Νέες νομοθετικές προτάσεις στις ΗΠΑ προβλέπουν ετήσια τέλη για τα ηλεκτρικά οχήματα που φτάνουν έως και τριπλάσια από ό,τι πληρώνουν κατά μέσο όρο οι οδηγοί βενζινοκίνητων αυτοκινήτων μέσω του ομοσπονδιακού φόρου καυσίμων. Η πρόταση αυτή ανοίγει ένα ευρύτερο debate για το πώς θα χρηματοδοτείται η συντήρηση των αμερικανικών δρόμων στην εποχή της ηλεκτροκίνησης.
Στις ΗΠΑ, η χρηματοδότηση των οδικών υποδομών στηρίζεται εδώ και δεκαετίες σε έναν απλό μηχανισμό: κάθε φορά που γεμίζεις το ρεζερβουάρ σου, πληρώνεις έναν ομοσπονδιακό φόρο 18,4 σεντς ανά γαλόνι βενζίνης. Όσο περισσότερο οδηγείς, τόσο περισσότερο συνεισφέρεις. Το σύστημα είναι ατελές, αλλά έχει μια εσωτερική λογική. Το πρόβλημα: τα ηλεκτρικά οχήματα δεν αγοράζουν βενζίνη, άρα δεν πληρώνουν τίποτα.
Αυτό το κενό προσπαθούν να καλύψουν νέες νομοθετικές προτάσεις που κυκλοφορούν στο αμερικανικό Κογκρέσο. Η λύση που προτείνουν είναι ένα ετήσιο τέλος εγγραφής για τους ιδιοκτήτες ηλεκτρικών οχημάτων — ένα flat fee που δεν εξαρτάται από τα χιλιόμετρα που διανύουν. Το ποσό που συζητείται κυμαίνεται από 200 έως 250 δολάρια τον χρόνο. Ακούγεται λογικό μέχρι να το συγκρίνεις με τα πραγματικά νούμερα.
Ο μέσος Αμερικανός οδηγός βενζινοκίνητου αυτοκινήτου πληρώνει περίπου 80 με 100 δολάρια τον χρόνο σε ομοσπονδιακό φόρο καυσίμων. Αυτό σημαίνει ότι ένας ιδιοκτήτης ηλεκτρικού οχήματος με το προτεινόμενο τέλος θα επιβαρύνεται με δύο έως τρεις φορές περισσότερα — ανεξάρτητα από το πόσο συχνά χρησιμοποιεί το αυτοκίνητό του. Ένας συνταξιούχος που οδηγεί το ηλεκτρικό του 5.000 χιλιόμετρα τον χρόνο θα πληρώνει το ίδιο με έναν επαγγελματία που κάνει 50.000.
Οι υποστηρικτές των τελών λένε ότι η λογική είναι απλή: όλοι όσοι χρησιμοποιούν τους δρόμους πρέπει να συνεισφέρουν στη συντήρησή τους. Και έχουν ένα σημείο. Καθώς η ηλεκτροκίνηση επεκτείνεται, το Highway Trust Fund — το ταμείο που χρηματοδοτεί τις αμερικανικές οδικές υποδομές — αντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις. Κάποιος πρέπει να πληρώσει για τις γέφυρες και τις ασφαλτοστρώσεις.
Οι επικριτές, όμως, επισημαίνουν ότι ένα flat fee είναι από τη φύση του άδικο και αντιπαραγωγικό. Τιμωρεί δυσανάλογα όσους οδηγούν λίγο, ενώ επιδοτεί έμμεσα τους βαρείς χρήστες. Και στέλνει ένα περίεργο μήνυμα: ακριβώς τη στιγμή που η αμερικανική κυβέρνηση προσπαθεί να επιταχύνει τη μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση με φορολογικά κίνητρα, μια άλλη πολιτική την κάνει οικονομικά λιγότερο ελκυστική.
Η πιο δίκαιη λύση που έχει προταθεί είναι ένα σύστημα χρέωσης βάσει χιλιομέτρων — το λεγόμενο Vehicle Miles Traveled (VMT) fee. Πληρώνεις ανάλογα με το πόσο οδηγείς, ακριβώς όπως συμβαίνει έμμεσα με τον φόρο βενζίνης. Μερικές πολιτείες το δοκιμάζουν ήδη πιλοτικά. Το πρόβλημα: απαιτεί παρακολούθηση της κίνησης των οχημάτων, κάτι που εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την ιδιωτικότητα.
Η συζήτηση αυτή δεν αφορά μόνο τις ΗΠΑ. Καθώς η Ευρώπη και η Ελλάδα επιταχύνουν τη στροφή προς την ηλεκτροκίνηση, το ίδιο ερώτημα θα φτάσει και εδώ: πώς χρηματοδοτείς τις οδικές υποδομές όταν τα έσοδα από τα καύσιμα μειώνονται; Η απάντηση που θα δοθεί θα καθορίσει αν η ηλεκτροκίνηση γίνεται πραγματικά προσιτή για όλους ή αν μετατρέπεται σε ένα προνόμιο με κρυφό κόστος.
