Η Ελλάδα ψωνίζει online — αλλά οι ελληνικές επιχειρήσεις δεν έχουν οφέλη

Το παγκόσμιο ηλεκτρονικό εμπόριο κινείται προς τα 8 τρισ. δολάρια, αλλά στην Ελλάδα μόλις μία στις τέσσερις επιχειρήσεις πουλάει online. Η τεχνολογία αλλάζει τον τρόπο που αγοράζουμε — η ερώτηση είναι αν οι ελληνικές επιχειρήσεις θα προλάβουν να ακολουθήσουν.

Κάθε χρόνο, την ίδια μέρα που γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Καταναλωτή, τα νούμερα του ηλεκτρονικού εμπορίου σπάνε νέα ρεκόρ. Το 2023 οι online λιανικές πωλήσεις ξεπέρασαν τα 5,8 τρισ. δολάρια παγκοσμίως — ένα νούμερο που αντιστοιχεί περίπου στο ΑΕΠ της Ιαπωνίας και της Γερμανίας μαζί. Έως το 2027, οι εκτιμήσεις μιλούν για 8 τρισ. Το ηλεκτρονικό εμπόριο δεν είναι πλέον ένα παράλληλο κανάλι πωλήσεων — είναι το κύριο.

Η Κίνα και οι ΗΠΑ κυριαρχούν στον χάρτη, με ετήσιες online πωλήσεις 2,2 και 1,1 τρισ. δολαρίων αντίστοιχα. Η Ευρώπη ακολουθεί ως τρίτη μεγαλύτερη αγορά, με αξία που έφτασε τα 887 δισ. ευρώ το 2023 και αναμένεται να σπάσει το φράγμα του ενός τρισ. σύντομα. Στις χώρες της Βόρειας Ευρώπης, πάνω από το 85% των χρηστών του διαδικτύου αγοράζουν online — μια συνήθεια τόσο καθιερωμένη όσο το να πηγαίνεις στο σούπερ μάρκετ.

Στην Ελλάδα η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ, από τις σχεδόν 48.000 επιχειρήσεις με πάνω από δέκα εργαζομένους, μόλις οι 12.347 δέχονται παραγγελίες μέσω ιστοσελίδας ή εφαρμογής. Οι ψηφιακές πωλήσεις αντιπροσωπεύουν περίπου 9,5% του συνολικού τζίρου — ένα ποσοστό που δείχνει ότι η χώρα βρίσκεται σε φάση ωρίμανσης, αλλά με σημαντική απόσταση από τους ευρωπαίους εταίρους της. Η υποδομή υπάρχει — η πλειονότητα των επιχειρήσεων έχει πλέον γρήγορες συνδέσεις άνω των 100 Mbit/s — αλλά η αξιοποίησή της παραμένει μέτρια.

Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το στοιχείο για την τεχνητή νοημοσύνη: μόλις το 8,2% των ελληνικών επιχειρήσεων με πρόσβαση στο διαδίκτυο χρησιμοποιεί εφαρμογές AI. Αυτό έρχεται σε έντονη αντίθεση με τις διεθνείς τάσεις, όπου η AI έχει γίνει βασικό εργαλείο για εξατομικευμένες προτάσεις προϊόντων, πρόβλεψη ζήτησης και στοχευμένη διαφήμιση. Σύμφωνα με τη McKinsey, η σωστή αξιοποίηση AI μπορεί να αυξήσει τις πωλήσεις ενός ηλεκτρονικού καταστήματος έως 15% — ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που οι περισσότερες ελληνικές επιχειρήσεις αφήνουν αναξιοποίητο.

Παράλληλα, ο τρόπος που αγοράζουμε αλλάζει δομικά. Το λεγόμενο omnichannel μοντέλο — όπου ο καταναλωτής ενημερώνεται online, δοκιμάζει το προϊόν σε φυσικό κατάστημα και ολοκληρώνει την αγορά από το κινητό — έχει γίνει ο κανόνας στις ώριμες αγορές. Το social commerce, δηλαδή οι αγορές μέσω κοινωνικών δικτύων, αναμένεται να ξεπεράσει τα 1,2 τρισ. δολάρια έως το 2025. Ο καταναλωτής δεν πηγαίνει πλέον στο κατάστημα για να ανακαλύψει προϊόντα — τα ανακαλύπτει στο feed του και αποφασίζει σε δευτερόλεπτα.

Για τις ελληνικές επιχειρήσεις — πολλές από τις οποίες είναι οικογενειακές και βρίσκονται σε φάση διαδοχής — ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν είναι απλώς μια τεχνολογική αναβάθμιση. Είναι ζήτημα επιβίωσης. Το 2025, σχεδόν μία στις δέκα λιανικές παραγγελίες στην Ελλάδα γίνεται online, και τα δύο τρίτα των καταναλωτών χρησιμοποιούν το διαδίκτυο για τις αγορές τους. Αυτοί οι καταναλωτές υπάρχουν — το ερώτημα είναι πόσες επιχειρήσεις θα είναι εκεί για να τους συναντήσουν.

Ο δημιουργός του Scavengers Reign φέρνει τα κόμικς του στα αγγλικά

Ο Γάλλος animator και εικαστικός Jonathan Djob Nkondo, γνωστός από τη σειρά Scavengers Reign, επιστρέφει στις ρίζες του με δύο graphic novels που κυκλοφορούν για πρώτη φορά στα αγγλικά. Η καμπάνια στο Kickstarter ξεπέρασε κατά πολύ τον αρχικό στόχο, συγκεντρώνοντας πάνω από 100.000 δολάρια.

Πριν γίνει γνωστός για τη δουλειά του στο animation, ο Jonathan Djob Nkondo έφτιαχνε κόμικς μόνος του — αυτοεκδοτικά, στα γαλλικά, για κόσμους που δεν μοιάζουν με τίποτα άλλο. Τώρα, χρόνια μετά, αποφάσισε να τα φέρει σε αγγλόφωνο κοινό. Και η ανταπόκριση τον εξέπληξε ακόμα και τον ίδιο.

Η καμπάνια στο Kickstarter για τις αγγλικές εκδόσεις των δύο graphic novels του ξεκίνησε με στόχο τα 7.500 δολάρια. Μέσα σε λίγες μέρες είχε ήδη συγκεντρώσει πάνω από 100.000. «Μάλλον ζω πολύ μέσα στη φούσκα μου», παραδέχεται ο Nkondo. «Δεν είχα ιδέα για το τι θα ενδιέφερε τον κόσμο.»

Τα δύο βιβλία λέγονται Peaceful Remission και Wandering. Το πρώτο παρακολουθεί ένα ηλικιωμένο ζευγάρι που ζει σε ένα προάστιο του διαστήματος — κυριολεκτικά: τα σπίτια είναι χτισμένα μέσα σε αστεροειδείς. Η σχέση τους είναι ήδη περίπλοκη, και το περιβάλλον δεν βοηθά. Το δεύτερο, το Wandering, δεν έχει ούτε μία γραμμή διαλόγου. Είναι ένα ταξίδι μέσα από ένα μακρινό μέλλον, αφηγημένο από δύο οπτικές: έναν πλούσιο άντρα μέσα σε μια φουτουριστική πόλη και έναν νεότερο που προσπαθεί να επιβιώσει στην 황ερημιά έξω από αυτήν.

Όποιος γνωρίζει το Scavengers Reign θα αναγνωρίσει αμέσως το χέρι του Nkondo — τον ίδιο αργό, στοχαστικό ρυθμό, την ίδια εμμονή με το οπτικό αποτέλεσμα. Τα σχέδιά του ξεκινούν από τη φόρμα και το αισθητικό αποτέλεσμα, όχι από την πρακτικότητα. «Σκέφτομαι πρώτα τα σχήματα και μετά τα εφαρμόζω σε μόδα, αρχιτεκτονική ή οχήματα», λέει. «Τα σχέδιά μου μπορεί να φαίνονται ωραία, αλλά συνήθως δεν είναι τα πιο πρακτικά.»

Η απουσία διαλόγου στο Wandering δεν είναι τέχνασμα — είναι επιλογή που αναγκάζει τον αναγνώστη να επιβραδύνει, να κοιτάξει πραγματικά κάθε εικόνα και να βγάλει μόνος του νόημα. «Οι ιστορίες που θέλω να αφηγηθώ δεν οδηγούνται από τον διάλογο», εξηγεί ο Nkondo. «Νιώθω άνετα να αποδίδω πράξεις και διαθέσεις μέσα από εικόνες.»

Τα βιβλία θα κυκλοφορήσουν σε ψηφιακή και hardcover μορφή, με μια limited edition έκδοση που περιλαμβάνει και artbook στα 99 δολάρια. Η αποστολή αναμένεται το καλοκαίρι. Για όσους ανακάλυψαν τον Nkondo μέσα από το Scavengers Reign ή το πρόσφατο short film για τους Gorillaz, αυτά τα κόμικς είναι μια ευκαιρία να δουν από πού ξεκίνησε όλο αυτό — και πόσο συνεκτική είναι η ματιά του από την αρχή.

Η Meta απολύει έως 20% του προσωπικού της για να χρηματοδοτήσει το AI

Η Meta εξετάζει απολύσεις έως και 20% του εργατικού της δυναμικού — περίπου 15.800 θέσεις εργασίας — προκειμένου να αντισταθμίσει τις τεράστιες επενδύσεις της σε τεχνητή νοημοσύνη και data centers. Η κίνηση αυτή θα ήταν η μεγαλύτερη περικοπή προσωπικού στην εταιρεία από το 2022-2023, όταν είχαν χαθεί 22.000 θέσεις. Η εταιρεία αρνείται επίσημα τις πληροφορίες, χαρακτηρίζοντάς τες «κερδοσκοπικές».

Η Meta φαίνεται να βρίσκεται σε μια από τις πιο δραματικές στρατηγικές στροφές της ιστορίας της. Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, η εταιρεία του Μαρκ Ζούκερμπεργκ εξετάζει απολύσεις που θα μπορούσαν να αγγίξουν το 20% του συνολικού της προσωπικού — δηλαδή περίπου 15.800 εργαζόμενους. Αν επιβεβαιωθεί, θα είναι η μεγαλύτερη μαζική απόλυση στην εταιρεία από εκείνη του 2022-2023, όταν η Meta είχε αποχωριστεί 22.000 υπαλλήλους μέσα σε λίγους μήνες.

Ο λόγος πίσω από αυτή την κίνηση δεν είναι οικονομική δυσπραγία — τουλάχιστον όχι με την παραδοσιακή έννοια. Η Meta επενδύει επιθετικά σε τεχνητή νοημοσύνη: προσλαμβάνει ακριβά στελέχη από τον χώρο του AI, χτίζει νέα data centers και εξαγοράζει εταιρείες όπως η Moltbook. Το κόστος αυτής της στρατηγικής είναι τεράστιο, και η διοίκηση φαίνεται να αναζητά τρόπους να το αντισταθμίσει μειώνοντας δαπάνες αλλού.

Ταυτόχρονα, η εταιρεία έχει ουσιαστικά εγκαταλείψει το όραμα του Metaverse που κάποτε ήταν το κεντρικό της στοίχημα. Τα προγράμματα VR περικόπτονται, τα studios κλείνουν, και η λέξη «μετάβαση» έχει αντικατασταθεί από τη λέξη «AI» σε κάθε εταιρική ανακοίνωση. Η Meta που γνωρίζαμε ως πρωτοπόρο του εικονικού κόσμου μοιάζει να ανήκει πλέον στο παρελθόν.

Η εταιρεία δεν επιβεβαίωσε τις πληροφορίες. Ο εκπρόσωπός της, Άντι Στόουν, χαρακτήρισε τα δημοσιεύματα «κερδοσκοπική αρθρογραφία για θεωρητικές προσεγγίσεις» — μια διατύπωση που δεν αποκλείει τίποτα, αλλά και δεν επιβεβαιώνει τίποτα. Στον κόσμο των εταιρικών ανακοινώσεων, αυτό συνήθως σημαίνει ότι οι συζητήσεις βρίσκονται σε εξέλιξη.

Η Meta δεν είναι η μόνη εταιρεία που ακολουθεί αυτό το μοντέλο: επένδυση στο AI, περικοπές παντού αλλού. Η τάση αυτή έχει γίνει σχεδόν κανόνας στη Silicon Valley τα τελευταία δύο χρόνια. Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν αυτή η μαζική αναδιάρθρωση θα αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα — ή αν η βιομηχανία απλώς αντικαθιστά ανθρώπινο κεφάλαιο με τεχνολογικές υποσχέσεις που δεν έχουν ακόμα εξαργυρωθεί.

Η κυβέρνηση Τραμπ εισπράττει 10 δισ. δολάρια από τη συμφωνία του TikTok

Σύμφωνα με αποκαλύψεις των Wall Street Journal και New York Times, η αμερικανική κυβέρνηση αναμένεται να εισπράξει περίπου 10 δισεκατομμύρια δολάρια ως «αμοιβή μεσολάβησης» για τη συμφωνία πώλησης του TikTok. Το ποσό αντιστοιχεί σε πάνω από το 70% της συνολικής αξίας της συναλλαγής, και το πληρώνουν οι νέοι επενδυτές — ανάμεσά τους η Oracle και η Silver Lake.

Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε τον Σεπτέμβριο ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες παίρνουν μια τεράστια αμοιβή» από τη συμφωνία του TikTok, λίγοι ήξεραν τι ακριβώς εννοούσε. Τώρα, πηγές που επικαλούνται οι New York Times και Wall Street Journal δίνουν έναν αριθμό: 10 δισεκατομμύρια δολάρια. Ένα ποσό που, για να το θέσουμε σε προοπτική, ξεπερνά κατά πολύ αυτό που συνήθως ονομάζουμε «αμοιβή μεσολάβησης».

Η συμφωνία έκλεισε στις 22 Ιανουαρίου, με μια ομάδα επενδυτών να αποκτά την πλειοψηφία του TikTok έναντι 14 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Από αυτά, 2,5 δισεκατομμύρια καταβλήθηκαν αμέσως στο αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών, ενώ το υπόλοιπο θα αποδοθεί σε δόσεις. Αν τα νούμερα επιβεβαιωθούν, η κυβέρνηση Τραμπ θα έχει εισπράξει πάνω από το 70% της αξίας μιας ιδιωτικής εξαγοράς — ένα προηγούμενο χωρίς ιστορικό παράλληλο στη σύγχρονη αμερικανική οικονομία.

Ανάμεσα στους νέους επενδυτές που καλούνται να πληρώσουν αυτό το ασυνήθιστο «τίμημα» βρίσκεται και η Oracle, με τον συνιδρυτή και CTO της, Λάρι Έλισον, να είναι ένας από τους μεγαλύτερους χορηγούς και υποστηρικτές του Τραμπ. Η παρουσία του Έλισον στη συμφωνία δεν περνά απαρατήρητη: δυσκολεύει την ανάγνωση της συναλλαγής ως καθαρά εμπορικής πράξης και ενισχύει τα ερωτήματα για τα όρια μεταξύ πολιτικής και επιχειρηματικής εξουσίας.

Το TikTok δεν είναι η μοναδική περίπτωση. Τους τελευταίους μήνες, η κυβέρνηση Τραμπ έχει αποκτήσει μερίδιο 10% στην Intel, «χρυσή μετοχή» στην US Steel και διεκδικεί το 20% των εσόδων από πωλήσεις chips της Nvidia στην Κίνα. Το μοτίβο είναι σαφές: η ομοσπονδιακή κυβέρνηση δεν αρκείται πλέον στον ρόλο του ρυθμιστή — θέλει να είναι και μέτοχος.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι μόνο νομικό ή οικονομικό. Είναι πολιτικό: πού τελειώνει η εθνική ασφάλεια και πού αρχίζει η κρατική επιχειρηματικότητα; Και αν αυτό το μοντέλο εδραιωθεί, ποιες άλλες εταιρείες — και ποιοι επενδυτές — θα βρεθούν στη συνέχεια στη θέση του TikTok;

Ανθεκτικά σούπερ-μικρόβια στη μεγαλύτερη λίμνη της Βρετανίας — και στο νερό που πίνουν εκατομμύρια άνθρωποι

Γονίδια ανθεκτικά σε αντιβιοτικά τελευταίας γραμμής εντοπίστηκαν στη Lough Neagh, τη μεγαλύτερη λίμνη του Ηνωμένου Βασιλείου, που τροφοδοτεί με πόσιμο νερό το 40% της Βόρειας Ιρλανδίας. Η ρύπανση από ανεπεξέργαστα λύματα και κτηνοτροφικά απόβλητα έχει μετατρέψει τη λίμνη σε εστία αντιμικροβιακής αντίστασης. Χωρίς άμεση δράση, οι επιστήμονες προειδοποιούν για σοβαρές συνέπειες για τη δημόσια υγεία.

Η Lough Neagh δεν είναι απλώς η μεγαλύτερη λίμνη του Ηνωμένου Βασιλείου — είναι η κύρια πηγή πόσιμου νερού για περίπου 40% των κατοίκων της Βόρειας Ιρλανδίας. Τώρα, νέα δεδομένα αποκαλύπτουν ότι τα νερά της φιλοξενούν γονίδια ανθεκτικά σε ορισμένα από τα ισχυρότερα αντιβιοτικά που διαθέτει η σύγχρονη ιατρική — συμπεριλαμβανομένων των καρβαπενεμών, φαρμάκων που χρησιμοποιούνται μόνο όταν όλες οι άλλες θεραπείες έχουν αποτύχει.

Τα δείγματα νερού, που συνέλεξαν ερευνητές και δημοσιογράφοι, ανίχνευσαν γονίδια αντίστασης σε ένα ευρύ φάσμα αντιβιοτικών: από κοινές πενικιλίνες μέχρι κεφαλοσπορίνες που χρησιμοποιούνται για πνευμονία, κινολόνες, μακρολίδες και αμινογλυκοσίδες. Παράλληλα, ανιχνεύθηκαν δείκτες ανθρώπινων, βοοειδών και χοίρειων κοπράνων — μια ένδειξη ότι η λίμνη δέχεται ανεξέλεγκτη ρύπανση από πολλαπλές πηγές. «Αν κάποιος κολυμβητής καταπιεί 30 χιλιοστόλιτρα νερού από τη λίμνη, θα εκτεθεί σε σημαντικές ποσότητες γονιδίων ανθεκτικότητας στις καρβαπενέμες», εξήγησε ο καθηγητής μικροβιολογίας Will Gaze από το Πανεπιστήμιο του Exeter.

Η αντιμικροβιακή αντίσταση (AMR) είναι ήδη ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα δημόσιας υγείας παγκοσμίως. Στην Αγγλία μόνο, σχεδόν 400 ανθεκτικές λοιμώξεις αναφέρονται κάθε εβδομάδα, ενώ ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά ότι έως το 2050 οι ανθεκτικές λοιμώξεις θα έχουν στοιχίσει τη ζωή σε 39 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Η Lough Neagh αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η περιβαλλοντική υποβάθμιση και η αντιμικροβιακή αντίσταση συνδέονται άμεσα.

Η ρύπανση έχει δύο κύριες πηγές. Από τη μία, τα αποχετευτικά δίκτυα: περίπου 30% των αγωγών καταιγισμού της Northern Ireland Water εκκενώνουν ανεπεξέργαστα λύματα απευθείας στη λίμνη, ενώ εκτιμάται ότι πάνω από 20 εκατομμύρια τόνοι ανεπεξέργαστων αποβλήτων καταλήγουν κάθε χρόνο στα υδάτινα σώματα της χώρας. Από την άλλη, η εντατική κτηνοτροφία: από το 2013, ο αριθμός των χοίρων στη Βόρεια Ιρλανδία αυξήθηκε κατά σχεδόν 44%, ενώ τα πουλερικά ξεπέρασαν τα 25 εκατομμύρια. Τα κτηνοτροφικά απόβλητα φέρουν αντιβιοτικά κατάλοιπα, παθογόνα και γονίδια αντίστασης που ξεπλένονται στη λίμνη. «Τα βοοειδή είναι βιοαντιδραστήρες παθογόνων σε τέσσερα πόδια», σχολίασε ο καθηγητής Davey Jones από το Πανεπιστήμιο Bangor.

Πίσω από το επιστημονικό πρόβλημα κρύβεται και ένα πολιτικό αδιέξοδο. Η Northern Ireland Water παραδέχεται «δεκαετίες υποεπένδυσης», ενώ προτάσεις για ανεξάρτητο περιβαλλοντικό ρυθμιστή έχουν αποκλειστεί στο τοπικό κοινοβούλιο. Η ΕΕ ήδη προχωρά σε νομοθεσία που υποχρεώνει τα κράτη να παρακολουθούν την AMR στα λύματα — το Ηνωμένο Βασίλειο κινδυνεύει να μείνει πίσω. Η Lough Neagh, κάποτε πηγή ζωής, έχει γίνει σύμβολο μιας κρίσης που δεν αφορά μόνο μια λίμνη στη Βόρεια Ιρλανδία, αλλά τον τρόπο που οι σύγχρονες κοινωνίες διαχειρίζονται — ή αδυνατούν να διαχειριστούν — τις αόρατες απειλές που ίδιες δημιουργούν.

Τα «forever chemicals» και οι lobbying firms που παίζουν και τις δύο πλευρές

Κορυφαίες αμερικανικές εταιρείες lobbying εκπροσωπούν ταυτόχρονα χημικές βιομηχανίες που αντιτίθενται στη ρύθμιση των PFAS και οργανώσεις δημόσιας υγείας που τις καταπολεμούν. Η πρακτική αυτή, σύμφωνα με νέα έρευνα του μη κερδοσκοπικού οργανισμού F-Minus, δεν είναι παράνομη — αλλά μπορεί να επιβραδύνει σημαντικά τις προσπάθειες προστασίας της δημόσιας υγείας.

Τα PFAS — γνωστά και ως «forever chemicals» λόγω της αδυναμίας τους να διασπαστούν στη φύση — συνδέονται με καρκίνο, διαταραχές του ανοσοποιητικού, νεφρικές παθήσεις και εκατοντάδες άλλα προβλήματα υγείας. Εδώ και χρόνια, η χημική βιομηχανία των ΗΠΑ επενδύει σε εντατικό lobbying για να εμποδίσει τη νομοθεσία που θα περιόριζε τη χρήση τους. Αυτό που αποκαλύπτει τώρα η έρευνα του F-Minus είναι κάτι πιο σύνθετο και ανησυχητικό: πολλές από τις εταιρείες που πληρώνονται για να μπλοκάρουν αυτές τις ρυθμίσεις, πληρώνονται ταυτόχρονα και από οργανισμούς που τις υποστηρίζουν.

Η εταιρεία Holland & Knight, για παράδειγμα, εκπροσωπεί το American Chemistry Council — τον κλαδικό σύνδεσμο των μεγαλύτερων παραγωγών PFAS στις ΗΠΑ — και παράλληλα κάνει lobbying για λογαριασμό της American Cancer Society. Στην Πενσυλβάνια, η ίδια εταιρεία έχει λάβει 520.000 δολάρια από το American Chemistry Council και 80.000 από την πόλη της Φιλαδέλφειας — η οποία αντιμετωπίζει πρόβλημα PFAS στο πόσιμο νερό τεσσάρων σχολείων της.

Στην Καλιφόρνια, η εικόνα γίνεται ακόμα πιο χαρακτηριστική. Δύο νομοσχέδια τέθηκαν σε ψηφοφορία: το ένα απαγόρευε τα PFAS σε καταναλωτικά προϊόντα, το άλλο δημιουργούσε ταμείο για τον καθαρισμό μολυσμένων υδάτων. Η εταιρεία KP Public Affairs έκανε lobbying υπέρ του πρώτου νομοσχεδίου για λογαριασμό μιας υδρευτικής εταιρείας, και ταυτόχρονα εναντίον του για λογαριασμό χημικών ομίλων — εισπράττοντας συνολικά σχεδόν 275.000 δολάρια. Ο κυβερνήτης Νιούσομ τελικά απέρριψε την απαγόρευση στα καταναλωτικά προϊόντα, αλλά ενέκρινε το ταμείο καθαρισμού. Αποτέλεσμα: τα PFAS συνεχίζουν να μολύνουν τα νερά, αλλά οι lobbying εταιρείες μπορούν να διεκδικήσουν «νίκη» και στις δύο πλευρές.

Ο James Browning, εκτελεστικός διευθυντής του F-Minus και πρώην lobbyist ο ίδιος, περιγράφει ένα σύστημα όπου η αποτυχία της νομοθεσίας είναι επικερδής για όλους τους εμπλεκόμενους — εκτός από το κοινό. «Ό,τι αρνητική δημοσιότητα μπορεί να προκαλέσει η δουλειά τους για τη χημική βιομηχανία, αντισταθμίζεται από το καλό τους όνομα ως συνεργάτες σχολείων ή οργανώσεων κατά του καρκίνου», λέει. Η έρευνα εντόπισε 26 συστήματα υγείας, 11 δημόσια σχολικά δίκτυα, 15 οργανώσεις προστασίας της άγριας ζωής και 132 τοπικές κυβερνήσεις που μοιράζονται lobbying εταιρείες με παραγωγούς PFAS ή τους εκπροσώπους τους.

Η πρακτική δεν είναι παράνομη. Αλλά θέτει ερωτήματα που δύσκολα απαντώνται. Πόσο αποτελεσματικά μπορεί να υπερασπιστεί κανείς τη δημόσια υγεία όταν ο ίδιος εκπρόσωπός του πληρώνεται από αυτούς που την απειλούν; Και πόσες οργανώσεις γνωρίζουν ότι οι lobbyists τους παίζουν και τις δύο πλευρές; Σύμφωνα με τον Browning, αρκετές το γνωρίζουν και δεν κόβουν τους δεσμούς. Άλλες, πιθανότατα, δεν έχουν ιδέα.

Τα κβαντικά υπολογιστικά συστήματα ίσως δεν είναι η λύση για τη χημεία που περιμέναμε

Δύο από τους πιο δημοφιλείς αλγόριθμους κβαντικών υπολογιστών για προβλήματα χημείας ενδέχεται να έχουν πολύ περιορισμένη πρακτική αξία, ακόμα και όταν το υλικό βελτιωθεί σημαντικά. Νέα ανάλυση ερευνητών από τη Γαλλία αμφισβητεί την ιδέα ότι η κβαντική χημεία είναι η «killer app» που θα δικαιολογήσει τις τεράστιες επενδύσεις στην τεχνολογία αυτή.

Εδώ και χρόνια, η κβαντική χημεία παρουσιαζόταν ως η πιο πειστική υπόσχεση των κβαντικών υπολογιστών. Η ιδέα ήταν απλή και ελκυστική: αν θέλεις να υπολογίσεις τη συμπεριφορά ηλεκτρονίων σε ένα μόριο — κάτι κρίσιμο για την ανάπτυξη φαρμάκων ή νέων υλικών — χρειάζεσαι έναν υπολογιστή που λειτουργεί με τους ίδιους κβαντικούς κανόνες. Τι καλύτερο, λοιπόν, από έναν κβαντικό υπολογιστή; Η λογική φαινόταν αδιάσειστη. Μέχρι τώρα.

Ερευνητές με επικεφαλής τον Xavier Waintal από το CEA Grenoble της Γαλλίας ανέλυσαν μαθηματικά τους δύο κύριους αλγόριθμους που χρησιμοποιούνται για τέτοιους υπολογισμούς και τα συμπεράσματά τους είναι αποψυκτικά. «Προσωπικά πιστεύω ότι αυτή η κατεύθυνση είναι μάλλον καταδικασμένη», λέει ο Waintal, προσθέτοντας ότι δεν είναι βέβαιο, αλλά είναι πιθανό.

Ο πρώτος αλγόριθμος που εξετάστηκε είναι ο VQE (Variational Quantum Eigensolver), σχεδιασμένος για τους σημερινούς κβαντικούς υπολογιστές που είναι επιρρεπείς σε σφάλματα. Το πρόβλημα: για να δώσει αποτελέσματα συγκρίσιμα με αυτά των κλασικών υπολογιστών, ο VQE απαιτεί τόσο χαμηλό επίπεδο σφαλμάτων, που ουσιαστικά προϋποθέτει έναν υπολογιστή που δεν υπάρχει ακόμα — έναν «fault-tolerant», δηλαδή πλήρως ανθεκτικό σε σφάλματα.

Ο δεύτερος αλγόριθμος, ο QPE (Quantum Phase Estimation), προορίζεται ακριβώς για αυτούς τους μελλοντικούς, πιο ώριμους κβαντικούς υπολογιστές. Εδώ το πρόβλημα των σφαλμάτων μικραίνει, αλλά εμφανίζεται ένα άλλο, γνωστό ως «orthogonality catastrophe» — μια ζοφερή ονομασία για ένα εξίσου ζοφερό φαινόμενο. Όσο μεγαλύτερο είναι το μόριο που θέλεις να μελετήσεις, τόσο εκθετικά μειώνεται η πιθανότητα ο QPE να υπολογίσει σωστά την ενέργειά του. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ο αλγόριθμος θα είναι χρήσιμος μόνο σε πολύ συγκεκριμένες, περιορισμένες περιπτώσεις.

Ο George Booth από το King’s College του Λονδίνου, που δεν συμμετείχε στην έρευνα, επισημαίνει ότι είναι εύκολο να υπερεκτιμήσει κανείς τις δυνατότητες των κβαντικών υπολογιστών στη χημεία. Πολλοί φαντάζονταν ότι μόλις φτάσουν οι κβαντικοί υπολογιστές, οι κλασικές μέθοδοι θα καταστούν αυτόματα παρωχημένες. Η νέα μελέτη δείχνει ότι αυτό δεν θα συμβεί τόσο εύκολα — ούτε καν στην εποχή των fault-tolerant συστημάτων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κβαντικοί υπολογιστές δεν έχουν θέση στη χημεία. Μπορούν, για παράδειγμα, να προσομοιώσουν πώς αντιδρά ένα χημικό σύστημα όταν διαταραχθεί — όπως όταν χτυπηθεί από δέσμη laser. Αλλά η εικόνα του κβαντικού υπολογιστή ως του απόλυτου εργαλείου που θα επαναστατήσει τη φαρμακευτική και τη χημεία βιομηχανίας φαίνεται να χρειάζεται σοβαρή αναθεώρηση. Η τεχνολογία εξελίσσεται με εντυπωσιακό ρυθμό — το ερώτημα είναι αν η εξέλιξη αυτή θα οδηγήσει εκεί που όλοι περίμεναν.

Εξέλιξη εναντίον κλιματικής αλλαγής: ένας αγώνας δρόμου

Για πρώτη φορά, επιστήμονες τεκμηρίωσαν πλήρως ένα φαινόμενο που ονομάζεται «εξελικτική διάσωση» στη φύση: ένα άγριο φυτό της Καλιφόρνιας επέζησε μιας καταστροφικής ξηρασίας εξελισσόμενο γρήγορα. Το εύρημα δίνει ελπίδα, αλλά και θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα: μπορεί η εξέλιξη να κρατήσει τον ρυθμό με την κλιματική αλλαγή;

Η εξέλιξη είναι αργή. Αυτό τουλάχιστον μάθαμε στο σχολείο. Χρειάζονται εκατομμύρια χρόνια για να αναπτυχθούν νέα χαρακτηριστικά, να επιβιώσουν τα πιο προσαρμοσμένα άτομα, να αλλάξει μια ολόκληρη ειδή. Όμως η κλιματική αλλαγή δεν έχει εκατομμύρια χρόνια να περιμένει. Και τώρα, για πρώτη φορά, έχουμε απόδειξη ότι κάποια είδη μπορεί να μην χρειάζονται τόσο πολύ χρόνο.

Ο Daniel Anstett και οι συνεργάτες του στο Πανεπιστήμιο Cornell παρακολουθούσαν από το 2010 έναν πληθυσμό του scarlet monkeyflower, ενός άγριου φυτού που ζει κοντά σε ρυάκια και ποτάμια της Καλιφόρνιας. Όταν η μεγάλη ξηρασία του 2012-2015 χτύπησε την περιοχή, οι συνέπειες ήταν άμεσες: τρεις τοπικοί πληθυσμοί εξαφανίστηκαν εντελώς. Το φυτό, που δεν αντέχει ούτε λίγες μέρες χωρίς νερό, βρέθηκε στα πρόθυρα της τοπικής εξαφάνισης.

Αυτό που συνέβη στη συνέχεια, όμως, ήταν απροσδόκητο. Οι πληθυσμοί που επέζησαν δεν ήταν απλώς τυχεροί — είχαν αλλάξει γενετικά. Σε μόλις τρία χρόνια, εμφανίστηκαν πολλαπλές μεταλλάξεις σε τμήματα του γονιδιώματος που σχετίζονται με την ανθεκτικότητα στην ξηρασία. Και οι πληθυσμοί αυτοί ήταν εκείνοι που ανέκαμψαν γρηγορότερα μετά το τέλος της ξηρασίας. Αυτό είναι αυτό που οι βιολόγοι ονομάζουν «εξελικτική διάσωση» — και για πρώτη φορά αποδείχθηκε στη φύση, σε πλήρη κλίμακα, με όλα τα απαραίτητα στοιχεία: πτώση πληθυσμού, γενετική προσαρμογή και ανάκαμψη που εξηγείται από αυτή την προσαρμογή.

Το εύρημα έχει σημασία γιατί αλλάζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε για την επιβίωση των ειδών. Πολλά μοντέλα πρόβλεψης για την απώλεια βιοποικιλότητας δεν λαμβάνουν υπόψη την εξέλιξη — υποθέτουν ότι τα είδη είναι στατικά και ότι αν οι συνθήκες αλλάξουν πολύ γρήγορα, απλώς εξαφανίζονται. Η νέα έρευνα δείχνει ότι αυτό δεν είναι πάντα αλήθεια. Υπάρχει ελπίδα.

Αλλά υπάρχουν και σαφή όρια. Μια τριετής ξηρασία είναι ακραίος καιρός, όχι κλιματική αλλαγή. Η προσαρμογή σε έναν αιώνα συνεχώς ανερχόμενων θερμοκρασιών και ολοένα πιο συχνών ακραίων φαινομένων είναι κάτι πολύ διαφορετικό. Κάθε φορά που ένας πληθυσμός συρρικνώνεται, χάνει γενετική ποικιλομορφία — δηλαδή χάνει ακριβώς το «καύσιμο» που χρειάζεται για να εξελιχθεί. Αν τα πλήγματα έρχονται το ένα μετά το άλλο, η ικανότητα προσαρμογής μειώνεται κάθε φορά. Και για είδη με μεγάλο κύκλο ζωής — δέντρα, ελέφαντες, φάλαινες — η ταχεία εξέλιξη είναι από την αρχή σχεδόν αδύνατη.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν η φύση θα προλάβει. Η ταχύτητα της σημερινής κλιματικής αλλαγής δεν έχει προηγούμενο στα τελευταία εκατομμύρια χρόνια. Το monkeyflower έδειξε ότι η εξέλιξη μπορεί να κινηθεί γρήγορα όταν η πίεση είναι αρκετά έντονη. Το ζητούμενο είναι αν αυτό θα αρκεί — ή αν η πίεση θα γίνει τελικά μεγαλύτερη από κάθε εξελικτική απάντηση.

Γροιλανδία: το νησί που κρύβει το μέλλον της πράσινης ενέργειας

Κάτω από υπεριώδες φως, οι πέτρες του Kvanefjeld στη νότια Γροιλανδία λάμπουν με ένα παράξενο φως — μια εικόνα που συνοψίζει τη διπλή φύση ενός νησιού που βρίσκεται ξαφνικά στο επίκεντρο της παγκόσμιας γεωπολιτικής. Ο φωτογράφος Jonas Kako ταξίδεψε εκεί για να αποτυπώσει πώς η εξόρυξη σπάνιων γαιών αλλάζει τη ζωή των κατοίκων — και ίσως και τον χάρτη της παγκόσμιας ενεργειακής ισχύος.

Υπάρχουν τοπία που μοιάζουν να κρύβουν κάτι. Το Kvanefjeld, μια ορεινή περιοχή στη νότια Γροιλανδία, είναι ένα από αυτά. Κάτω από υπεριώδες φως, οι πέτρες σοδαλίτη που σκορπίζονται στο έδαφος αρχίζουν να λάμπουν — απορροφούν ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία εκτός του ορατού φάσματος και την επιστρέφουν ως ορατό φως. Δεν έχουν εμπορική αξία, αλλά η ομορφιά τους είναι αδιαμφισβήτητη. Και κάτω από αυτές, κρύβεται κάτι που έχει τεράστια αξία: μερικές από τις μεγαλύτερες αποθέματα σπάνιων γαιών στον πλανήτη.

Ο φωτογράφος Jonas Kako ταξίδεψε στη Γροιλανδία για το φωτογραφικό αφιέρωμα “Treasure Island”, αναζητώντας την ανθρώπινη διάσταση μιας ιστορίας που συνήθως αφηγείται με γεωπολιτικούς όρους. Τι σημαίνει να ζεις πάνω από ένα από τα πιο πολύτιμα ορυκτά αποθέματα του κόσμου; Τι σημαίνει να βλέπεις ξαφνικά το νησί σου να γίνεται αντικείμενο διεθνών διαπραγματεύσεων — ή και απειλών;

Το Kvanefjeld περιέχει 25 από τα 34 ορυκτά που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει χαρακτηρίσει ως κρίσιμες πρώτες ύλες. Πρόκειται για υλικά απαραίτητα για μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων, ανεμογεννήτριες, δορυφόρους και αμυντικά συστήματα. Σήμερα, περίπου το 90% αυτών των υλικών παράγεται σε κινεζικά ορυχεία και εργοστάσια επεξεργασίας — μια εξάρτηση που οι δυτικές χώρες θέλουν επειγόντως να μειώσουν. Η Γροιλανδία προσφέρεται ως η πιο προφανής εναλλακτική.

Αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί ο Donald Trump επανέφερε στο τραπέζι την ιδέα της αγοράς — ή και της βίαιης προσάρτησης — του νησιού. Η Γροιλανδία, αυτόνομη περιοχή της Δανίας, βρέθηκε ξαφνικά στα διεθνή πρωτοσέλιδα, με τους κατοίκους της να αντιμετωπίζουν με έκπληξη και ανησυχία αυτή την απρόσμενη προβολή. Τα περισσότερα πολιτικά κόμματα του νησιού επιδιώκουν πλήρη ανεξαρτησία από τη Δανία — αλλά σίγουρα όχι ένταξη στις ΗΠΑ.

Η οικονομία της Γροιλανδίας εξαρτάται ακόμα κατά 90% από την αλιεία. Η εξόρυξη ορυκτών θα μπορούσε να αλλάξει αυτή την εικόνα δραματικά, δίνοντας στο νησί τα οικονομικά εφόδια για να σταθεί μόνο του ως ανεξάρτητο κράτος. Αλλά οι κάτοικοι δεν είναι αδιάφοροι στις συνέπειες. Πολλά από τα ορυκτά βρίσκονται αναμεμειγμένα με ραδιενεργό ουράνιο, και οι ανησυχίες για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις μιας μαζικής εξορυκτικής δραστηριότητας είναι υπαρκτές και βαθιές.

Στις φωτογραφίες του Kako, δύο κάτοικοι εργάζονται στο ορυχείο Amitsoq — ένα από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα γραφίτη στον κόσμο, που λειτουργούσε από Δανούς πριν από έναν αιώνα. Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση το έχει χαρακτηρίσει στρατηγικής σημασίας και έχει δεσμευτεί για χρηματοδοτική στήριξη. Ο γραφίτης είναι απαραίτητος για τις μπαταρίες επόμενης γενιάς — κι έτσι το Amitsoq μετατρέπεται από ξεχασμένο παλιό ορυχείο σε κομβικό σημείο της πράσινης μετάβασης.

Η Γροιλανδία δεν ζήτησε να βρεθεί στο επίκεντρο αυτής της ιστορίας. Αλλά το υπέδαφός της δεν αφήνει πολλά περιθώρια επιλογής. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι ποιος θα αποφασίσει τελικά πώς θα αξιοποιηθεί αυτός ο πλούτος — και προς όφελος ποιου.

Ο δορυφόρος που κοίταξε μέσα σε ένα ηφαίστειο εν ώρα έκρηξης

Ο δορυφόρος Landsat 8 της NASA κατέγραψε σπάνιες εικόνες του ηφαιστείου Mayon στις Φιλιππίνες εν μέσω έκρηξης. Η φωτογραφία αποκαλύπτει ροές λάβας, τέφρα και αέρια σε φυσικά χρώματα — μια σπάνια ματιά από το διάστημα σε ένα από τα πιο ενεργά ηφαίστεια του πλανήτη.

Υπάρχουν εικόνες που θυμίζουν ότι η Γη δεν έχει τελειώσει ακόμα με τη διαμόρφωσή της. Μια νέα φωτογραφία από τον δορυφόρο Landsat 8 της NASA είναι ακριβώς τέτοια: δείχνει το ηφαίστειο Mayon στις Φιλιππίνες να εκρήγνυται, με κατακόκκινες ροές λάβας να χαράζουν διαδρόμους μέσα στο έντονο πράσινο της βλάστησης που το περιβάλλει.

Η εικόνα τραβήχτηκε στις 26 Φεβρουαρίου 2026, λίγες εβδομάδες αφότου το Mayon άρχισε να ξυπνά ξανά. Τον Ιανουάριο του ίδιου έτους, σύννεφα καυτής τέφρας και ροές λάβας άρχισαν να εκτοξεύονται από τον κρατήρα του, αναγκάζοντας εκατοντάδες οικογένειες στις γύρω περιοχές να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Το Mayon βρίσκεται στο νησί Λουζόν, το μεγαλύτερο των Φιλιππίνων, και υψώνεται πάνω από 2.400 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας — ένας κώνος σχεδόν τέλειας συμμετρίας που κρύβει μέσα του μια από τις πιο ανήσυχες γεωλογικές δυνάμεις της περιοχής.

Αυτό που κάνει τη φωτογραφία ιδιαίτερη δεν είναι μόνο η αισθητική της. Το όργανο OLI (Operational Land Imager) του Landsat 8 συνδυάζει ορατό φως με υπέρυθρη ακτινοβολία, επιτρέποντας στους επιστήμονες να διακρίνουν λεπτομέρειες που δεν θα ήταν ορατές με γυμνό μάτι ή από το έδαφος. Το αποτέλεσμα είναι μια εικόνα που μοιάζει με φυσικά χρώματα αλλά αποκαλύπτει πολύ περισσότερα: τη θερμότητα της λάβας, την κατεύθυνση των ροών, την έκταση της καταστροφής.

Το Mayon δεν είναι άγνωστο στην καταστροφή. Η έκρηξη του 1993 σκότωσε τουλάχιστον 77 ανθρώπους, σύμφωνα με το Global Volcanism Program του Smithsonian Institution. Είναι το πιο ενεργό ηφαίστειο των Φιλιππίνων, με δεκάδες σημαντικές εκρήξεις καταγεγραμμένες τους τελευταίους αιώνες. Κάθε φορά που ξυπνά, οι κοινότητες γύρω του βρίσκονται σε κατάσταση επιφυλακής — και οι αρχές αντιμετωπίζουν το δίλημμα ανάμεσα στην έγκαιρη εκκένωση και την αντίσταση των κατοίκων να εγκαταλείψουν τα σπίτια και τα χωράφια τους.

Εικόνες σαν αυτή του Landsat 8 δεν είναι απλώς εντυπωσιακές — είναι εργαλεία. Η δορυφορική παρακολούθηση ηφαιστείων έχει γίνει κρίσιμο κομμάτι της διαχείρισης φυσικών καταστροφών, επιτρέποντας στους επιστήμονες να παρακολουθούν την εξέλιξη μιας έκρηξης σε πραγματικό χρόνο, να χαρτογραφούν τις ζώνες κινδύνου και να βοηθούν στις αποφάσεις εκκένωσης. Σε έναν πλανήτη όπου εκατομμύρια άνθρωποι ζουν κοντά σε ενεργά ηφαίστεια, αυτή η οπτική γωνία από ψηλά μπορεί να σώσει ζωές.

1...411412413...1,701Page 412 of 1,701