Επιστήμονες συνδέουν πρόωρη αποδυνάμωση του πολικού στροβίλου με το Ελ Νίνιο

Ο πολικός στρόβιλος κατέρρευσε ασυνήθιστα νωρίς, αυξάνοντας τον κίνδυνο για κρύο και χιόνι στην Ευρώπη, ενώ ορισμένοι επιστήμονες θεωρούν ότι ευθύνεται το ρεκόρ ισχυρού Ελ Νίνιο, σύμφωνα με το New Scientist.

Ο πολικός στρόβιλος είναι μια ζώνη δυτικών ανέμων σε μεγάλο υψόμετρο που περιστρέφεται γύρω από την Αρκτική και συγκρατεί τον ψυχρό αέρα πάνω από τον Βόρειο Πόλο. Συνήθως ενισχύεται στη διάρκεια του χειμώνα και εξασθενεί την άνοιξη.

Η φάση του κλίματος Ελ Νίνιο, που έχει ήδη ανεβάσει τις θερμοκρασίες των επιφανειακών υδάτων στον τροπικό Ειρηνικό σε επίπεδα ρεκόρ και συνεχίζει να θερμαίνεται, τείνει να διατηρεί τον στρόβιλο ισχυρό το φθινόπωρο και στις αρχές του χειμώνα. Αργότερα, στο τέλος του χειμώνα, συχνά τον αποδυναμώνει, επιτρέποντας σε αυτόν τον ψυχρό αέρα να κινηθεί νοτιότερα προς την Ευρώπη και μερικές φορές προς τη Βόρεια Αμερική.

Στις 10 Νοεμβρίου, όμως, ο πολικός στρόβιλος αποδυναμώθηκε τόσο ώστε κατέρρευσε, με τους ανέμους να αντιστρέφουν τη φορά τους και να πνέουν ασθενώς από τα ανατολικά. Τέτοιες καταρρεύσεις συμβαίνουν κάθε λίγα χρόνια, σχεδόν ποτέ όμως τον Νοέμβριο. Πρόκειται για το πιο πρώιμο περιστατικό από τότε που ξεκίνησαν οι μετρήσεις με αερόστατα καιρού τη δεκαετία του 1950, ξεπερνώντας το προηγούμενο ρεκόρ κατά 18 ημέρες.

Αυτό μπορεί να οφείλεται σε τυχαίες διακυμάνσεις της ατμόσφαιρας. Είναι επίσης πιθανό, ωστόσο, το εξαιρετικά ισχυρό Ελ Νίνιο να επιτάχυνε την αποδυνάμωση του πολικού στροβίλου που συνήθως συμβαίνει αργότερα μέσα στον χειμώνα, αν και αυτό δεν έχει αποδειχθεί, σύμφωνα με τον Adam Scaife της Met Office, της βρετανικής μετεωρολογικής υπηρεσίας.

«Πιθανότατα υπάρχει κάποια επίδραση του Ελ Νίνιο σε αυτό», λέει. «Αυτή θα ήταν η υποψία μου, αλλά δεν το γνωρίζουμε με βεβαιότητα».

Καθώς οι ανατολικοί προς δυτικούς αληγείς άνεμοι εξασθενούν στη διάρκεια του Ελ Νίνιο και τα θερμά νερά που είχαν συσσωρευτεί στον δυτικό Ειρηνικό επιστρέφουν προς τα ανατολικά, ένα κέντρο χαμηλής πίεσης με θερμό, ανοδικό αέρα μετακινείται ανατολικότερα μαζί τους. Αυτό προκαλεί μεγαλύτερη κυματομορφή στο jet stream, μια άλλη ζώνη ισχυρών δυτικών ανέμων που περιβάλλει τη Γη, αλλά βρίσκεται νοτιότερα και χαμηλότερα στην ατμόσφαιρα από τον πολικό στρόβιλο. Το jet stream κάνει μεγαλύτερες καμπές νοτιότερα γύρω από την Αλάσκα, βαθαίνοντας ένα σύστημα χαμηλής πίεσης στην περιοχή που ονομάζεται Aleutian low.

Όμως το κύμα που συνδέεται με το Ελ Νίνιο δεν μεταδίδεται μόνο πλευρικά στο jet stream. Μπορεί να κινηθεί και προς τα πάνω, στη στρατόσφαιρα, όπου βρίσκεται ο πολικός στρόβιλος. Καθώς ο αέρας αραιώνει, το πλάτος του κύματος μεγαλώνει, μέχρι που συγκρούεται με τον πολικό στρόβιλο σαν κύμα που σκάει στην ακτή, λέει ο Scaife. Και ενώ ο πολικός στρόβιλος έχει δυτική φορά, αυτά τα κύματα μεταφέρουν ορμή από τα ανατολικά.

«Όταν αποδίδουν αυτή την ορμή, σπρώχνουν τον πολικό στρόβιλο κόντρα στη ροή του και τον αποδυναμώνουν», λέει.

Ωστόσο, ένας άλλος λόγος για την κατάρρευση του πολικού στροβίλου μπορεί να είναι ένα σύστημα υψηλής πίεσης τύπου «blocking» που αναπτύχθηκε πάνω από τη Σκανδιναβία τις τελευταίες εβδομάδες, εμποδίζοντας το jet stream και προκαλώντας μεγάλες καμπές σε αυτό. Αυτή η κυματομορφή θα μπορούσε επίσης να έχει αποδυναμώσει τον πολικό στρόβιλο μέσω της ίδιας διαδικασίας διάσπασης των κυμάτων, ανεξάρτητα από το Ελ Νίνιο.

«Θα ήμουν επιφυλακτικός να πω ότι προκλήθηκε από το Ελ Νίνιο», λέει ο Andrew Charlton-Perez από το Πανεπιστήμιο του Reading στη Βρετανία. «Θα έλεγα ότι το υψηλό βαρομετρικό μπλοκαρίσματος είναι πιθανότατα πιο σημαντικό».

Η αναστροφή του πολικού στροβίλου δεν σχετίζεται με το τρέχον κρύο στη Βρετανία. Ωστόσο, θα μπορούσε να φέρει ακόμη περισσότερο κρύο και χιόνι τις επόμενες εβδομάδες.

Η κατάρρευση του πολικού στροβίλου είναι επίσης γνωστή ως επεισόδιο αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης. Καθώς οι άνεμοι εξασθενούν, αέρας από ανώτερα στρώματα εισέρχεται πάνω από τον Βόρειο Πόλο, αυξάνοντας την ατμοσφαιρική πίεση και τη θερμοκρασία, όπως όταν φουσκώνει κανείς ένα λάστιχο ποδηλάτου και αυτό θερμαίνεται.

Στο μεταξύ, μέσα στις επόμενες εβδομάδες, ψυχρός επιφανειακός αέρας μπορεί να κατέβει από την Αρκτική προς τη βόρεια Ευρώπη. Μια κατάρρευση του πολικού στροβίλου είχε προηγηθεί του ψυχρού κύματος «Beast from the East» το 2018, όταν χιονοθύελλες κάλυψαν μεγάλο μέρος του Ηνωμένου Βασιλείου και προκάλεσαν τον θάνατο 10 ανθρώπων.

Αν και αναμένεται ο πολικός στρόβιλος να ενισχυθεί προς το τέλος Νοεμβρίου, φέρνοντας θερμότερο καιρό, ο Scaife προειδοποιεί ότι μπορεί να καταρρεύσει ξανά αυτόν τον χειμώνα.

«Ο κίνδυνος για ψυχρούς ανατολικούς ανέμους αυτόν τον χειμώνα αυξάνεται», λέει.

Πηγή: newscientist.com.