Μια ελάχιστα γνωστή παραλλαγή του ιού Έμπολα βρίσκεται πίσω από μια συνεχιζόμενη υγειονομική έκτακτη ανάγκη, με ερευνητές να ζητούν την επιτάχυνση της ανάπτυξης υποψήφιων εμβολίων απέναντι σε τέτοιες λοιμώξεις.
Υγειονομικός εργαζόμενος δίνει οδηγίες σε κάτοικο να πλύνει τα χέρια του στο Rwampara, στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, στις 16 Μαΐου, εν μέσω της έξαρσης του Έμπολα.
Οι επιδημιολόγοι προειδοποιούν ότι τα εμβόλια για μια σειρά θανατηφόρων ιών –μεταξύ αυτών και εκείνου που προκαλεί τη νέα κρίση του Έμπολα– πρέπει να αναπτυχθούν επειγόντως. Την ίδια ώρα, επισημαίνουν πως, αν και η παγκόσμια πανδημική δυναμική του Έμπολα είναι περιορισμένη, η έξαρση αυτή αναδεικνύει τους κινδύνους από τις περικοπές στη χρηματοδότηση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Οι ΗΠΑ άρχισαν να αποσύρουν τη χρηματοδότησή τους από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) στις αρχές του 2025, γεγονός που ανάγκασε τον οργανισμό να μειώσει τους προϋπολογισμούς του για το 2026/27. «Το βασικό εδώ είναι ότι ο ΠΟΥ είναι πλέον σε πολύ μεγάλη υποχρηματοδότηση και αναγκάστηκε να αποδεσμεύσει μεγάλο αριθμό προσωπικού», λέει ο Adrian Esterman από το Πανεπιστήμιο της Αδελαΐδας, στην Αυστραλία. «Άρα, νομίζω ότι το μήνυμα εδώ είναι πως η αποχώρηση της Αμερικής από τον ΠΟΥ ήταν, βασικά, καταστροφική».
Ο ΠΟΥ ενημερώθηκε για έξαρση του Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (DRC) στις 5 Μαΐου. Κρούσματα έχουν πλέον αναφερθεί και στην Ουγκάντα.
«Το πρώτο ύποπτο κρούσμα που είναι επί του παρόντος γνωστό, ένας υγειονομικός εργαζόμενος, ανέφερε την έναρξη συμπτωμάτων, μεταξύ των οποίων πυρετός, αιμορραγία, εμετοί και έντονη κακουχία, στις 24 Απριλίου 2026», σύμφωνα με τον ΠΟΥ. Στις 17 Μαΐου, ο οργανισμός κήρυξε την κρίση στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και την Ουγκάντα ως κατάσταση έκτακτης ανάγκης δημόσιας υγείας διεθνούς ενδιαφέροντος.
Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ αναφέρουν ότι έως τις 17 Μαΐου είχαν καταγραφεί 336 ύποπτα κρούσματα ενός στελέχους του Έμπολα που ονομάζεται Bundibugyo και 88 σχετικοί θάνατοι. Το στέλεχος Bundibugyo έχει θνητότητα μεταξύ 20% και 50% μεταξύ των γνωστών κρουσμάτων.
Υπάρχουν δύο αδειοδοτημένα εμβόλια για τον Zaire ebolavirus, το στέλεχος που έχει προκαλέσει τις μεγαλύτερες εξάρσεις και εμφανίζει το υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας, έως και 90%. Δεν υπάρχουν εμβόλια για τον ιό Bundibugyo, αν και έχουν γίνει ορισμένες υποσχόμενες δοκιμές σε μη ανθρώπινα πρωτεύοντα. Αυτό σημαίνει ότι ο ΠΟΥ έχει δώσει ιδιαίτερη έμφαση στον περιορισμό της μετάδοσης για να ανακοπεί η εξάπλωση του ιού Bundibugyo.
Τον Ιανουάριο φέτος, το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης ανακοίνωσε ότι, σε συνεργασία με εταίρους, μεταξύ των οποίων η Moderna, εργάζεται πάνω σε υποψήφια εμβόλια που θα στοχεύουν πολλαπλούς filoviruses – μια ομάδα ιών RNA που μπορούν να προκαλέσουν θανατηφόρους αιμορραγικούς πυρετούς – συμπεριλαμβανομένων του Bundibugyo και άλλων στελεχών του Έμπολα, καθώς και ιών Marburg.
Τώρα, ο Esterman λέει ότι, υπό το φως της νέας κρίσης, αυτή η δουλειά πρέπει να επιταχυνθεί. «Η τρέχουσα έξαρση δημιουργεί ένα ισχυρό επιχείρημα για την επιτάχυνση αυτής της προσπάθειας», λέει. «Γνωρίζουμε την ύπαρξη του Bundibugyo εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες, αλλά ακόμη δεν έχουμε επιλογές εμβολίων. Αυτή η έξαρση δείχνει το πραγματικό κόστος αυτού του κενού».
Λέει επίσης ότι ένα πρόγραμμα ανάπτυξης πολυδύναμου εμβολίου που θα καλύπτει όλα τα γνωστά είδη filovirus «δεν θα έπρεπε να περιμένει τη γραφειοκρατική και κανονιστική βραδύτητα». «Το πιο γρήγορο δεν σημαίνει ότι κόβουμε δρόμο στην ασφάλεια, αλλά υπάρχει περιθώριο οι φάσεις των δοκιμών εμβολίων να τρέξουν παράλληλα, να αυξηθεί η χρηματοδότηση και να χρησιμοποιηθούν προσαρμοστικά σχέδια», προσθέτει ο Esterman.
Η Raina MacIntyre από το Πανεπιστήμιο της Νέας Νότιας Ουαλίας, στο Σίδνεϊ της Αυστραλίας, λέει ότι μέχρι τώρα η έρευνα για τα εμβόλια κατά του Έμπολα είχε επικεντρωθεί στο στέλεχος Zaire. Ωστόσο, σημειώνει ότι η τεχνολογία mRNA σημαίνει πως εμβόλια για filoviruses όπως το Bundibugyo μπορούν να αναπτυχθούν «πολύ γρήγορα».
Ένας λόγος που αυτά τα filoviruses δεν έχουν ακόμη εμβόλια είναι η οικονομία της ανάπτυξης φαρμάκων, λέει η MacIntyre. «Ο Έμπολα είναι μια ασθένεια που επηρεάζει κυρίως χώρες χαμηλού εισοδήματος και το 90% της ανάπτυξης φαρμάκων αφορά ασθένειες που επηρεάζουν ανθρώπους σε χώρες υψηλού εισοδήματος», αναφέρει.
Η MacIntyre προσθέτει ότι, επειδή ο Έμπολα δεν μεταδίδεται τόσο εύκολα όσο λοιμώξεις όπως η SARS-CoV-2, είναι απίθανο η έξαρση να εξαπλωθεί σε άλλες ηπείρους ως πανδημία. Ωστόσο, λέει ότι μεμονωμένα περιστατικά «χαμηλού κινδύνου, υψηλής συνέπειας» σε πλουσιότερες χώρες είναι πιθανά, καθώς ταξιδιώτες από τις πληγείσες περιοχές μετακινούνται αλλού στον κόσμο.
Τμήματα επειγόντων περιστατικών παντού θα πρέπει να ρωτούν κάθε ασθενή που εμφανίζεται με πυρετό αν έχει ταξιδέψει στην Κεντρική Αφρική, ώστε να μπορούν να εφαρμοστούν τα κατάλληλα μέτρα καραντίνας, λέει η MacIntyre. «Κάθε αναδυόμενη λοιμώδης νόσος, είτε είναι ο κορωνοϊός MERS [Middle Eastern respiratory syndrome], είτε ο Έμπολα, είτε ο hantavirus, είτε ακόμη και κάτι όπως η ιλαρά, εξαπλώνεται μέσω των ταξιδιών», σημειώνει.
«Αν δεν καταλάβουν ότι έχετε ταξιδέψει σε ένα μέρος όπου βρίσκεται σε εξέλιξη μια σοβαρή επιδημία, μπορεί να σας στείλουν στην αίθουσα αναμονής να περιμένετε εκεί για 3 ώρες μέχρι να σας εξετάσουν και να μολύνετε άλλους ανθρώπους».
