Μια εταιρεία στο Σαν Φρανσίσκο κατάφερε να διατηρήσει έναν ολόκληρο εγκέφαλο θηλαστικού με ελάχιστη κυτταρική φθορά, χρησιμοποιώντας συνδυασμό χημικής σταθεροποίησης και κρυοπροστατευτικών ουσιών. Το επόμενο βήμα; Να προσφέρουν το ίδιο πρωτόκολλο σε ανθρώπους με τελικό στάδιο ασθένειας, με την ελπίδα ότι κάποτε θα είναι δυνατή η ανασύσταση του νου τους.
Ο θάνατος, μέχρι σήμερα, ήταν μια αμετάκλητη κατάσταση. Η Nectome, μια εταιρεία έρευνας μνήμης με έδρα το Σαν Φρανσίσκο, θέλει να αλλάξει αυτή την εξίσωση — ή τουλάχιστον να αφήσει ανοιχτή μια πόρτα.
Η ομάδα του Borys Wróbel κατάφερε να διατηρήσει έναν ολόκληρο εγκέφαλο χοίρου σε κατάσταση που προσεγγίζει εκείνη ενός ζωντανού οργανισμού. Η επιλογή του χοίρου δεν είναι τυχαία: η ανατομία του εγκεφάλου και του καρδιαγγειακού του συστήματος είναι συγκρίσιμη με εκείνη του ανθρώπου, κάτι που κάνει τα αποτελέσματα ιδιαίτερα σημαντικά.
Το πρωτόκολλο ξεκινά σχεδόν αμέσως μετά την καρδιακή ανακοπή — περίπου ένα λεπτό αργότερα. Ένας καθετήρας εισάγεται στην καρδιά, το αίμα αντικαθίσταται από ειδικά διαλύματα που περιέχουν αλδεΰδες, χημικές ενώσεις που δημιουργούν μοριακές γέφυρες μεταξύ των κυττάρων και «παγώνουν» την κυτταρική δραστηριότητα στη θέση της. Στη συνέχεια εισάγονται κρυοπροστατευτικές ουσίες που αντικαθιστούν το νερό μέσα στους ιστούς, αποτρέποντας τον σχηματισμό κρυστάλλων πάγου που θα κατέστρεφαν τα κύτταρα. Ο εγκέφαλος ψύχεται στους -32°C, όπου τα κρυοπροστατευτικά σχηματίζουν μια υαλώδη κατάσταση, και μπορεί να διατηρηθεί έτσι επ’ αόριστον.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: όταν η διαδικασία ξεκίνησε λιγότερο από 14 λεπτά μετά τον θάνατο, οι ιστοί έδειξαν άριστη διατήρηση των νευρώνων, των συνάψεων και των μορίων που τα συνθέτουν. Η ομάδα πιστεύει ότι με αυτή τη μέθοδο θα μπορούσε κανείς να ανακατασκευάσει το connectome — τον πλήρη χάρτη των νευρωνικών συνδέσεων του εγκεφάλου — που θεωρείται η δομική βάση της σκέψης, των συναισθημάτων και της προσωπικότητας.
Το επόμενο βήμα της Nectome είναι να προσφέρει αυτό το πρωτόκολλο σε ανθρώπους με τελικό στάδιο ασθένειας στο Όρεγκον, όπου η ιατρικά υποβοηθούμενη αυτοκτονία είναι νόμιμη. Η ιδέα είναι ότι, παρεμβαίνοντας αμέσως μετά τον θάνατο, οι επιστήμονες έχουν τις καλύτερες πιθανότητες να διατηρήσουν τον εγκέφαλο σε κατάσταση που αντικατοπτρίζει τη ζωή. «Αυτό που προσφέρουμε είναι να διατηρηθεί ο εγκέφαλος επ’ αόριστον, με την ελπίδα ότι κάποτε θα είναι δυνατό να διαβαστεί η πληροφορία που περιέχει και να ανασυσταθεί το άτομο», λέει ο Wróbel.
Οι επικριτές, ωστόσο, είναι σκεπτικοί. Ο Joao Pedro de Magalhaes από το Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ επισημαίνει ότι η μέθοδος χρησιμοποιεί τοξικά χημικά που διατηρούν τη δομή αλλά καταστρέφουν τη βιολογική βιωσιμότητα — κάτι σαν εκσυγχρονισμένη ταρίχευση. Και ακόμα κι αν η ανασύσταση του connectome γινόταν ποτέ εφικτή, αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι το αποτέλεσμα θα ήταν «εσύ». «Ακόμα και ένα τέλειο αντίγραφο του νου μου θα ήταν μια διαφορετική οντότητα», λέει.
Αυτή η δουλειά, πέρα από τις τεχνικές της διαστάσεις, θέτει ένα βαθύτερο ερώτημα: πού τελειώνει η ζωή και πού αρχίζει ο θάνατος; Αν ο εγκέφαλος μπορεί να διατηρηθεί με τέτοια ακρίβεια ώρες μετά την παύση της κυκλοφορίας, τότε ο θάνατος δεν είναι μια στιγμή — είναι μια διαδικασία. Και ίσως, κάποτε, μια αναστρέψιμη.
