Η ενδομητρίωση θεωρείται συνήθως γυναικολογική πάθηση, όμως μια μεγάλη μελέτη δείχνει ότι συνδέεται με τα επίπεδα χοληστερόλης, τη φλεγμονή και ένα αλλοιωμένο μικροβίωμα.
Η μελέτη, που περιέλαβε δεδομένα από περισσότερες από ένα εκατομμύριο γυναίκες, αποκαλύπτει νέους μηχανισμούς με τους οποίους η ενδομητρίωση μπορεί να προκαλεί τις σοβαρές και εκτεταμένες επιπτώσεις της στην υγεία, ανοίγοντας τον δρόμο για καλύτερες θεραπείες. Παράλληλα, είναι η πρώτη που εντοπίζει συγκεκριμένα γονίδια που συνδέονται με την ενδομητρίωση σε ανθρώπους αφρικανικής καταγωγής, μια ομάδα που ιστορικά έχει εκπροσωπηθεί ελάχιστα στην έρευνα για τη συγκεκριμένη πάθηση.
«Καταφέραμε να εντοπίσουμε περίπου 300 γονίδια στα οποία θα είναι πραγματικά συναρπαστικό για τον κλάδο να εστιάσει», λέει η Shefali Setia-Verma από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια.
Μια βαθύτερη κατανόηση της ενδομητρίωσης δείχνει νέες θεραπείες
Η ενδομητρίωση είναι μια χρόνια, συχνά εξουθενωτική πάθηση, στην οποία ιστός παρόμοιος με την επένδυση της μήτρας αναπτύσσεται σε άλλα σημεία του σώματος, σχηματίζοντας βλάβες. Επηρεάζει περίπου το 10% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας και μπορεί να προκαλέσει κόπωση, έντονο πόνο και προβλήματα γονιμότητας. Έχει επίσης συνδεθεί με καρδιαγγειακή νόσο, όμως οι βιολογικοί μηχανισμοί πίσω από αυτή τη συσχέτιση δεν ήταν σαφείς.
Για να το διερευνήσουν, η Setia-Verma και οι συνεργάτες της ακολούθησαν μια προσέγγιση «multi-omics», συνδυάζοντας αναλύσεις γονιδίων, πρωτεϊνών, μικροβιώματος και συμπτωμάτων της ενδομητρίωσης, ώστε να διαμορφώσουν μια συνολική εικόνα της πάθησης. Ανέλυσαν δεδομένα από 14 παγκόσμιες βιοτράπεζες, οι οποίες μαζί περιλαμβάνουν πληροφορίες για περισσότερες από ένα εκατομμύριο γυναίκες.
Οι αρχικές αναλύσεις εντόπισαν 58 περιοχές του γονιδιώματος που συνδέονται με την ενδομητρίωση, από τις οποίες οι 27 δεν είχαν αναγνωριστεί προηγουμένως. Πιο λεπτομερής ανάλυση εντόπισε 314 γονίδια που συνδέονται με την ανάπτυξή της. Σημαντικό είναι ότι η μελέτη αποκάλυψε τρεις γενετικές περιοχές που σχετίζονται με την ενδομητρίωση και εντοπίστηκαν μόνο με την ανάλυση γονιδιωμάτων ανθρώπων αφρικανικής καταγωγής.
Πολλά από τα γονίδια που συνδέθηκαν πιο ισχυρά με την ενδομητρίωση εμπλέκονται στο ανοσοποιητικό σύστημα, τη φλεγμονή και την κυτταρική κίνηση. Το τελευταίο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η ενδομητρίωση περιλαμβάνει κύτταρα που αναπτύσσονται εκεί όπου δεν θα έπρεπε. Αυτό δείχνει ότι η πάθηση μπορεί να μην αφορά απλώς την ανάπτυξη ιστού σε λάθος σημείο, αλλά τη βιολογική διαδικασία που επιτρέπει στα κύτταρα να μετακινούνται. «Αυτό είναι πραγματικά ενδιαφέρον, γιατί ίσως μπορέσουμε να βρούμε θεραπείες που στοχεύουν αυτή την κίνηση», λέει η Setia-Verma.
Οι συνδέσεις με τη φλεγμονή και το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί επίσης να εξηγούν γιατί η ενδομητρίωση μπορεί να έχει επιπτώσεις πέρα από τις ίδιες τις βλάβες, όπως καρδιαγγειακή νόσο, αλλά και αρθρίτιδα και κατάθλιψη. Σε ορισμένους ανθρώπους, η πάθηση μπορεί να περιλαμβάνει συστηματική φλεγμονή που μένει χωρίς θεραπεία για χρόνια, λέει η Setia-Verma. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, η διάγνωση καθυστερεί κατά μέσο όρο περισσότερο από εννέα χρόνια. «Αυτά τα χρόνια χωρίς αντιμετώπιση του πόνου και της φλεγμονής μπορούν να οδηγήσουν σε πολλές μακροχρόνιες παθήσεις», σημειώνει.
Τα ευρήματα έχουν σημασία και για τις θεραπείες. Οι θεραπείες για την ενδομητρίωση επικεντρώνονται συνήθως στις ορμονικές οδούς, καθώς τα οιστρογόνα κάνουν τις βλάβες να μεγαλώνουν, να αιμορραγούν και να φλεγμονώνονται οι γύρω ιστοί. Όμως, αν η φλεγμονή αποτελεί παράγοντα των συμπτωμάτων και των ευρύτερων προβλημάτων υγείας, τότε ίσως χρειάζεται στόχευση των φλεγμονωδών οδών με ήδη υπάρχοντα φάρμακα, λέει η Setia-Verma.
Η ομάδα εντόπισε επίσης γονίδια και πρωτεΐνες που συνδέονται με την ενδομητρίωση και την καρδιαγγειακή νόσο, καθώς και με τη ρύθμιση της χοληστερόλης και των λιπών στο αίμα. «Ουσιαστικά αυτό λέει ότι η ενδομητρίωση μπορεί να συνδέεται με υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων», λέει η Setia-Verma.
Ένας ακόμη ενδιαφέρων δείκτης ήταν ότι τα άτομα με ενδομητρίωση τείνουν να έχουν χαμηλότερα επίπεδα Bifidobacteriaceae, βακτηρίων που συμβάλλουν στη διατήρηση του εντερικού φραγμού και στη στήριξη του ανοσοποιητικού συστήματος. «Μας δίνει μια εικόνα για το πώς η ενδομητρίωση συμβάλλει σε ευρύτερο κίνδυνο συστηματικών νοσημάτων πέρα από την αναπαραγωγική υγεία», λέει η Setia-Verma. Οι μικροβιολόγοι μπορούν πλέον να εξετάσουν πιο προσεκτικά τον ρόλο των βακτηρίων Bifidobacteriaceae στην πάθηση, χρησιμοποιώντας τα ενδεχομένως ως στόχο για νέες θεραπείες, προσθέτει.
Ένα από τα δυνατά σημεία της μελέτης είναι ότι περιλαμβάνει συμμετέχοντες από πολλαπλές ομάδες καταγωγής, λέει η Nilufer Rahmioglu από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Αυτό έχει σημασία, επειδή η συντριπτική πλειονότητα της έρευνας για την ενδομητρίωση έχει γίνει σε πληθυσμούς ευρωπαϊκής καταγωγής, περιορίζοντας το πόσο μπορούν να γενικευτούν τα ευρήματα και ενισχύοντας ευρύτερες ανισότητες στην έρευνα για την υγεία των γυναικών. «Αυτές οι προσπάθειες αποτελούν ένα σημαντικό βήμα ώστε οι εξελίξεις στην έρευνα για την ενδομητρίωση να ωφελήσουν όλους τους πληθυσμούς», λέει η Rahmioglu.
Προσθέτει, ωστόσο, ότι χρειάζεται περαιτέρω έρευνα πριν εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα. «Αν και μελέτες αυτού του τύπου μπορούν να εντοπίσουν βιολογικές οδούς και χαρακτηριστικά που αξίζει να διερευνηθούν περαιτέρω, δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι η στόχευση αυτών των οδών θα βελτιώσει τα αποτελέσματα για τους ασθενείς. Χρειάζονται επιπλέον αναπαραγωγές των ευρημάτων».
medRxiv DOI: 10.1101/2024.11.26.24316723
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
