Αρχαιολόγοι ανακάλυψαν σε βυζαντινό μοναστήρι κοντά στην Ιερουσαλήμ τα οστά ενός ασκητή που ήταν τυλιγμένος σε αλυσίδες — και η ανάλυση ενός μόνο δοντιού έδειξε ότι επρόκειτο πιθανότατα για γυναίκα. Η ανακάλυψη αμφισβητεί την παγιωμένη ιστορική αντίληψη ότι οι ακραίες μορφές άσκησης ήταν αποκλειστικά ανδρική υπόθεση.
Για αιώνες, η ακραία άσκηση στον Χριστιανισμό — σώματα αλυσοδεμένα σε βράχους, αυτομαστίγωση, εκούσια νηστεία μέχρι εξάντλησης — θεωρούνταν αποκλειστικά ανδρική πρακτική. Οι ιστορικοί είχαν καταλήξει σε αυτό το συμπέρασμα με βάση τις γραπτές πηγές της εποχής, και η λαϊκή φαντασία το ενίσχυσε μέσα από έργα όπως το ποίημα του Τένισον για τον Συμεών τον Στυλίτη ή ο αυτομαστιγούμενος μοναχός Σίλας στον Κώδικα Da Vinci. Τώρα, ένα μοναδικό εύρημα από βυζαντινό μοναστήρι κοντά στην Παλαιά Πόλη της Ιερουσαλήμ έρχεται να αναθεωρήσει αυτή την εικόνα.
Το μοναστήρι χρονολογείται μεταξύ 350 και 650 μ.Χ. Στις δύο κρύπτες του, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν σκελετούς ανδρών, γυναικών και παιδιών. Ένας από αυτούς, όμως, ήταν σε τόσο κακή κατάσταση — κατεστραμμένος από ρίζες δέντρων και τη φθορά του χρόνου — που τα λεγόμενα «διαγνωστικά οστά», κυρίως η λεκάνη, ήταν αδύνατο να αναλυθούν. Αυτό που ήταν σαφές, ωστόσο, ήταν ότι ο νεκρός είχε ζήσει ως ακραίος ασκητής: τα οστά του ήταν τυλιγμένα σε αλυσίδες.
Με μόνο τρεις σπόνδυλους και ένα δόντι στη διάθεσή τους, και 1.600 χρόνια να έχουν παρέλθει από την ταφή, η ανάλυση DNA για τον προσδιορισμό του βιολογικού φύλου ήταν εκτός συζήτησης. Η λύση ήρθε από μια απροσδόκητη κατεύθυνση: μια μεθοδολογία που είχε αναπτυχθεί αρχικά για τη μελέτη της εξημέρωσης αρχαίων ζώων. Η δρ. Paula Kotli και η ομάδα της είχαν ανακαλύψει ότι η αμελογενίνη, μια πρωτεΐνη που βρίσκεται στο σμάλτο των δοντιών, διαφέρει ελαφρώς μεταξύ αρσενικών και θηλυκών — και αυτή η διαφορά επιβιώνει ακόμα και σε χιλιετίες παλιά δείγματα.
Η λογική είναι απλή: οι άνθρωποι έχουν δύο αντίγραφα του γονιδίου της αμελογενίνης, ένα στο χρωμόσωμα X και ένα στο Y. Όσοι έχουν δύο χρωμοσώματα X — δηλαδή βιολογικές γυναίκες — διαθέτουν μόνο την X-συνδεδεμένη μορφή της πρωτεΐνης. Η παρουσία της Y-συνδεδεμένης μορφής υποδηλώνει βιολογικό αρσενικό. Όταν το δόντι του αλυσοδεμένου ασκητή υποβλήθηκε σε αυτή την ανάλυση, δεν ανιχνεύθηκε καμία Y-συνδεδεμένη αμελογενίνη — γεγονός που υποδηλώνει έντονα ότι ο νεκρός ήταν γυναίκα.
Οι ερευνητές είναι προσεκτικοί στις διατυπώσεις τους: η απουσία του Y-συνδεδεμένου δείκτη δεν αποτελεί απόλυτη απόδειξη, καθώς είναι θεωρητικά πιθανό η συγκεκριμένη πρωτεΐνη απλώς να μην επιβίωσε στο δείγμα. Ωστόσο, το άρθρο που δημοσιεύθηκε στο Journal of Archaeological Science το χαρακτηρίζει ως «την πρώτη σταθερή απόδειξη ότι γυναίκες στον πρώιμο Χριστιανισμό ασκούσαν επίσης αυτοτιμωρία». Αν επιβεβαιωθεί, η ανακάλυψη δεν αλλάζει μόνο αυτά που γνωρίζουμε για τις θρησκευτικές πρακτικές της εποχής — αλλά και για το ποιος είχε τη δυνατότητα, ή την άδεια, να τις ακολουθήσει.
