Απολιθώματα σαγονιού και δοντιών που βρέθηκαν στη βόρεια Αίγυπτο ανήκουν σε ένα νέο είδος αρχαίου πιθήκου που έζησε πριν από 17 εκατομμύρια χρόνια. Το εύρημα αναθεωρεί αυτό που πιστεύαμε για την εξέλιξη των πιθήκων — και κατ’ επέκταση για τις ρίζες μας ως είδος.
Για δεκαετίες, οι παλαιοντολόγοι έψαχναν τις απαρχές της εξέλιξης των πιθήκων κυρίως στην Ανατολική Αφρική. Ένα νέο εύρημα από τη βόρεια Αίγυπτο τους αναγκάζει να ξανακοιτάξουν τον χάρτη. Κομμάτια σαγονιού και δοντιών που ανακαλύφθηκαν στο αρχαιολογικό πεδίο Wadi Moghra ανήκουν σε ένα άγνωστο ως τώρα είδος, το οποίο οι ερευνητές ονόμασαν Masripithecus moghraensis — και το τοποθετούν ως τον πλησιέστερο γνωστό κοινό πρόγονο όλων των σύγχρονων πιθήκων, συμπεριλαμβανομένων των ανθρώπων, των χιμπατζήδων, των γορίλων και των γιββόνων.
Τα απολιθώματα βρέθηκαν κατά τη διάρκεια ανασκαφών το 2023 και το 2024 από ομάδα του Πανεπιστημίου Mansoura της Αιγύπτου. Συνολικά εντοπίστηκαν τέσσερα δείγματα από δύο διαφορετικά άτομα: το μπροστινό τμήμα ενός σαγονιού με δύο γομφίους δίπλα του, και ένα ξεχωριστό θραύσμα σαγονιού χωρίς δόντια. Τα στρώματα όπου βρέθηκαν χρονολογούνται μεταξύ 17 και 18 εκατομμυρίων ετών, στην περίοδο που οι γεωλόγοι αποκαλούν πρώιμο Μειόκαινο.
Αυτό που κάνει το M. moghraensis ξεχωριστό δεν είναι μόνο η ηλικία του, αλλά η ανατομία του. Η δομή του σημείου όπου ενώνονται τα δύο ημιτμήματα του σαγονιού — η λεγόμενη σύμφυση — μοιάζει έντονα με αυτή των μεταγενέστερων πιθήκων. Οι γομφίοι είναι χαμηλοί, στρογγυλεμένοι και με έντονες ακρολοφίες, ενώ ο δεύτερος και τρίτος γομφίος έχουν σχεδόν ίδιο μέγεθος — χαρακτηριστικά που οι ερευνητές θεωρούν αποφασιστικά για την ταξινόμησή του στους hominoids, δηλαδή στην ομάδα που περιλαμβάνει τους ανθρωπόμορφους πιθήκους και τον άνθρωπο. Το ζώο ζύγιζε περίπου 25 κιλά — μεγαλύτερο από τους πιθήκους της εποχής του — και είχε πιθανώς παμφάγα διατροφή, με έμφαση στα φρούτα αλλά και ικανότητα να επεξεργάζεται σκληρότερες τροφές όπως ξηρούς καρπούς.
Το εύρημα έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί αναθεωρεί τη γεωγραφία της εξέλιξης. Μέχρι τώρα, η επιστημονική κοινότητα θεωρούσε ότι τα κρίσιμα εξελικτικά άλματα των πιθήκων έγιναν στην Ανατολική Αφρική. Το M. moghraensis δείχνει ότι η Βόρεια Αφρική έπαιζε ρόλο που δεν είχαμε εκτιμήσει. Όπως χαρακτηριστικά λέει ο Erik Seiffert του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας, ένας από τους συγγραφείς της έρευνας: «Για δεκαετίες βρίσκαμε τα ίδια είδη στο πρώιμο Μειόκαινο της Ανατολικής Αφρικής. Τώρα ξέρουμε ότι η ιστορία ήταν διαφορετική στο βορρά».
Φυσικά, πολλά ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά. Χωρίς οστά των άκρων, είναι αδύνατο να γνωρίζουμε αν το M. moghraensis ζούσε στα δέντρα ή στο έδαφος, πώς κινούνταν, πώς οργάνωνε την κοινωνική του ζωή. Το μέγεθος των κυνόδοντων υποδηλώνει ότι και τα δύο άτομα ήταν αρσενικά — περίπου στο μέγεθος μιας μικρόσωμης θηλυκής χιμπατζής. Κάθε νέο απολίθωμα που θα βρεθεί στην περιοχή μπορεί να προσθέσει ένα ακόμα κομμάτι σε ένα παζλ που, όπως αποδεικνύεται, είναι πολύ πιο σύνθετο από ό,τι νομίζαμε.
