Μια λίστα του ΟΗΕ με όλες τις εκτοξεύσεις αντικειμένων στο διάστημα, που δημιουργήθηκε την εποχή του Ψυχρού Πολέμου για να περιορίσει την καχυποψία και να ενισχύσει τη διαφάνεια, παραμένει εκτός λειτουργίας εδώ και μήνες.
Οι εκτοξεύσεις δορυφόρων, όπως αυτή στη Ρωσία, καταγράφονται κανονικά σε σχετική λίστα των Ηνωμένων Εθνών — όχι όμως αυτή την περίοδο. Photo by Maxim Shipenkov/EPA-EFE/Shutterstock
Το κείμενο επανέρχεται στην προηγούμενη αλήθεια του ότι τέτοιες εκτοξεύσεις καταχωρίζονται κανονικά σε λίστα των Ηνωμένων Εθνών, κάτι που τώρα δεν συμβαίνει. Photo by Maxim Shipenkov/EPA-EFE/Shutterstock
Μια λίστα των Ηνωμένων Εθνών με κάθε αντικείμενο που εκτοξεύεται στο διάστημα, η οποία σχεδιάστηκε στην περίοδο του Ψυχρού Πολέμου ως τρόπος αποφυγής της καχυποψίας και των συγκρούσεων, δεν είναι διαθέσιμη εδώ και μήνες λόγω ενός ανεξήγητου τεχνικού προβλήματος.
«Αυτό δεν είναι σωστό», λέει ο Jonathan McDowell από το Πανεπιστήμιο Durham στη Βρετανία. «Ειδικά σε μια περίοδο αυξανόμενων εντάσεων στο διάστημα, [με] κατηγορίες για κακή συμπεριφορά που εκτοξεύονται εκατέρωθεν ανάμεσα σε διάφορες διαστημικές δυνάμεις».
Το Γραφείο του ΟΗΕ για τις Υποθέσεις του Διαστήματος (UNOOSA) εποπτεύει την Επιτροπή του ΟΗΕ για την Ειρηνική Χρήση του Διαστήματος (COPUOS), έναν χώρο όπου 104 χώρες —πολλές από τις οποίες έχουν τεταμένες σχέσεις μεταξύ τους ή βρίσκονται ακόμη και σε ενεργή σύγκρουση— μπορούν να συζητούν και να επιλύουν τεχνικά, πολιτικά ή ζητήματα ασφάλειας που σχετίζονται με τα διαστημικά ταξίδια.
Ένα μέρος της δουλειάς του UNOOSA είναι να διατηρεί δημόσια λίστα με κάθε εκτόξευση δορυφόρου σε όλο τον κόσμο. Η ιδέα αυτή τέθηκε για πρώτη φορά στον ΟΗΕ το 1961 και αργότερα επεκτάθηκε με τη Σύμβαση για την Καταχώριση Αντικειμένων που Εκτοξεύονται στο Εξώτερο Διάστημα το 1974, ως τρόπος ενίσχυσης της διαφάνειας γύρω από την κούρσα του διαστήματος, την ώρα που οι χώρες σχεδίαζαν σκάφη με δυνατότητες παρακολούθησης και στρατιωτικής χρήσης. Έτσι, τα κράτη πρέπει να δίνουν όνομα σε κάθε αντικείμενο που εκτοξεύεται, ημερομηνία και τόπο εκτόξευσης, στοιχεία για την τροχιά του και τη γενική λειτουργία της συσκευής.
Όμως η Online Index of Objects Launched into Outer Space είναι εκτός λειτουργίας εδώ και μήνες, με τον ιστότοπο του ΟΗΕ να αναφέρει μόνο ότι αυτό οφείλεται σε «υποχρεωτικές αλλαγές που έγιναν στην υποδομή IT του ιστότοπου του UNOOSA». Το UNOOSA δεν απάντησε σε ερωτήσεις για τη φύση του προβλήματος ή για το πόσο ακόμη αναμένεται να διαρκέσει.
Ο McDowell λέει ότι η βάση δεδομένων είναι μη διαθέσιμη τουλάχιστον εδώ και αρκετούς μήνες. Οι πιο πρόσφατες ενημερώσεις που αναφέρονται στον ιστότοπο —το τελευταίο σημάδι ότι λειτουργούσε— έγιναν στις 23 Φεβρουαρίου.
«Είναι ένα καθεστώς διαφάνειας για την ασφάλεια που συμφωνήθηκε και λειτουργεί εδώ και 50 χρόνια, περίπου. Αλλά είναι άχρηστο αν τα έγγραφα πηγαίνουν στον ΟΗΕ και μετά κανείς δεν μπορεί να τα δει», λέει ο McDowell. «Αυτή τη στιγμή, δεν ξέρουμε τι είναι οι ρωσικοί δορυφόροι και πώς ονομάζονται. Δεν ξέρουμε τι είναι οι αμερικανικοί δορυφόροι και πώς ονομάζονται. Οι μυστικοί — μόνο αυτοί περιλαμβάνονται στις καταχωρίσεις του ΟΗΕ».
Ο McDowell λέει ότι ακόμη και οι πιο μυστικοπαθείς στρατιωτικοί ή κατασκοπευτικοί δορυφόροι καταγράφονταν παλαιότερα στον ιστότοπο του ΟΗΕ, αν και ο σκοπός τους συχνά περιγραφόταν αόριστα, όπως «εκτέλεση καθηκόντων για το υπουργείο Άμυνας», ή παραπλανητικά, όπως «διεξαγωγή έρευνας και τεχνικών και τεχνολογιών διαστημικών σκαφών» — όμως το γεγονός και μόνο ότι καταγράφονταν πρόσφερε κάποια διαφάνεια.
«Είναι σημαντικό να υπάρχει τουλάχιστον μια επίσημη αναφορά [ώστε] να μπορείς να πεις: “λοιπόν, ξέρετε, οι Ρώσοι λένε ότι έκαναν αυτό, οι ΗΠΑ [λένε] ότι έκαναν εκείνο”. Μας εξυπηρέτησε για χρόνια και πρέπει να επιστρέψουμε σε αυτό», λέει ο McDowell.
Ο Ram Jakhu από το Πανεπιστήμιο McGill στο Μόντρεαλ του Καναδά λέει ότι η διακοπή λειτουργίας «δεν θα θέσει μόνο απειλές για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια, αλλά θα εμποδίσει και την αποτελεσματική εφαρμογή των συνθηκών του ΟΗΕ για το εξώτερο διάστημα, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις ατυχημάτων που προκαλούνται από διαστημικά αντικείμενα και διαστημικά συντρίμμια».
Η βάση δεδομένων είναι ένας πολύ απλός και βασικός κατάλογος, όμως το γεγονός ότι τα κράτη συμμετέχουν και μοιράζονται δημόσια πληροφορίες κάνει τον κόσμο λίγο πιο προβλέψιμο και ασφαλή, λέει ο Thomas Cheney από το Πανεπιστήμιο Northumbria στη Βρετανία.
«Το διεθνές καθεστώς διαστημικού δικαίου είναι πραγματικά επιτρεπτικό. Μπορείς να κάνεις σχεδόν ό,τι θέλεις εκεί πάνω», λέει. «Και σε αντάλλαγμα, σου ζητάμε να μας πεις τι κάνεις. Είναι περισσότερο μια συμβολική δήλωση».
Ο Cheney λέει ότι το ζήτημα δείχνει και το ευρύτερο πρόβλημα της οικονομικής κρίσης του ΟΗΕ, που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη μείωση της προηγούμενης χρηματοδότησης από τις ΗΠΑ. Άλλη επίπτωση αυτής της κατάστασης στη ρύθμιση του διαστήματος ήταν ότι η συνεδρίαση της COPUOS του UNOOSA στη Βιέννη φέτος διήρκεσε δύο ημέρες λιγότερο από το συνηθισμένο για λόγους περικοπής κόστους, λέει ο Cheney, ένα ακόμη μέτρο που επιβαρύνει τις διεθνείς σχέσεις.
«Έχεις συνομιλίες ανάμεσα στους Κινέζους και τους Αμερικανούς που γίνονται μόνο στη Βιέννη επειδή πραγματοποιούνται υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, και αν ήταν μια πιο τυποποιημένη συνάντηση κράτους με κράτος, θα ήταν πιο περίπλοκο και μεγαλύτερη υπόθεση», λέει.
