Δύο μαζικές εξοκειλίσεις εκατοντάδων δελφινιών στην Αργεντινή φαίνεται να προκλήθηκαν από κυνηγητό ορκών — μια τραγική κατάσταση όπου η απόδραση από έναν κίνδυνο οδήγησε σε έναν άλλο. Η έρευνα, που στηρίχθηκε σε βίντεο πολιτών και δεδομένα citizen science, ρίχνει νέο φως σε ένα από τα παλαιότερα μυστήρια της θαλάσσιας βιολογίας.
Τον Νοέμβριο του 2021, περίπου 350 κοινά δελφίνια έτρεχαν με μεγάλη ταχύτητα προς τον κόλπο του Σαν Αντόνιο στην Παταγονία. Μισή ώρα πίσω τους, οκτώ όρκες. Μόλις έφτασαν στην είσοδο του κόλπου, μέρος των δελφινιών μπήκε στα ρηχά νερά του λιμανιού και έμεινε ακίνητο — σαν να κρυβόταν. Οι όρκες έκαναν στροφή και επέστρεψαν στη θάλασσα. Την επόμενη μέρα, δεκάδες δελφίνια βρέθηκαν νεκρά στο λιμάνι.
Δύο χρόνια αργότερα, το σκηνικό επαναλήφθηκε σχεδόν ταυτόσημα: 570 δελφίνια, πάλι κυνηγημένα από όρκες, πάλι στον ίδιο κόλπο. Αυτή τη φορά, οι τοπικές αρχές και εθελοντές κατάφεραν να τα διασώσουν αφού οι όρκες αποχώρησαν.
Η Magdalena Arias και οι συνεργάτες της στο Εθνικό Συμβούλιο Επιστημονικής και Τεχνικής Έρευνας της Αργεντινής ανέλυσαν βίντεο από drones και κινητά τηλέφωνα που ανέβασαν τουρίστες, ψαράδες και κάτοικοι της περιοχής στην πλατφόρμα citizen science eWHALE και στα social media. Το υλικό αυτό τους επέτρεψε να ανακατασκευάσουν τη χρονολογία των γεγονότων με ακρίβεια που σπάνια είναι εφικτή σε τέτοιες έρευνες.
Οι νεκροψίες σε 38 ζώα από το περιστατικό του 2021 έδωσαν ένα σαφές εύρημα: τα δελφίνια ήταν σε καλή φυσική κατάσταση, χωρίς ασθένειες ή τραυματισμούς, και με άδεια στομάχια — δεν κυνηγούσαν λεία. Αυτό αποκλείει τις πιο συνηθισμένες εξηγήσεις για μαζικές εξοκειλίσεις, όπως τοξικά φύκια, λοιμώξεις ή αποπροσανατολισμός κατά τη διάρκεια κυνηγιού.
Η λογική πίσω από τη συμπεριφορά των δελφινιών είναι κατανοητή: τα ρηχά νερά δυσκολεύουν την κίνηση και την ηχοεντόπιση των ορκών, οπότε αποτελούν φυσικό καταφύγιο. Το πρόβλημα είναι ότι τα ίδια τα δελφίνια παγιδεύονται στις αμμοθίνες και τα παλιρροιακά κανάλια. Η παρατεταμένη καταδίωξη, επιπλέον, τα αφήνει εξαντλημένα και αποπροσανατολισμένα, μειώνοντας τις πιθανότητες να βρουν τον δρόμο τους πίσω στο ανοιχτό πέλαγος.
Δεν είναι τυχαίο ότι δύο από τις όρκες του 2021 είχαν εντοπιστεί επανειλημμένα να χρησιμοποιούν παρόμοιες τακτικές για να παγιδεύουν θαλάσσια λιοντάρια σε ακτές. Η χρήση της γεωγραφίας ως εργαλείου κυνηγιού δεν είναι τυχαία — είναι μαθημένη συμπεριφορά.
Οι μαζικές εξοκειλίσεις θαλάσσιων θηλαστικών καταγράφονται εδώ και εκατομμύρια χρόνια και εξακολουθούν να αποτελούν ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα φαινόμενα στη θαλάσσια βιολογία. Ανθρώπινες παρεμβάσεις, ηχητική ρύπανση, φυσικές καταστροφές, ακόμα και η κοινωνική συνοχή των κοπαδιών έχουν προταθεί ως αιτίες. Η νέα έρευνα δεν ακυρώνει καμία από αυτές — αλλά προσθέτει έναν παράγοντα που ήταν δύσκολο να τεκμηριωθεί: τη δυναμική θηρευτή-θηράματος σε πραγματικό χρόνο.
Αυτό που κάνει τη μελέτη ιδιαίτερα σημαντική είναι και η μεθοδολογία της. Χωρίς τα βίντεο των πολιτών, η έρευνα δεν θα ήταν εφικτή — οι επιστήμονες θα έβλεπαν μόνο το τελικό αποτέλεσμα, δεκάδες νεκρά δελφίνια σε μια παραλία, χωρίς να ξέρουν τι προηγήθηκε. Η συμβολή του citizen science εδώ δεν είναι συμπληρωματική — είναι καθοριστική.
