Ο κίνδυνος μοιάζει να είναι παντού. Στο μετρό, στο λεωφορείο, ακόμη και στην ουρά για καφέ, νιώθω ότι με περιβάλλουν βήχες και φτερνίσματα που μεταδίδουν ασθένειες.
Τρώω υγιεινά, γυμνάζομαι και προσπαθώ να κοιμάμαι 8 ώρες για να αποφύγω τη φοβερή αδιαθεσία. Μόλις πρόσφατα, όμως, άρχισα να αναρωτιέμαι αν και η ψυχική μας κατάσταση μπορεί να παίζει ρόλο στις άμυνες του οργανισμού. Και όσο περισσότερο έψαχνα τη διαθέσιμη βιβλιογραφία, τόσο περισσότερο πειθόμουν ότι αυτό είναι καθοριστικό.
Δεν έχετε χρόνο για διαλογισμό; Η μικρή δόση ενσυνειδητότητας έχει μεγάλα οφέλη για την υγεία
Έμαθα ότι οι στάσεις μας μπορούν να επηρεάζουν διακριτικά τη δραστηριότητα του ανοσοποιητικού μας συστήματος, κάτι που επηρεάζει άμεσα το πόσο πιθανό είναι να εμφανίσουμε συμπτώματα. Αν θέλουμε να αποφύγουμε τη μόλυνση, καλό είναι να φροντίζουμε και το μυαλό μας, όχι μόνο το σώμα μας.
Μία από τις πρώτες μελέτες που εξέτασαν αυτή την πιθανότητα δημοσιεύτηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν ο Sheldon Cohen από το Carnegie Mellon University στο Πίτσμπουργκ της Πενσυλβάνια και οι συνεργάτες του στρατολόγησαν 334 πρόθυμους εθελοντές που δέχτηκαν να μολυνθούν με κοινό κρυολόγημα. Τον μήνα πριν από τη δοκιμή, συμπλήρωναν τακτικά ερωτηματολόγια για τα συναισθήματά τους μέσα στη μέρα, καταγράφοντας τόσο τα θετικά συναισθήματα, όπως η χαρά, η ηρεμία και η ενέργεια, όσο και τα αρνητικά, όπως η λύπη, η ένταση και η εχθρικότητα.
Την ημέρα της μόλυνσης, οι επιστήμονες έδωσαν σε κάθε συμμετέχοντα μια ρινική σταγόνα που περιείχε έναν από δύο ρινοϊούς γνωστούς για το ότι προκαλούν συνάχι και στη συνέχεια τους κράτησαν σε καραντίνα για πέντε ακόμη ημέρες, ώστε να παρατηρήσουν αν θα εμφανίσουν συμπτώματα, τα οποία καταγράφηκαν με αντικειμενικές μετρήσεις. Η ομάδα εκτίμησε, για παράδειγμα, την παραγωγή βλέννας συλλέγοντας και ζυγίζοντας τα χαρτομάντιλα που είχαν χρησιμοποιήσει.
Τα αποτελέσματα του Cohen ήταν ξεκάθαρα. Οι άνθρωποι με πιο φωτεινή συναισθηματική διάθεση είχαν περίπου κατά ένα τρίτο μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν συμπτώματα σε σχέση με όσους είχαν λιγότερα θετικά συναισθήματα. Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι η επίδραση των θετικών συναισθημάτων ήταν ανεξάρτητη από τα αρνητικά. Αυτό σημαίνει ότι άνθρωποι που κατάφερναν να νιώθουν ταυτόχρονα χαρούμενοι και ανήσυχοι, για παράδειγμα, είχαν και πάλι μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν συμπτώματα από εκείνους που δεν ένιωθαν ούτε χαρά ούτε ανησυχία. Αυτό μπορεί να ακούγεται αντιφατικό, όμως είναι απολύτως δυνατό να νιώθουμε περισσότερα από ένα συναισθήματα την ίδια στιγμή, και τα αποτελέσματα του Cohen έδειχναν ότι τα θετικά συναισθήματα παίζουν τον σημαντικότερο ρόλο στην υγεία μας.
Θα ήμουν επιφυλακτικός αν υπήρχαν μόνο αυτά τα στοιχεία, όμως από τότε αρκετές άλλες μελέτες επιβεβαίωσαν και διεύρυναν τα ευρήματα. Ο Cohen και οι συνεργάτες του έδειξαν, για παράδειγμα, ότι ένα λεγόμενο θετικό συναισθηματικό στυλ (PES) μπορεί επίσης να προστατεύει τους συμμετέχοντες από τη γρίπη, ακόμη και αφού λήφθηκαν υπόψη πολλοί παράγοντες, όπως η ηλικία, το φύλο, η εκπαίδευση, η φυλή και ο δείκτης μάζας σώματος.
Αν και οι ακριβείς μηχανισμοί δεν είναι σαφείς, είναι σχεδόν βέβαιο ότι όλα σχετίζονται με το στρες, το οποίο είναι γνωστό ότι διαταράσσει τις άμυνες του οργανισμού. Κάποιος που βρίσκεται υπό μεγάλη πίεση μπορεί να δυσκολεύεται να ενεργοποιήσει τους πόρους που χρειάζονται για να αναγνωρίσει τον ιό μόλις εγκατασταθεί, με αποτέλεσμα να καταστέλλεται η ανοσολογική απόκριση. Εναλλακτικά, το ανοσοποιητικό μπορεί να ενεργοποιηθεί πολύ γρήγορα και υπερβολικά, βομβαρδίζοντας το σώμα με τη φλεγμονή που βρίσκεται πίσω από πολλά από τα συμπτώματά μας.
Πόσο σημαντικό είναι να σκέφτεστε την αναπνοή σας για να ηρεμήσετε; Πλέον ξέρουμε ότι η αργή αναπνοή είναι αποτελεσματική ακόμη και χωρίς συνειδητή προσπάθεια
Στην περίπτωση του κοινού κρυολογήματος, φαίνεται ότι ο δεύτερος πιθανός μηχανισμός είναι ο πιο σχετικός. Κάποιος με πιο θετική στάση ίσως να διαχειρίζεται ευκολότερα τα στρες της ζωής, πράγμα που σημαίνει ότι το σώμα του εμφανίζει λιγότερη φλεγμονή όταν έρχεται αντιμέτωπο με ένα παθογόνο. Σε αυτή τη γραμμή, ο Cohen έχει διαπιστώσει ότι τα συμπτώματα των ανθρώπων, όπως η καταρροή, συσχετίζονται άμεσα με τα επίπεδα της IL-6, μιας προφλεγμονώδους σηματοδοτικής πρωτεΐνης που ονομάζεται κυτταροκίνη, μετά τη μόλυνση. Τα επίπεδα αυτά ήταν πολύ χαμηλότερα σε όσους είχαν PES. Παράλληλα, μια ομάδα ερευνητών με επικεφαλής τη Sara Puig Pérez από το Valencian National University της Ισπανίας διαπίστωσε ότι οι αισιόδοξοι έχουν χαμηλότερα επίπεδα μιας άλλης προφλεγμονώδους κυτταροκίνης, της TNFα, η οποία συνδέεται με την κόπωση και τη νωθρότητα που συχνά συνοδεύουν το συνάχι, και αυτό φάνηκε να αποτυπώνεται σε λιγότερα συνολικά συμπτώματα. Φαίνεται πως το σώμα του αισιόδοξου μπορεί απλώς να ρυθμίζει καλύτερα την αντίδρασή του στην απειλή που έχει μπροστά του.
Όσο ενδιαφέρον κι αν είναι αυτό, με απασχολεί κυρίως πώς μπορώ να αξιοποιήσω αυτή τη γνώση για να προστατευτώ, γι’ αυτό χάρηκα πολύ όταν βρήκα μια δοκιμή ενός οκταεβδομαδιαίου προγράμματος ενσυνειδητότητας από τον Bruce Barrett στο University of Wisconsin-Madison και τους συνεργάτες του. Όπως και ο Cohen, ο Barrett αναζήτησε αντικειμενικά στοιχεία λοίμωξης, με εξετάσεις αίματος, επιχρίσματα από το εσωτερικό του μάγουλου και ρινικές πλύσεις, αντί να βασιστεί μόνο στα αναφερόμενα συμπτώματα.
Το πρόγραμμα ενσυνειδητότητας είχε ήδη αποδειχθεί ότι καλλιεργεί πιο θετική ψυχολογία και αυτό είχε το επιθυμητό αποτέλεσμα στην υγεία των συμμετεχόντων. Γενικά είχαν μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν αναπνευστική ασθένεια μετά την εξάσκηση στην ενσυνειδητότητα. Και για όσους τελικά εμφάνισαν σημάδια λοίμωξης, τα συμπτώματα ήταν ηπιότερα. Τα οφέλη ήταν αντίστοιχα με εκείνα της άσκησης, η οποία επίσης είναι γνωστό ότι αυξάνει την αποτελεσματικότητα του ανοσοποιητικού συστήματος. Όσοι έκαναν διαλογισμό είχαν επίσης μικρότερη πιθανότητα να πάρουν άδεια από τη δουλειά λόγω ασθένειας σε σχέση με την ομάδα ελέγχου, η οποία είχε μπει σε λίστα αναμονής για το πρόγραμμα.
Η ενσυνειδητότητα μπορεί να μην είναι για όλους. Όπως έχω γράψει και στο παρελθόν, προσωπικά δυσκολεύτηκα με αυτή στο παρελθόν, αν και τώρα βρίσκω νέους τρόπους να την εντάξω στη ζωή μου. Με δεδομένη τη γενική σύνδεση με τα καλά συναισθήματα, είμαι βέβαιος ότι και πολλές άλλες μορφές αυτοφροντίδας θα προσέφεραν παρόμοια προστασία. Η κοινωνική επαφή φαίνεται επίσης να ενισχύει την ανοσολογική απόκριση, οπότε θα μπορούσατε, για παράδειγμα, να προσπαθήσετε να έρθετε σε επαφή με τους ανθρώπους που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για εσάς.
Καθώς οι νύχτες μεγαλώνουν στο βόρειο ημισφαίριο, είναι πολύ εύκολο να παρασυρθούμε από τη χειμωνιάτικη μελαγχολία, οπότε τώρα ίσως είναι η ιδανική στιγμή για να εστιάσουμε σε όσα μας προσφέρουν ανακούφιση. Μια σεζόν συνάχι χωρίς φτέρνισμα ίσως είναι μόνο ένα από τα πολλά οφέλη.
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
