίνδυνο.
Το ερώτημα που τίθεται είναι γιατί η εξέλιξη οδήγησε σε αυτή τη λύση αντί να αναπτύξει απλώς έναν μεγαλύτερο πέο. Ο Haruki έχει μια απάντηση: το κόστος να εξειδικεύσεις έναν βραχίονα και να τον προστατεύεις είναι χαμηλότερο από το κόστος να μεγαλώσεις ένα ολόκληρο αναπαραγωγικό όργανο. Η φύση, όπως πάντα, επιλέγει την πιο οικονομική λύση. Αν ένα αρσενικό χάσει τον εκτοκοτύλο του, η σεξουαλική του ζωή παγώνει μέχρι να αναγεννηθεί ο βραχίονας — μια διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες.
Τα χταπόδια μας εκπλήσσουν διαρκώς με την πολυπλοκότητα της βιολογίας τους, παρά την εξελικτική τους απόσταση από τα σπονδυλωτά. Αυτή η μελέτη δεν είναι απλώς μια περίεργη ανακάλυψη για τη σεξουαλική συμπεριφορά ενός μαλακίου — είναι μια υπενθύμιση ότι η εξελικτική πίεση διαμορφώνει συμπεριφορές προστασίας με τρόπους που μοιάζουν σχεδόν γνώριμοι, ακόμα και σε πλάσματα που μοιάζουν τόσο διαφορετικά από εμάς.
