Εκατομμύρια δολάρια δαπανώνται σε στοιχήματα που προβλέπουν εξάρσεις ιλαράς στις ΗΠΑ, κάτι που θα μπορούσε να βοηθήσει τους ερευνητές που μοντελοποιούν τη διασπορά της ασθένειας.
Ο Επίτροπος του Υπουργείου Υγείας της Πολιτείας της Νέας Υόρκης, James McDonald, μιλά στη Νέα Υόρκη πέρυσι για τις εξάρσεις ιλαράς. Jim Franco/Albany Times Union via Getty Images
Οι παίκτες τοποθετούν ολοένα και περισσότερα στοιχήματα στον αριθμό των ανθρώπων που θα μολυνθούν από ιλαρά στις ΗΠΑ. Από τον Ιανουάριο και μόνο, σχεδόν 9 εκατομμύρια δολάρια έχουν πονταριστεί σε μελλοντικά κρούσματα της ασθένειας στις αγορές πρόβλεψης Kalshi και Polymarket, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτές οι προβλέψεις είναι αρκετά ακριβείς ώστε να φανούν χρήσιμες στη μοντελοποίηση της εξάπλωσής της.
Οι αγορές πρόβλεψης λειτουργούν με την αγορά και πώληση μεριδίων που συνδέονται με ένα αποτέλεσμα. Κάθε αγορά θέτει ένα ερώτημα για μελλοντικά γεγονότα και δίνει τη δυνατότητα πονταρίσματος «ναι» ή «όχι», με το κόστος να καθορίζεται από τον τρόπο που έχουν στοιχηματίσει οι υπόλοιποι.
Για παράδειγμα, αν το 86% των πονταρισμάτων για ένα συγκεκριμένο μελλοντικό γεγονός είναι στοιχήματα «ναι», το κόστος ενός μεριδίου «ναι» είναι 86 σεντς. Αν το γεγονός συμβεί, οι επιτυχημένοι παίκτες λαμβάνουν 1 δολάριο για κάθε μερίδιο που έχουν αγοράσει, ενώ όσοι χάνουν καλύπτουν το ποσό των κερδισμένων.
Η ιδέα των αγορών πρόβλεψης προέκυψε από την επιστημονική έρευνα. Το 1988, τρεις οικονομολόγοι στο Πανεπιστήμιο της Iowa – οι Robert Forsythe, George Neumann και Forrest Nelson – αναζητούσαν έναν τρόπο να προβλέπουν τις ομοσπονδιακές εκλογές στις ΗΠΑ και ανέπτυξαν την ιδέα της δημιουργίας μιας αγοράς. Οι αγορές αυτές επέτρεπαν στους ερευνητές και στους φοιτητές τους να ποντάρουν μικρά ποσά προβλέποντας το αποτέλεσμα των εκλογών.
Οι προβλέψεις της αγοράς αποδείχθηκαν αρκετά ακριβείς και το 2003 ο Philip Polgreen, ερευνητής λοιμωδών νοσημάτων επίσης στο Πανεπιστήμιο της Iowa, ζήτησε από τους οικονομολόγους να ενσωματώσουν τις ασθένειες στην αγορά. Αυτές οι αγορές ήταν «στο πνεύμα της εκπαίδευσης και του δημόσιου καλού», λέει ο Polgreen.
Όμως τα τελευταία χρόνια οι αγορές πρόβλεψης έχουν γίνει εμπορικές, μέσω εταιρειών όπως οι Kalshi και Polymarket. Οι εταιρείες αυτές είναι νόμιμες στις Ηνωμένες Πολιτείες και εποπτεύονται από την Commodity Futures Trading Commission, αλλά αντιμετωπίζουν ολοένα και μεγαλύτερες αντιδράσεις από την ομοσπονδιακή και τις πολιτειακές αρχές.
Για παράδειγμα, οι αγορές πρόβλεψης έχουν δεχτεί επικρίσεις επειδή προσφέρουν στοιχήματα για τον πόλεμο στο Ιράν και τον πόλεμο στην Ουκρανία, κάτι που οι επικριτές θεωρούν ανήθικο. Τον Φεβρουάριο, μάλιστα, ένας trader με το ψευδώνυμο Magamyman κέρδισε 553.000 δολάρια στο Polymarket προβλέποντας σωστά πότε ο Ayatollah Ali Khamenei θα απομακρυνόταν από την εξουσία. Ο Khamenei σκοτώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2026. Η σωστή πρόβλεψη έκανε ορισμένα μέλη του αμερικανικού Κογκρέσου να αναρωτηθούν αν άτομα με εσωτερική πληροφόρηση αξιοποιούν εμπορικά κρατικά μυστικά.
Ίσως επειδή τα κρούσματα και οι εξάρσεις ιλαράς αυξάνονται σε όλο το έδαφος των ΗΠΑ, υπάρχει πλέον και αγορά στοιχημάτων για τη νόσο. Η ηθική διάσταση τέτοιων πονταρισμάτων είναι ασαφής, όμως ίσως υπάρχει και μια απροσδόκητη θετική πλευρά. Ο Spencer J. Fox, από το Northern Arizona University, που προβλέπει την covid-19, τη γρίπη και τον αναπνευστικό ιό RSV, πιστεύει ότι οι αγορές πρόβλεψης για την ιλαρά μπορεί να αποδειχθούν πολλά υποσχόμενη πηγή δεδομένων.
Για παράδειγμα, τον Ιούνιο του 2025 οι αγορές πρόβλεψης προέκριναν ένα σενάριο με περίπου 2000 κρούσματα ιλαράς έως το τέλος του έτους. Στην πραγματικότητα ήταν 2288. «Έχω δει πολλές χειρότερες προβλέψεις από τα μοντέλα μας», λέει ο Fox.
Για να προβλέψουν ασθένειες, οι επιδημιολόγοι χρησιμοποιούν πολλαπλές ροές δεδομένων, μεταξύ των οποίων τα ποσοστά εμβολιασμού, καθώς και γονιδιωματικά και κλιματικά δεδομένα. «Όλοι αναζητούν ένα πλεονέκτημα για την πρόβλεψη των λοιμωδών νοσημάτων και είμαστε διαρκώς σε επιφυλακή για νέες ροές δεδομένων», λέει ο Fox, αν και η ιλαρά είναι μια ασθένεια που συνήθως δεν καλύπτεται από την επιστημονική πρόβλεψη, επειδή είναι «πολύ πιθανοκρατική», όπως λέει.
Ο γνωστικός επιστήμονας Emile Servan-Schreiber, διευθύνων σύμβουλος της Hypermind, μιας εταιρείας αγορών πρόβλεψης, πιστεύει ότι γνωρίζει γιατί οι προβλέψεις για την ιλαρά είναι τόσο ακριβείς. Όπως λέει, αξιοποιούν τη «σοφία του πλήθους» και ότι «οι ερασιτέχνες… φέρνουν γνωστική ποικιλία που αντικαθιστά ό,τι τους λείπει σε εξειδίκευση».
Ακόμη κι αν αυτό ισχύει, όμως, δεν σημαίνει ότι οι αγορές πρόβλεψης μπορούν απλώς να αντικαταστήσουν τα επιστημονικά μοντέλα των επιδημιολόγων, λέει ο Fox. Οι αγορές πρόβλεψης δεν ενσωματώνουν τόσες διαφορετικές εκτιμήσεις όσο τα επιστημονικά μοντέλα ούτε προσφέρουν την ίδια λεπτομέρεια ως προς τα πιθανά μελλοντικά σενάρια. «Θα έπρεπε να γίνονται χιλιάδες στοιχήματα την εβδομάδα για όλες τις διαφορετικές προβλέψεις που κάνουμε», λέει ο Fox.
Προσθέτει επίσης ότι μόνο οι ειδικοί μπορούν να προβλέψουν σπάνια γεγονότα. «Αν δεν επενδύσουμε τώρα στην τεχνογνωσία για την πρόβλεψη των λοιμωδών νοσημάτων, θα βρεθούμε απροετοίμαστοι για την επόμενη covid-19.»
Η Kalshi και η Polymarket δεν απάντησαν στο αίτημα του New Scientist για σχόλιο.
Λάβετε εβδομαδιαία δόση ανακάλυψης στα εισερχόμενά σας. Θα σας κρατούμε επίσης ενήμερους για εκδηλώσεις και ειδικές προσφορές του New Scientist.
