Ένα φάρμακο που απομακρύνει το αμυλοειδές από τον εγκέφαλο, αξιοποιώντας το σύστημα μεταφοράς σιδήρου, μπορεί να αποδειχθεί πολύ ασφαλέστερη θεραπεία για τη νόσο Αλτσχάιμερ σε σύγκριση με τις εγκεκριμένες θεραπείες που στοχεύουν το αμυλοειδές. Οι θεραπείες αυτές έχουν προκαλέσει αντιδράσεις, καθώς σε έως και 40% των ασθενών μπορούν να οδηγήσουν σε αλλαγές στον εγκέφαλο που προκαλούν αιμορραγίες και οίδημα. Το νέο φάρμακο, όμως, χάρη στο πιο αποτελεσματικό σύστημα εισόδου του, μπορεί να χορηγείται σε χαμηλότερες δόσεις και με λιγότερες παρενέργειες.
Τα τελευταία χρόνια, δύο φάρμακα αντισωμάτων, το lecanemab και το donanemab, έχουν εγκριθεί για τη θεραπεία της πρώιμης νόσου Αλτσχάιμερ στις ΗΠΑ και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ήταν η πρώτη φορά που εγκρίθηκαν θεραπείες με στόχο να επιβραδύνουν την πορεία της νόσου. Ωστόσο, πολλοί υποστηρίζουν ότι η επίδρασή τους στην επιβράδυνση της γνωστικής έκπτωσης είναι περιορισμένη. Σε συνδυασμό με το υψηλό κόστος τους, αυτό σημαίνει ότι δεν είναι διαθέσιμα στο εθνικό σύστημα υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου.
Οι δοκιμές έχουν επίσης δείξει ότι περίπου 20% και 40% των ανθρώπων που λαμβάνουν lecanemab και donanemab, αντίστοιχα, εμφανίζουν amyloid-related imaging abnormalities (ARIAs), δηλαδή διαρροή υγρού από τα αιμοφόρα αγγεία στον εγκέφαλο. Σε ορισμένους ασθενείς, αυτό μπορεί να προκαλέσει σοβαρές αιμορραγίες και επιληπτικές κρίσεις. Στις δοκιμές καταγράφηκαν ακόμη και αρκετοί σχετικοί θάνατοι.
Η φαρμακευτική εταιρεία Roche έχει σχεδιάσει ένα ακόμη αντίσωμα, με την ονομασία trontinemab. Όπως και οι άλλες θεραπείες, απομακρύνει από τον εγκέφαλο τις συσσωρεύσεις της πρωτεΐνης beta-amyloid, η οποία θεωρείται ευρέως ότι συμβάλλει στη νόσο Αλτσχάιμερ.
Στη νεότερη εξέλιξη, ο Luka Kulic από τη Roche στη Βασιλεία της Ελβετίας και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι το trontinemab προκαλεί σημαντικά λιγότερες ARIAs σε σχέση με άλλα φάρμακα αντισωμάτων και μειώνει ταχύτερα τα επίπεδα αμυλοειδούς στον εγκέφαλο, με το αποτέλεσμα αυτό να διατηρείται για τουλάχιστον έναν χρόνο. Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν στο Alzheimer’s Association International Conference στο Λονδίνο, στις 14 Ιουλίου.
Αυτό πιθανότατα οφείλεται στο ότι η είσοδος του trontinemab στον εγκέφαλο διαφέρει από εκείνη των άλλων φαρμάκων για το αμυλοειδές. Αποτελείται από ένα αντίσωμα που συνδέεται με έναν υποδοχέα ο οποίος συνήθως μεταφέρει σίδηρο μέσω του αιματοεγκεφαλικού φραγμού, με αποτέλεσμα να μεταφέρεται στον εγκέφαλο αντί να χρειάζεται να περάσει αργά μέσω διάχυσης, όπως συμβαίνει με τις εγκεκριμένες θεραπείες για το αμυλοειδές. Εκεί, το φάρμακο μπορεί στη συνέχεια να συνδεθεί με το beta-amyloid και να βοηθήσει στην απομάκρυνσή του.
Ως αποτέλεσμα, το trontinemab περνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό πολύ πιο αποτελεσματικά και φτάνει στα σημεία-στόχους. «Δεν χρειάζεσαι τόσο [trontinemab], επειδή μπορεί να φτάσει στον εγκέφαλο πολύ πιο εύκολα και, επομένως, είναι λιγότερο επεμβατικό για τον εγκέφαλό σου», λέει η Luciana Maffei από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. «Με τα άλλα, πρέπει να χρησιμοποιήσεις μεγάλη ποσότητα [των φαρμάκων] με την ελπίδα ότι μόνο ένα μέρος θα περάσει, οπότε είναι αρκετά διαταρακτικό».
Πέρυσι, η Roche έδωσε στη δημοσιότητα αποτελέσματα που έδειχναν ότι περίπου 90% των συμμετεχόντων με ήπια γνωστική διαταραχή ή ήπια έως μέτρια νόσο Αλτσχάιμερ πέρασαν από υπερβολική συσσώρευση αμυλοειδούς στον εγκέφαλο σε φυσιολογικά επίπεδα μέσα σε έξι μήνες από τη λήψη μηνιαίας δόσης trontinemab. Με άλλα αντισώματα για το αμυλοειδές, χρειάζεται περισσότερο από ένας χρόνος για να φτάσει σε αυτό το σημείο περίπου το 75% των ασθενών.
«Η μείωση του αμυλοειδούς ήταν αξιοσημείωτη. [Το trontinemab] πέτυχε τεράστιες μειώσεις γρηγορότερα από ό,τι έχουμε δει μέχρι τώρα», λέει ο Nick Fox από το University College London. Καθοριστικό είναι ότι λιγότερο από 5% των συμμετεχόντων εμφάνισαν ARIAs.
Ένα ζεύγος φαρμάκων που ενισχύει το glymphatic system, το οποίο καθαρίζει τα απόβλητα από τον εγκέφαλό μας, βελτιώνει επίσης την απομάκρυνση πρωτεϊνών που σχετίζονται με την έναρξη της νόσου Αλτσχάιμερ
Αν και η Roche δεν έχει δώσει στοιχεία για το πώς το trontinemab επηρεάζει τη γνωστική έκπτωση, τα μέχρι τώρα ευρήματα δείχνουν ότι πιθανότατα φτάνει το lecanemab και το donanemab ή ακόμη και τα ξεπερνά, λέει ο Fox. «Όλες οι άλλες μελέτες μάς έχουν δείξει ότι το κλειδί για το κλινικό όφελος είναι να πέσει το αμυλοειδές αρκετά χαμηλά, αρκετά γρήγορα, οπότε η πρόβλεψή μου είναι ότι [το trontinemab] θα αποδώσει τουλάχιστον όσο και οι εγκεκριμένες θεραπείες. Θα μπορούσε ενδεχομένως να τα πάει ακόμη καλύτερα».
Αν αυτά τα μεγαλύτερα οφέλη δικαιολογούν το κόστος, που είναι πάντα υψηλό για ένα ενδοφλέβιο αντίσωμα, το trontinemab θα μπορούσε ακόμη και να διατεθεί στο εθνικό σύστημα υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου, λέει ο Fox. Θα μπορούσε επίσης να έχει το πρόσθετο πλεονέκτημα ότι απαιτεί λιγότερες εγχύσεις και λιγότερες εγκεφαλικές απεικονίσεις για τον έλεγχο των ARIAs, μειώνοντας περαιτέρω το κόστος, σημειώνει.
Η Roche σχεδιάζει τώρα δύο μεγαλύτερες κλινικές δοκιμές για να αξιολογήσει αν το trontinemab επιβραδύνει τη γνωστική έκπτωση σε ανθρώπους με πρώιμη νόσο Αλτσχάιμερ και αν μπορεί να προλάβει τη νόσο σε άτομα που διατρέχουν ιδιαίτερα υψηλό κίνδυνο.
