Ανάμεσα σε μια εντυπωσιακή συστάδα χρυσών ευρημάτων της Ιβηρικής Εποχής του Χαλκού, δύο διαβρωμένα αντικείμενα μπορεί να είναι τα πιο πολύτιμα απ’ όλα.
Ένα μουντό βραχιόλι και ένα σκουριασμένο κοίλο ημισφαίριο διακοσμημένο με χρυσό φαίνεται, σύμφωνα με τους ερευνητές, ότι δεν σφυρηλατήθηκαν από μέταλλο που εξορύχθηκε, αλλά από σίδηρο μετεωριτών που έπεσαν από τον ουρανό.
Η έρευνα, με επικεφαλής τον σήμερα συνταξιούχο προϊστάμενο συντήρησης στο National Archaeological Museum in Spain, Salvador Rovira-Llorens, παρουσιάστηκε σε δημοσίευση του 2024 και δείχνει ότι η μεταλλουργία στην Ιβηρική πριν από περισσότερα από 3.000 χρόνια ήταν πιο προχωρημένη απ’ όσο θεωρούσαμε.
Ο «Θησαυρός της Βιγέλνα», μια συστάδα 66 αντικειμένων –κυρίως χρυσών–, εντοπίστηκε πριν από περισσότερο από 60 χρόνια, το 1963, στη σημερινή Αλικάντε της Ισπανίας. Έκτοτε θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα δείγματα χρυσοχοΐας της Εποχής του Χαλκού στην Ιβηρική Χερσόνησο και σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Δείτε το βίντεο παρακάτω για μια σύνοψη:
Η χρονολόγηση της συλλογής αποδείχθηκε δύσκολη εξαιτίας δύο αντικειμένων: ενός μικρού κοίλου ημισφαιρίου, πιθανώς τμήμα σκήπτρου ή λαβής ξίφους, και ενός μεμονωμένου βραχιολιού τύπου torc.
Και τα δύο έχουν μια «σιδηρούχα» όψη, δηλαδή φαίνονται να είναι φτιαγμένα από σίδηρο.
Στην Ιβηρική Χερσόνησο, η Εποχή του Σιδήρου –όταν ο σιδηρός από μετάλλευμα άρχισε να αντικαθιστά τον χαλκό/μπρούντζο– δεν ξεκίνησε πριν από περίπου το 850 π.Χ.
Το πρόβλημα είναι ότι τα χρυσά υλικά έχουν χρονολογηθεί μεταξύ 1500 και 1200 π.Χ. Έτσι, η ένταξη των «σιδηρούχων» ευρημάτων στο πλαίσιο του Θησαυρού της Βιγέλνα παρέμενε γρίφος.
Όμως το μετάλλευμα της Γης δεν είναι η μοναδική πηγή κατεργάσιμου σιδήρου. Υπάρχουν αρκετά προ-σιδηρικής εποχής αντικείμενα ανά τον κόσμο που σφυρηλατήθηκαν από υλικό μετεωριτών.
Πιο γνωστό είναι το μετεωριτικό σιδερένιο εγχειρίδιο του φαραώ Τουταγχαμών, αλλά υπάρχουν και άλλα όπλα της Εποχής του Χαλκού από παρόμοιο υλικό, τα οποία εκτιμούσαν ιδιαίτερα.
Υπάρχει ένας σαφής τρόπος διάκρισης: ο σίδηρος από μετεωρίτες περιέχει πολύ υψηλότερα ποσοστά νικελίου από τον σίδηρο γήινης προέλευσης.
Οι ερευνητές έλαβαν άδεια από το Δημοτικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Βιγέλνα, όπου φυλάσσεται η συλλογή, για να εξετάσουν προσεκτικά τα δύο αντικείμενα και να μετρήσουν την περιεκτικότητά τους σε νικέλιο.
Πήραν μικροσκοπικά δείγματα και υπέβαλαν το υλικό σε φασματομετρία μάζας ώστε να καθορίσουν τη σύστασή του.
Παρά τον υψηλό βαθμό διάβρωσης, που αλλοιώνει τη στοιχειακή σύσταση, τα αποτελέσματα υποδηλώνουν έντονα ότι τόσο το ημισφαίριο όσο και το βραχιόλι είναι κατασκευασμένα από μετεωριτικό σίδηρο.
Έτσι λύνεται κομψά το δίλημμα για τη σχέση τους με τα υπόλοιπα ευρήματα: φαίνεται να κατασκευάστηκαν την ίδια περίοδο, γύρω στο 1400–1200 π.Χ.
«Τα διαθέσιμα δεδομένα υποδηλώνουν ότι η καλύπτρα και το βραχιόλι από τον Θησαυρό της Βιγέλνα θα ήταν σήμερα τα δύο πρώτα τεμάχια που αποδίδονται σε μετεωριτικό σίδηρο στην Ιβηρική Χερσόνησο», εξηγούν οι ερευνητές στη δημοσίευσή τους, «κάτι που συνάδει με χρονολόγηση στην ύστερη Εποχή του Χαλκού, πριν από την έναρξη της εκτεταμένης παραγωγής γήινου σιδήρου».
Επειδή όμως τα αντικείμενα είναι ιδιαίτερα διαβρωμένα, τα αποτελέσματα δεν είναι οριστικά.
Η ομάδα σημειώνει ότι νεότερες, μη επεμβατικές τεχνικές θα μπορούσαν να εφαρμοστούν ώστε να προκύψει πιο λεπτομερές σύνολο δεδομένων που θα ενίσχυε τα ευρήματα.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Trabajos de Prehistoria.
Παλαιότερη εκδοχή του άρθρου είχε δημοσιευτεί τον Φεβρουάριο 2024.
