Ένα από τα πιο επικίνδυνα ψάρια του πλανήτη εξαπλώνεται ραγδαία στις ελληνικές θάλασσες, καταστρέφει την αλιεία και απειλεί τη βιοποικιλότητα. Η τετροδοτοξίνη που φέρει δεν έχει αντίδοτο, η εμπορία του απαγορεύεται αυστηρά, και οι επιστήμονες αναζητούν επειγόντως τρόπους να περιοριστεί η επέκτασή του.
Σε μια λαϊκή αγορά της Αθήνας, ανάμεσα στους γαύρους, ξεχωρίζουν τρία μικρά καφέ ψάρια που δεν έχουν εκεί καμία θέση. Ο ψαράς τα αναγνωρίζει αμέσως: λαγοκέφαλοι. Δεν είναι η πρώτη φορά που εντοπίζονται σε λαϊκή αγορά αναμεμειγμένοι με βρώσιμα ψάρια, και σίγουρα δεν θα είναι η τελευταία. Καθώς τα δίχτυα του γρι-γρι ανεβαίνουν, μαζί με τα ψάρια που προορίζονται για το τραπέζι μπλέκονται και αυτά που δεν πρέπει ποτέ να φτάσουν εκεί.
Ο λαγοκέφαλος δεν είναι απλώς ένα ξενικό είδος που «ενοχλεί». Είναι ένας από τους πιο επιθετικούς βιολογικούς εισβολείς που έχουν εμφανιστεί στη Μεσόγειο τις τελευταίες δεκαετίες. Εισήλθε από το κανάλι του Σουέζ, εγκαταστάθηκε στις ελληνικές θάλασσες για πρώτη φορά το 2005, και έκτοτε δεν σταμάτησε να κερδίζει έδαφος. Σήμερα, στις Κυκλάδες, τα Δωδεκάνησα, την Ανατολική Πελοπόννησο και την Κρήτη, οι πληθυσμοί που καταγράφονται είναι πλέον πολύ μεγάλοι. Στη Βόρεια Ελλάδα οι εμφανίσεις είναι ακόμα σποραδικές — αλλά η τάση είναι σαφής.
Το πρόβλημα είναι διπλό. Από τη μία, ο λαγοκέφαλος καταστρέφει τα εργαλεία των ψαράδων: κόβει παραγάδια, σκίζει δίχτυα, τρώει τα αλιεύματα. Από την άλλη, η σάρκα και τα εντόσθιά του περιέχουν τετροδοτοξίνη, μια από τις ισχυρότερες νευροτοξίνες που υπάρχουν στη φύση, για την οποία δεν υπάρχει αντίδοτο. Η κατανάλωσή του μπορεί να προκαλέσει σοβαρή δηλητηρίαση ή και θάνατο. Για τον λόγο αυτό, η εμπορία και η διακίνησή του απαγορεύονται αυστηρά στην Ελλάδα. Επιπλέον, ο λαγοκέφαλος μπορεί να γίνει ιδιαίτερα επιθετικός κοντά στις ακτές — έχει καταγραφεί ως υπεύθυνος για επιθέσεις σε λουόμενους, ορισμένες από τις οποίες κατέληξαν σε ακρωτηριασμούς, κυρίως στην Κρήτη και την Κάρπαθο.
Η επιστημονική κοινότητα δεν μένει με σταυρωμένα χέρια. Το ερευνητικό πρόγραμμα LagoMeal του ΕΛΚΕΘΕ διερεύνησε τη δυνατότητα παραγωγής ιχθυαλεύρων από λαγοκέφαλο, αφού πρώτα απενεργοποιηθεί η τοξίνη του — με θετικά αποτελέσματα. Παράλληλα, εξετάζεται η εφαρμογή στην Κρήτη και τα Δωδεκάνησα ενός μοντέλου που ήδη λειτουργεί στην Κύπρο: η επιδότηση της αλίευσης λαγοκέφαλων, ώστε να δοθεί οικονομικό κίνητρο στους ψαράδες να τον αφαιρούν συστηματικά από τη θάλασσα.
Η ιστορία του λαγοκέφαλου είναι, σε τελική ανάλυση, μια ιστορία για το τι συμβαίνει όταν ένα είδος βρεθεί σε περιβάλλον χωρίς φυσικούς θηρευτές, με αφθονία τροφής και ευνοϊκές κλιματικές συνθήκες. Πολλαπλασιάζεται, κυριαρχεί, αλλάζει το οικοσύστημα. Η Μεσόγειος θερμαίνεται, τα ξενικά είδη πολλαπλασιάζονται, και η αλιεία καλείται να προσαρμοστεί σε μια θάλασσα που δεν μοιάζει πια με αυτή που γνώριζε. Το ερώτημα δεν είναι αν ο λαγοκέφαλος θα συνεχίσει να εξαπλώνεται — αλλά αν θα βρούμε τρόπο να ζήσουμε μαζί του πριν γίνει το πρόβλημα ανεξέλεγκτο.
