Ερευνητές στο Washington University μετέτρεψαν αστροκύτταρα — κύτταρα-υποστήριξης του εγκεφάλου — σε μηχανές καταστροφής της τοξικής αμυλοειδούς πρωτεΐνης που συνδέεται με τον Αλτσχάιμερ. Μία μόνο ένεση σε ποντίκια αρκούσε για να μειώσει τις τοξικές πλάκες κατά το ήμισυ. Η τεχνολογία δανείζεται από τις θεραπείες CAR T που έχουν φέρει επανάσταση στη θεραπεία του καρκίνου του αίματος.
Ο Αλτσχάιμερ και ο καρκίνος μοιράζονται ένα κοινό χαρακτηριστικό: αντιστέκονται πεισματικά στη θεραπεία. Παρά δεκαετίες έρευνας, και οι δύο παραμένουν από τις πιο καταστροφικές ασθένειες της εποχής μας. Στον Αλτσχάιμερ, μια πρωτεΐνη που ονομάζεται αμυλοειδής σχηματίζει τοξικές συσσωρεύσεις στον εγκέφαλο, οι οποίες σταδιακά καταστρέφουν τους νευρώνες που ελέγχουν τη μνήμη, τη λήψη αποφάσεων και την κίνηση.
Τα υπάρχοντα φάρμακα που στοχεύουν αυτές τις πλάκες έχουν δείξει μέτρια αποτελέσματα — επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου, αλλά δεν την σταματούν. Ο FDA ενέκρινε πρόσφατα δύο τέτοια φάρμακα για πρώιμα στάδια, αλλά η έγκριση συνοδεύτηκε από διαμάχες λόγω σοβαρών παρενεργειών, όπως εγκεφαλικές αιμορραγίες.
Τώρα, μια ομάδα στο Washington University School of Medicine στο Σεντ Λούις δοκίμασε μια τελείως διαφορετική προσέγγιση, εμπνευσμένη από τις θεραπείες CAR T — μια τεχνολογία που γενετικά τροποποιεί τα Τ-κύτταρα του ανοσοποιητικού ώστε να εντοπίζουν και να καταστρέφουν καρκινικά κύτταρα. Αντί για Τ-κύτταρα, οι ερευνητές επέλεξαν τα αστροκύτταρα — κύτταρα του εγκεφάλου που υποστηρίζουν τους νευρώνες, βοηθούν στην επισκευή τραυματισμών και επηρεάζουν τη μνήμη και τη γνωστική λειτουργία. Τα τροποποίησαν γενετικά ώστε να αναγνωρίζουν και να καταβροχθίζουν την αμυλοειδή πρωτεΐνη, δημιουργώντας αυτό που ονόμασαν CAR-A κύτταρα.
Τα αποτελέσματα σε ποντίκια ήταν εντυπωσιακά. Σε νεαρά ζώα που βρίσκονταν στα πρώιμα στάδια της νόσου, μία μόνο ένεση εμπόδισε τον σχηματισμό αμυλοειδών πλακών για τουλάχιστον τρεις μήνες. Σε ηλικιωμένα ποντίκια με ήδη εκτεταμένες πλάκες, η θεραπεία μείωσε τα επίπεδα αμυλοειδούς κατά περίπου 50%. Παράλληλα, προστάτεψε τους νευρώνες από περαιτέρω βλάβη και μείωσε τη φλεγμονή στον εγκέφαλο.
Ένα από τα πλεονεκτήματα της προσέγγισης αυτής είναι ότι τα CAR-A κύτταρα παράγονται απευθείας μέσα στον εγκέφαλο, αποφεύγοντας τα προβλήματα που δημιουργεί ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός — το φυσικό εμπόδιο που δυσκολεύει τα περισσότερα φάρμακα να φτάσουν στον εγκεφαλικό ιστό. Αυτό θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο των επικίνδυνων παρενεργειών που συνδέονται με τα σημερινά αντι-αμυλοειδή φάρμακα.
Ωστόσο, η θεραπεία αντιμετώπισε το ίδιο εμπόδιο με τα υπάρχοντα φάρμακα: η μείωση των πλακών δεν μεταφράστηκε σε ουσιαστική βελτίωση της μνήμης ή της διάθεσης. Αυτό υποδηλώνει ότι η αμυλοειδής πρωτεΐνη μπορεί να μην είναι ο μοναδικός ένοχος. Η πρωτεΐνη tau, που επίσης συσσωρεύεται στους νευρώνες καθώς η νόσος εξελίσσεται, φαίνεται να παίζει εξίσου σημαντικό ρόλο στην πνευματική έκπτωση. Οι ερευνητές εξετάζουν ήδη το ενδεχόμενο να επαναπρογραμματίσουν τα CAR-A κύτταρα ώστε να στοχεύουν και τις δύο πρωτεΐνες ταυτόχρονα.
Το πεδίο εφαρμογής της τεχνολογίας δεν σταματά στον Αλτσχάιμερ. Μια παρόμοια στρατηγική θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και σε άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις ή ακόμα και στη θεραπεία εγκεφαλικών όγκων. Η ιδέα να μετατρέψουμε τα ίδια τα κύτταρα του εγκεφάλου σε θεραπευτικά εργαλεία είναι ακόμα στα σπάργανα, αλλά η κατεύθυνση είναι ξεκάθαρη: το μέλλον της νευρολογίας μπορεί να βρίσκεται όχι σε εξωτερικά φάρμακα, αλλά στον ίδιο τον εγκέφαλο που μαθαίνει να θεραπεύει τον εαυτό του.
