Επιστήμονες της πληροφορικής ανακάλυψαν ότι το quipu, το σύστημα κόμπων και χρωματιστών κορδονιών που χρησιμοποιούσαν οι Ίνκας, δεν ήταν απλώς ένα εργαλείο καταγραφής αριθμών. Η δομή του αντιστοιχεί σε σύγχρονες δομές δεδομένων και μπορεί να τροφοδοτήσει εφαρμογές από υπολογιστικά φύλλα μέχρι κρυπτογράφηση.
Πριν από τους υπολογιστές, πριν από τα τρανζίστορ, πριν ακόμα από τη γραφή, οι Ίνκας διαχειρίζονταν ένα σύστημα πληροφοριών. Το quipu — μια διάταξη από χρωματιστά κορδόνια με κόμπους — ήταν το εργαλείο τους. Για δεκαετίες, οι ερευνητές το αντιμετώπιζαν κυρίως ως αριθμητικό μητρώο. Μια νέα μελέτη από επιστήμονες πληροφορικής αλλάζει ριζικά αυτή την εικόνα.
Ο Richard Dosselmann, από το First Nations University of Canada, μαζί με τους συνεργάτες του Edward Doolittle και Vatika Tayal, δεν προσπάθησαν να αποκρυπτογραφήσουν τι λένε τα ιστορικά quipus. Έθεσαν ένα διαφορετικό ερώτημα: μπορεί ο τρόπος που ένα quipu οργανώνει πληροφορίες να λειτουργήσει ως σύγχρονο λογισμικό; Η απάντησή τους, δημοσιευμένη στο περιοδικό Computer and Information Science, είναι ναι.
Η δομή του quipu είναι εγγενώς ιεραρχική: κορδόνια διακλαδίζονται από ένα κεντρικό, και άλλα κορδόνια διακλαδίζονται από αυτά, σχηματίζοντας μια δενδρική δομή — το ανάλογο των φακέλων μέσα σε φακέλους σε έναν υπολογιστή. Τα κορδόνια ομαδοποιούνται, συγκεντρώνοντας συναφή στοιχεία όπως μια απογραφή που κατατάσσει οικογένειες σε κοινότητες και κοινότητες σε περιοχές. Κάθε ομάδα μπορεί να περιλαμβάνει ένα «κορυφαίο κορδόνι» που αθροίζει αυτόματα τους κόμπους κάτω από αυτό — ένα ενσωματωμένο άθροισμα σε πραγματικό χρόνο.
Όλες αυτές οι ιδιότητες — ιεραρχία, ομαδοποίηση, άθροιση, χρώμα ως τιμή RGBA, κατεύθυνση κόμπου ως δυαδική τιμή — μεταφράστηκαν σε κώδικα C++ και Python. Η ομάδα δημιούργησε μάλιστα μια νέα μορφή αρχείου, .qpu, σχεδιασμένη να αντικατοπτρίζει τη λογική του quipu. Για να αποδείξουν ότι η ιδέα δεν ήταν απλώς θεωρητική, έχτισαν τρεις λειτουργικές εφαρμογές: ένα υπολογιστικό φύλλο, ένα σύστημα αρχείων και ένα εργαλείο αναπαράστασης εικόνας. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η δομή επιτρέπει γρήγορη εισαγωγή δεδομένων, συγκρίσιμη με arrays και linked lists, ενώ κλιμακώνεται γραμμικά.
Το πιο απρόσμενο εύρημα αφορά την ασφάλεια. Επειδή τα κορδόνια και οι κόμποι μπορούν να αναδιαταχθούν σε κάθε επίπεδο της ιεραρχίας, η ανακατανομή των δεδομένων για σκοπούς κρυπτογράφησης είναι, κατά κάποιο τρόπο, ενσωματωμένη στη δομή. Στα σύγχρονα συστήματα, η κρυπτογράφηση είναι συνήθως ένα επιπλέον στρώμα που προστίθεται πάνω στην αποθήκευση δεδομένων. Στο μοντέλο quipu, προκύπτει οργανικά από τον τρόπο που τα δεδομένα είναι φυσικά διατεταγμένα. Οι Ίνκας δεν σχεδίαζαν με κρυπτογραφία στο μυαλό τους — αλλά οι δομικές ιδιότητες που ανέπτυξαν κατά τη διάρκεια αιώνων αποδεικνύεται ότι ταιριάζουν σε αυτή με τρόπο που μοιάζει σχεδόν σκόπιμος.
Το quipu δεν ήταν ένα πρωτόγονο σύστημα καταγραφής. Ήταν μια τεχνολογία πληροφοριών — αναλογική, φτιαγμένη από νήμα, αλλά λογικά ισοδύναμη με δομές που οι μηχανικοί λογισμικού εφευρίσκουν σήμερα. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι πόσα ακόμα από αυτά που θεωρούμε σύγχρονες εφευρέσεις έχουν ήδη σκεφτεί άνθρωποι πριν από εμάς, με εργαλεία που δεν αναγνωρίσαμε ποτέ ως τέτοια.
