Μια μελέτη υποστηρίζει ότι ο μεγάλος κρατήρας North Pole Dome στη Δυτική Αυστραλία δημιουργήθηκε από πρόσκρουση αστεροειδούς πριν από 3 δισεκατομμύρια χρόνια, με βάση τεχνική χρονολόγησης ορυκτών. Αν η εκτίμηση αυτή επιβεβαιωθεί, θα πρόκειται για τον αρχαιότερο κρατήρα πρόσκρουσης στη Γη. Άλλοι ερευνητές, όμως, αμφισβητούν την προτεινόμενη ηλικία.
Ο κρατήρας North Pole Dome, γνωστός και ως Miralga impact structure, περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Chris Kirkland του Curtin University στο Περθ της Αυστραλίας και τους συνεργάτες του το 2025. Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι μπορεί να έχει πλάτος έως και 100 χιλιόμετρα.
Η ομάδα του Kirkland εντόπισε ένα στρώμα πετρώματος με κωνοειδείς σχηματισμούς, γνωστούς ως shatter cones, οι οποίοι σχηματίζονται μόνο μετά από ισχυρό γεγονός πρόσκρουσης, όπως η σύγκρουση με αστεροειδή. Η αρχική μελέτη δεν χρονολόγησε απευθείας το πέτρωμα, αλλά, με βάση συσχετίσεις με χρονολογημένα πετρώματα στα στρώματα πάνω και κάτω από αυτό, οι ερευνητές πρότειναν ότι η πρόσκρουση έγινε πριν από 3,47 δισεκατομμύρια χρόνια.
Αυτό θα σήμαινε ότι ο κρατήρας είναι περισσότερο από 1,2 δισεκατομμύρια χρόνια αρχαιότερος από τον κρατήρα Yarrabubba, στο νότιο τμήμα της πολιτείας, ο οποίος θεωρείται ο αρχαιότερος αξιόπιστα χρονολογημένος κρατήρας πρόσκρουσης στη Γη.
Θα ήταν επίσης η μόνη γνωστή πρόσκρουση από τον Αρχαίο αιώνα, μια εποχή κατά την οποία ολόκληρος ο πλανήτης ήταν ένας τεράστιος αλλά αφιλόξενος ωκεανός.
Ωστόσο, άλλη ομάδα, στην οποία συμμετείχε και ο Aaron Cavosie, επίσης από το Curtin University, αμφισβήτησε έντονα τη χρονολόγηση στα 3,47 δισεκατομμύρια χρόνια. Με βάση τη δική της ανάλυση των πετρωμάτων της περιοχής, η ομάδα υποστηρίζει ότι η πρόσκρουση έγινε όχι νωρίτερα από 2,77 δισεκατομμύρια χρόνια πριν.
Τώρα, ο Kirkland και οι συνεργάτες του λένε ότι κατάφεραν να χρονολογήσουν εκ νέου κρυσταλλωμένα ορυκτά στο σημείο του κρατήρα, τα οποία περιέχουν shatter cones. «Πλέον κοιτάξαμε πραγματικά μέσα στα πετρώματα και προσπαθήσαμε να βρούμε ορυκτά που ανταποκρίθηκαν άμεσα στην πρόσκρουση μέσα στο ίδιο το πέτρωμα, αντί να κάνουμε συσχετίσεις», λέει ο Kirkland.
Χρησιμοποιώντας τον ρυθμό διάσπασης του ουρανίου σε μόλυβδο, η ομάδα χρονολόγησε ζιρκόνια μέσα στα shatter cones, τα οποία κρυσταλλώθηκαν ξανά ως αποτέλεσμα της δύναμης της πρόσκρουσης του αστεροειδούς.
Χρονολόγησαν επίσης το ορυκτό απατίτη, το οποίο θα είχε σχηματιστεί στο υδροθερμικό σύστημα που δημιουργήθηκε από τη θερμότητα της πρόσκρουσης.
Τanto το απατίτη όσο και τα ζιρκόνια έδωσαν ηλικίες περίπου 3,02 δισεκατομμυρίων ετών, σύμφωνα με τον Kirkland. «Άρα τώρα έχουμε αποδείξεις για πολύ καυτό νερό που διέσχιζε τα πετρώματα πριν από 3 δισεκατομμύρια χρόνια, αλλά και αποδείξεις για αυτή την πραγματικά ασυνήθιστη διαδικασία θέρμανσης και επανακρυστάλλωσης», λέει.
Ο Kirkland υποστηρίζει ότι καμία άλλη γνωστή διαδικασία, όπως η ορογένεση ή η περιφερειακή μεταμόρφωση, δεν εξηγεί εύκολα τις μεταβολές στα ορυκτά μέσα στα πετρώματα που υπέστησαν σοκ, επειδή δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η περιοχή θερμάνθηκε ή παραμορφώθηκε από τέτοιες διεργασίες περίπου πριν από 3,02 δισεκατομμύρια χρόνια.
«Η μόνη διαδικασία που μπορούμε πραγματικά να συνδέσουμε με αυτές τις ορυκτολογικές αλλαγές είναι μια πρόσκρουση», λέει. «Άρα το καλύτερο στοιχείο που έχουμε τώρα είναι μια πρόσκρουση 3 δισεκατομμυρίων ετών, και αυτό είναι μακράν ο αρχαιότερος κρατήρας πρόσκρουσης στον πλανήτη».
Ο Cavosie χαιρετίζει το γεγονός ότι η ηλικία του κρατήρα αναθεωρήθηκε σημαντικά, αλλά θεωρεί ότι η ομάδα του Kirkland εξακολουθεί να υπερεκτιμά την ηλικία του.
«Παρότι ανακουφίζομαι που οι συγγραφείς εγκατέλειψαν την υπόθεση του 2025 για “πρόσκρουση 3,5 δισεκατομμυρίων ετών”, δεν θεωρώ ότι παρουσίασαν πειστική υπόθεση ούτε για πρόσκρουση [3,02 δισεκατομμυρίων ετών]», λέει ο Cavosie. «Η αργή πορεία της επιστήμης προς την αλήθεια συνεχίζεται».
Ο Cavosie λέει ότι υπάρχουν σαφή shatter cones σε νεότερα πετρώματα, ηλικίας μόλις 2,77 δισεκατομμυρίων ετών, κάτι που σημαίνει ότι η πρόσκρουση πρέπει να έγινε μετά από αυτή την ημερομηνία.
Ο Alec Brenner από το Yale University, ο οποίος συμμετείχε επίσης στην ομάδα που είχε ασκήσει κριτική στην αρχική μελέτη, συμφωνεί με τον Cavosie ότι τα πετρώματα πρέπει να είναι νεότερα από 2,77 δισεκατομμύρια χρόνια.
«Παρότι η νέα μελέτη απορρίπτει αυτή την παρατήρηση επειδή αυτά τα πετρώματα “δεν έχουν χρονολογηθεί”, στην πραγματικότητα συσχετίζονται με σαφήνεια με κοντινά πετρώματα που έχουν χρονολογηθεί», λέει ο Brenner.
Ο Kirkland απαντά ότι η βασική διαφορά είναι πως η ομάδα του χρονολόγησε πλέον απευθείας ορυκτά μέσα στα πετρώματα που υπέστησαν σοκ. «Το επιχείρημα για τη νεότερη ηλικία εξακολουθεί να βασίζεται σε συσχετίσεις από μεγάλη απόσταση ανάμεσα σε αχρονολόγητα πετρώματα, κυρίως από χαρτογράφηση μέσω δορυφόρων και όχι από άμεση γεωχημεία ή γεωχρονολογία», λέει. «Τώρα έχουμε δύο “ρολόγια” ορυκτών από τα ίδια τα πετρώματα της πρόσκρουσης που δίνουν την ίδια ηλικία. Γι’ αυτό η άμεση χρονολόγηση έχει σημασία».
Geology DOI: 10.1130/G54866.1
