Οι βομβίνες αποδείχθηκε ότι αναγνωρίζουν αφηρημένα ρυθμικά μοτίβα — μια ικανότητα που ως τώρα θεωρούσαμε αποκλειστικό προνόμιο μεγαλόεγκεφαλων πτηνών και θηλαστικών. Σε μια σειρά πειραμάτων, τα έντομα κατάφεραν να μεταφέρουν ένα ρυθμικό μοτίβο από τις δονήσεις στο φως — χωρίς καμία επιπλέον εκπαίδευση. Το εύρημα αναθεωρεί αυτό που πιστεύαμε για τη σχέση εγκεφάλου και νόησης.
Υπήρχε μια άτυπη συναίνεση στην επιστήμη: για να αναγνωρίζεις ρυθμό — πραγματικό, αφηρημένο ρυθμό, ανεξάρτητα από το πώς παρουσιάζεται — χρειάζεσαι έναν αρκετά μεγάλο και σύνθετο εγκέφαλο. Παπαγάλοι, τραγουδιστικά πτηνά, χιμπατζήδες: αυτά ήταν τα ζώα που είχαν δείξει αυτή την ικανότητα. Οι μέλισσες δεν ήταν στη λίστα. Μέχρι τώρα.
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Macquarie στο Σίδνεϊ σχεδίασαν μια σειρά πειραμάτων με βομβίνες — τις χνουδωτές, στρογγυλές μέλισσες που βλέπουμε συχνά σε κήπους — για να δουν αν μπορούν να ξεχωρίσουν ρυθμικά μοτίβα. Το αποτέλεσμα τους εξέπληξε.
Στο πρώτο στάδιο, οι μέλισσες έμαθαν να επιλέγουν ανάμεσα σε δύο τεχνητά λουλούδια με αναβοσβήνοντα LED. Το ένα έκανε μακριές αναλαμπές, το άλλο σύντομες παλμικές — σαν παύλες και τελείες του κώδικα Μορς. Το ένα λουλούδι έκρυβε σακχαρόζη, το άλλο κινίνη — μια πικρή, δυσάρεστη ουσία. Σύντομα, οι μέλισσες έμαθαν ποιο μοτίβο σήμαινε ανταμοιβή. Όταν αντικαταστάθηκαν τα λουλούδια με νερό, σχεδόν όλες εξακολούθησαν να επιλέγουν το σωστό μοτίβο.
Το πείραμα έγινε πιο σύνθετο: τα μοτίβα αντικαταστάθηκαν με πολυπλοκότερες ακολουθίες φωτός. Οι μέλισσες τα κατάφεραν και πάλι. Αλλά το πιο εντυπωσιακό ήρθε μετά. Οι ερευνητές έβαλαν τα έντομα σε έναν λαβύρινθο όπου το πάτωμα δονούνταν με συγκεκριμένα ρυθμικά μοτίβα — ένα σήμαινε στρίψε αριστερά, το άλλο δεξιά. Οι μέλισσες έμαθαν και αυτό.
Και τότε ήρθε η πραγματική δοκιμή: χωρίς καμία επιπλέον εκπαίδευση, το δονούμενο πάτωμα αντικαταστάθηκε με LED που αναβόσβηναν στον ίδιο ρυθμό. Δεν τα κατάφεραν όλες, αλλά ο πληθυσμός συνολικά έδειξε ότι αναγνώρισε το μοτίβο — ανεξάρτητα από το μέσο μέσω του οποίου παρουσιάστηκε. Δόνηση ή φως, ο ρυθμός ήταν ο ίδιος και οι μέλισσες το κατάλαβαν.
Αυτό που περιγράφουν οι επιστήμονες ως «αφηρημένη ρυθμική αναγνώριση» — η ικανότητα δηλαδή να αντιλαμβάνεσαι ένα μοτίβο ανεξάρτητα από τον τρόπο που εκφράζεται — θεωρούνταν ως τώρα προνόμιο μεγάλων εγκεφάλων. Ο Andrew Barron, επικεφαλής της έρευνας, το θέτει απλά: «Πρέπει να υπάρχει ένα πιο απλό κόλπο». Κάποιος τρόπος με τον οποίο ένας μικροσκοπικός εγκέφαλος καταφέρνει να κάνει αυτό που πιστεύαμε ότι απαιτεί πολύ περισσότερη υπολογιστική ισχύ.
Οι επιπτώσεις δεν αφορούν μόνο την εντομολογία. Αν καταλάβουμε πώς ένας εγκέφαλος με ελάχιστους νευρώνες επιτυγχάνει αυτό, θα μπορέσουμε να εφαρμόσουμε τις ίδιες αρχές σε μικροσκοπικά αυτόνομα drones και ρομποτικά συστήματα που πρέπει να ερμηνεύουν τον κόσμο με περιορισμένους πόρους. Η φύση, για άλλη μια φορά, έχει ήδη λύσει ένα πρόβλημα που εμείς μόλις αρχίζουμε να διατυπώνουμε.
