Ιράν μοιράζει χάπια ιωδίου κοντά στο Pickaxe Mountain εν μέσω σεναρίων για πλήγμα

Το Ιράν μοιράζει χάπια ιωδίου σε κατοίκους κοντά στο Pickaxe Mountain, καθώς συνεχίζονται τα σενάρια για το αν η περιοχή αποτελεί μυστική εγκατάσταση εμπλουτισμού ουρανίου. Οι Times αναφέρουν ότι το ιρανικό υπουργείο Υγείας διανέμει τα δισκία σε όσους μένουν σε ακτίνα δύο έως τριών χιλιομέτρων από πυρηνικές εγκαταστάσεις, ανάμεσά τους και το Pickaxe.

Το θέμα έχει βρεθεί στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη μετά τη στρατιωτική εκστρατεία των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει κάνει ασαφείς απειλές για την εγκατάσταση, λέγοντας ότι οι ΗΠΑ θα «φροντίσουν γι’ αυτό». Τον Σεπτέμβριο πρόσθεσε: «Βλέπουμε ότι υπάρχει λίγη δραστηριότητα στο Pickaxe. Θα συμβούλευα το Ιράν να μη γίνεται χαριτωμένο, γιατί θα χρειαστεί να τους χτυπήσουμε πολύ δυνατά».

Την περασμένη εβδομάδα, ο πολιτικός σχολιαστής Τάκερ Κάρλσον έγραψε στο X, χωρίς να παρουσιάσει στοιχεία, ότι οι ΗΠΑ ίσως βρίσκονται «εντός ημερών» από πυρηνικό πλήγμα στο σημείο. Ο Λευκός Οίκος απάντησε ότι ο Κάρλσον «δεν έχει καμία εικόνα για τον στρατιωτικό σχεδιασμό», ενώ ο ίδιος ο Τραμπ απέκλεισε τη χρήση πυρηνικών όπλων κατά του Ιράν στα μέσα Οκτωβρίου. Την Πέμπτη, πάντως, είπε σε δημοσιογράφους ότι η απόφαση για νέες επιθέσεις θα ληφθεί «σύντομα».

Σε ιρανικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης κυκλοφορεί και βίντεο που παρουσιάζει ένα υποθετικό πυρηνικό πλήγμα στην περιοχή, με αποστάσεις από κοντινές πόλεις και οδηγίες να «μπείτε μέσα, μείνετε μέσα και ακούστε για ενημερώσεις». Προειδοποιεί επίσης ότι όσοι βρίσκονται κοντά στο σημείο μπορεί να έχουν μόνο 10 έως 15 λεπτά για να το κάνουν. Ένας Ιρανός αναλυτής είπε στην εφημερίδα: «Αν η Αμερική δεν χρησιμοποιήσει πυρηνικό όπλο κατά του Pickaxe Mountain, θα είναι θαύμα».

Το ανησυχητικό ερώτημα είναι τι ακριβώς ετοιμάζονται να αντιμετωπίσουν.

Το κάλιο ιωδιούχο δεν προστατεύει από τη ραδιενέργεια γενικά. Έχει έναν πολύ συγκεκριμένο ρόλο: κορένει τον θυρεοειδή με σταθερό ιώδιο, ώστε να μην απορροφήσει το ραδιενεργό ιώδιο-131, ένα προϊόν σχάσης που συγκεντρώνεται στον θυρεοειδή και αποτελεί βασική αιτία καρκίνου μετά από ραδιενεργή καταστροφή, ειδικά στα παιδιά. Το ιώδιο-131 έχει χρόνο ημιζωής περίπου οκτώ ημερών, γι’ αυτό και τα χάπια αυτά αποτελούν μέτρο για τις πρώτες ημέρες και όχι μακροπρόθεσμη λύση.

Η διανομή τους είναι μέτρο που εφαρμόζει ένα κράτος όταν θεωρεί πιθανό ένα πυρηνικό συμβάν σε κατοικημένες περιοχές, όχι μια συμβατική επίθεση, η οποία δεν παράγει ιώδιο-131.

Το Pickaxe εμφανίστηκε για πρώτη φορά δημόσια τον Σεπτέμβριο του 2020, δύο μήνες μετά την έκρηξη που κατέστρεψε ένα εργαστήριο συναρμολόγησης φυγοκεντρητών πάνω από το έδαφος στο Νατάνζ. Ο τότε επικεφαλής του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, Αλί Ακμπάρ Σαλέχι, είχε πει ότι είχε ξεκινήσει η κατασκευή μιας «πιο σύγχρονης, μεγαλύτερης και πιο ολοκληρωμένης» αντικατάστασης μέσα σε κοντινό βουνό.

Δορυφορικές εικόνες από τότε δείχνουν τέσσερις οχυρωμένες εισόδους σηράγγων, εσωτερικούς δρόμους, πιθανές αεραγωγούς και ένα διευρυνόμενο περίμετρο ασφαλείας. Ωστόσο, οι επιθεωρητές της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας δεν έχουν μπει ποτέ στον χώρο και δεν υπάρχουν δημόσια διαθέσιμα σχέδια. Αναλυτές λένε ότι οι αίθουσες θα μπορούσαν να στεγάζουν παραγωγή φυγοκεντρητών, μονάδα εμπλουτισμού ή προστατευμένη αποθήκευση για περίπου 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου κατά 60%.

Τον Ιούλιο, η Wall Street Journal ανέφερε ότι οι ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών ενημέρωσαν τις ΗΠΑ πως το Ιράν είχε μεταφέρει φυγοκεντρητές στην εγκατάσταση μετά τον 12ήμερο πόλεμο που ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2025. Εκτιμήσεις τοποθετούν τμήματα του συγκροτήματος σε βάθος 80 έως 100 μέτρων, μέσα σε γρανίτη.

Σε σύγκριση, η GBU-57 Massive Ordnance Penetrator, η βόμβα διάτρησης καταφυγίων των 30.000 λιβρών που χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά σε πολεμική επιχείρηση κατά την Operation Midnight Hammer τον Ιούνιο του 2025, αποδίδεται ότι μπορεί να διαπεράσει περίπου 200 πόδια εδάφους και πολύ λιγότερο σε σκληρό βράχο. Στο Fordow, οι ΗΠΑ φέρονται να έριξαν έξι τέτοιες βόμβες διαδοχικά μέσα από δύο αεραγωγούς, με κάθε βόμβα να ανοίγει βαθύτερο πέρασμα από την προηγούμενη. Δεν είναι δημόσια γνωστό αν το Pickaxe διαθέτει αντίστοιχους αεραγωγούς ή πόσες MOP υπάρχουν ακόμη στο οπλοστάσιο.

Το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών ανέφερε τον Σεπτέμβριο του 2026 ότι το Pickaxe Mountain είναι «μια βαθιά θαμμένη οχυρωμένη εγκατάσταση από γρανίτη» και ότι «θα είναι δύσκολο να καταστραφεί ακόμη και με τα βαρύτερα μη πυρηνικά αμερικανικά πυρομαχικά, όπως η GBU-57 Massive Ordnance Penetrator». Πρόσθεσε ότι στρατιωτικά πλήγματα μπορεί να υποβαθμίσουν ή να απενεργοποιήσουν προσωρινά την εγκατάσταση, αλλά ο συνεχής βομβαρδισμός ιρανικών πυρηνικών υποδομών δεν είναι βιώσιμος.

Η GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast, γνωστή και ως «Mother of All Bombs», που σύμφωνα με το CBS News εξετάζεται επίσης στα σχέδια του Πενταγώνου, λειτουργεί διαφορετικά: προκαλεί υπερπίεση και όχι διάτρηση βράχου. Θα μπορούσε να σκοτώσει προσωπικό σε ανοικτές σήραγγες και να καταστρέψει επιφανειακές υποδομές, αλλά δεν είναι βόμβα διάτρησης.

Το τι θα προκαλούσε ένα πυρηνικό πλήγμα είναι σαφές. Οι ΗΠΑ διαθέτουν στρατηγικά πυρηνικά όπλα, που μπορούν να ισοπεδώσουν ολόκληρες πόλεις, αλλά και τακτικά πυρηνικά όπλα, όπως η οικογένεια βλημάτων βαρύτητας B61. Το Newsweek περιγράφει ένα σενάριο στο οποίο οι ΗΠΑ θα άρχιζαν με μερικές GBU-57 και στη συνέχεια θα ακολουθούσαν με μια B61.

Το όπλο που αναφέρεται συχνότερα είναι το B61-11, η μοναδική ειδική πυρηνική βόμβα διάτρησης εδάφους του Πενταγώνου, με αναφερόμενη απόδοση έως περίπου 400 κιλοτόνους, δηλαδή περίπου 25 φορές τη Χιροσίμα. Η νεότερη έκδοση, B61-13, συνδυάζει το κιτ ουράς ακριβείας του B61-12 με απόδοση έως περίπου 360 κιλοτόνους. Μεταφέρεται μόνο από στρατηγικά βομβαρδιστικά, όπως το B-2, μπήκε σε παραγωγή το 2025 και παρουσιάστηκε από το Πεντάγωνο ως επιλογή εναντίον «σκληρότερων και μεγάλων στρατιωτικών στόχων».

Το πρόβλημα είναι ότι καμία από αυτές τις βόμβες δεν βυθίζεται βαθιά. Το B61-11 έχει σχεδιαστεί να μπαίνει μόνο λίγα μέτρα στο έδαφος πριν εκραγεί, το B61-12 μπορεί να φτάσει το πολύ σε μερικά μέτρα, ενώ το B61-13 θα εξερράγη στην επιφάνεια ή κοντά σε αυτήν, βασιζόμενο κυρίως στην ισχύ του. Μια έκρηξη σε έστω και μικρό βάθος μεταφέρει πολύ περισσότερη ενέργεια στο βράχο ως ωστικό κύμα απ’ ό,τι μια αεροπορική έκρηξη, κάτι που μπορεί να καταρρίψει σήραγγες σε βάθος εκατό μέτρων. Όμως τα λίγα μέτρα δεν αρκούν για να συγκρατήσουν την έκρηξη.

Δεδομένα από υπόγειες δοκιμές δείχνουν ότι για να συγκρατηθεί πλήρως μια έκρηξη της τάξης των 400 κιλοτόνων θα έπρεπε να θαφτεί σε βάθος περίπου 800 μέτρων. Καμία διαθέσιμη βόμβα δεν πλησιάζει αυτό το όριο.

Όποιο όπλο κι αν χρησιμοποιηθεί, η έκρηξη θα λειτουργήσει, ως προς την πτώση ραδιενεργών υλικών, σαν το χειρότερο είδος επίγειου πλήγματος. Η πύρινη σφαίρα θα εξατμίσει χιλιάδες τόνους γρανίτη και εδάφους, θα τα αναμείξει με τα ίδια τα προϊόντα σχάσης του όπλου —ιώδιο-131, καίσιο-137, στρόντιο-90— και θα τα σηκώσει σε ένα νέφος που θα επιστρέψει στη Γη με τον άνεμο μέσα σε ώρες και ημέρες.

Αυτό είναι το fallout για το οποίο προορίζονται τα χάπια ιωδίου στο Ιράν. Οι φυγοκεντρητές και το εμπλουτισμένο ουράνιο μέσα στην εγκατάσταση θα καταστρέφονταν επίσης και θα διασκορπίζονταν, αν και το ουράνιο από μόνο του αποτελεί συγκριτικά μικρότερο ραδιολογικό κίνδυνο. Τη μεγαλύτερη ζημιά την προκαλούν τα προϊόντα σχάσης της βόμβας.

Η κατεύθυνση που θα πάρει το νέφος εξαρτάται από τον καιρό. Οι επικρατούντες άνεμοι στην κεντρική Ινδία φυσούν γενικά από δύση προς ανατολή, κάτι που θα μπορούσε να ωθήσει το νέφος μακριά από την Τεχεράνη και προς το Γιαζντ, τις ανατολικές επαρχίες και ενδεχομένως το Αφγανιστάν και το Πακιστάν. Η βαρύτερη πτώση ραδιενεργών υλικών πέφτει μέσα σε δεκάδες μίλια, γι’ αυτό και το ερώτημα της India Today αν ανιχνεύσιμη ακτινοβολία θα μπορούσε να φτάσει στη Νότια Ασία δεν είναι παράλογο, αν και οι δόσεις σε τόσο μεγάλη απόσταση θα ήταν χαμηλές.

Οι οδηγίες για «10 έως 15 λεπτά» στο βίντεο που κυκλοφορεί στο Ιράν αφορούν τη θανατηφόρα πρώιμη πτώση ραδιενεργών υλικών κοντά στο σημείο, γι’ αυτό και η σύσταση είναι να μείνουν όλοι αμέσως μέσα και όχι να επιχειρήσουν φυγή.

Αν υπάρξει πλήγμα μέσα στο Σαββατοκύριακο, η επιβεβαίωση δεν θα χρειαστεί κάποια ανακοίνωση. Οι σεισμογράφοι σε όλο τον κόσμο θα το καταγράψουν μέσα σε λίγα λεπτά, και μια πυρηνική έκρηξη ξεχωρίζει από σεισμό ή από διαδοχικά συμβατικά πλήγματα: αφήνει απότομη, συμπιεστική πρώτη κίνηση και όχι το διατμητικό αποτύπωμα μιας ρήξης.

Ο Οργανισμός της Συνθήκης για την Πλήρη Απαγόρευση των Πυρηνικών Δοκιμών διατηρεί παγκόσμιο δίκτυο σεισμικών, ηχητικών και ραδιονουκλιδικών σταθμών που εντοπίζει συστηματικά δοκιμές της Βόρειας Κορέας. Οι σταθμοί αέρα θα ανίχνευαν ραδιενεργά ισότοπα ξένου μέσα σε μία ή δύο ημέρες, καθώς αυτά παράγονται μόνο από σχάση. Αντίθετα, πλήγμα με MOP θα εμφανιζόταν ως μικρά, επαναλαμβανόμενα χτυπήματα στην επιφάνεια, χωρίς ξένο.

Παρά την προσοχή που έχει προκαλέσει η ανάρτηση του Κάρλσον, οι περισσότεροι ειδικοί θεωρούν ότι μια πυρηνική επιλογή παραμένει απομακρυσμένη πιθανότητα. Ο Αράς Αζίζι του Πανεπιστημίου Yale είπε στο DW News ότι δεν θεωρεί πολύ πιθανό ένα τέτοιο σενάριο, αν και πρόσθεσε πως και Ιρανοί αξιωματούχοι ανησυχούν ότι ο Τραμπ θα ξεπεράσει αυτή τη γραμμή που δεν έχει ξεπεραστεί από το 1945.

Άλλοι ειδικοί που μίλησαν στο Newsweek ήταν πιο κατηγορηματικοί, χαρακτηρίζοντας μια τέτοια επίθεση «καταστροφικά ανόητη», κυρίως όχι λόγω της πτώσης ραδιενεργών υλικών, αλλά λόγω του μηνύματος που θα έστελνε. Η πρώτη χρήση πυρηνικού όπλου από το 1945, εναντίον μιας μη πυρηνικής χώρας, κατά την εκτίμησή τους θα αποδυνάμωνε τη Συνθήκη Μη Διάδοσης και θα έδινε σε άλλες κυβερνήσεις έναν πολύ απτό λόγο να θεωρήσουν ότι μόνο η δική τους αποτρεπτική ισχύς τις κρατά ασφαλείς.

Το πιο ρεαλιστικό εύρος σεναρίων, λοιπόν, εκτείνεται από μια διαπραγματευτική παύση —με τους μεσολαβητές του Κατάρ να παραμένουν ενεργοί την Πέμπτη— έως ένα συμβατικό πακέτο πλήγματος με MOP, πυραύλους cruise κατά των εισόδων και των αεραγωγών και, πιθανόν, MOAB. Ακόμη και τότε, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα που έθεσε το CSIS: μια εγκατάσταση 100 μέτρα κάτω από γρανίτη μπορεί να σφραγιστεί, να αποκοπεί και να υποβαθμιστεί, αλλά το «καταστράφηκε» είναι πιο δύσκολο να το κερδίσει κανείς.

Το Fordow είχε χαρακτηριστεί «εξουδετερωμένο» τον Ιούνιο του 2025 και η συζήτηση για το τι σήμαινε αυτό δεν έχει τελειώσει. Το Pickaxe είναι βαθύτερα θαμμένο, άρα η πιθανότητα να επιβιώσει από μη πυρηνικό πλήγμα είναι μεγαλύτερη.

Προς το παρόν, ένα πυρηνικό πλήγμα παραμένει μόνο υποθετικό σενάριο. Όμως ιρανοί αξιωματούχοι φέρονται να μοιράζουν χάπια ιωδίου και να λένε στους πολίτες πόσο μακριά ζουν από ένα βουνό. Αυτό δείχνει για τι προετοιμάζονται και η φυσική των βομβών διάτρησης εξηγεί γιατί.

Πηγή: popularmechanics.com.