Κατά τη διάρκεια της ηλιακής έκλειψης του Αυγούστου 2026, οι επιστήμονες θα σπεύσουν να συγκεντρώσουν δεδομένα για τον ήλιο. Αλλά ακόμη κι αν δεν είστε επαγγελματίας επιστήμονας, μπορείτε να βοηθήσετε την έρευνα.
Υπάρχουν αρκετοί τρόποι για να συμβάλετε στη μελέτη της φετινής έκλειψης.
Κατά τη διάρκεια της ολικής ηλιακής έκλειψης στις 12 Αυγούστου, επιστήμονες από όλο τον κόσμο θα έχουν στραμμένα τα μάτια τους — και τα επιστημονικά τους όργανα — στον ήλιο. Όμως, ακόμη κι αν δεν είστε επιστήμονας, μπορείτε να βοηθήσετε στις έρευνές τους, τόσο κατά τη διάρκεια της έκλειψης όσο και όλο τον χρόνο.
Μια ολική ηλιακή έκλειψη συμβαίνει όταν ο ήλιος και η σελήνη ευθυγραμμίζονται με τέτοιον τρόπο ώστε η σελήνη να καλύπτει ολόκληρο τον δίσκο του ήλιου από την οπτική της Γης. Είναι μια τεράστια κοσμική σύμπτωση ότι ο ήλιος και η σελήνη έχουν ακριβώς το κατάλληλο μέγεθος και βρίσκονται στην κατάλληλη απόσταση ώστε να μας προσφέρουν ένα τέτοιο θέαμα, και ταυτόχρονα ένα φαινόμενο χρήσιμο για την επιστήμη.
Στις 12 Αυγούστου, η ολική έκλειψη θα είναι ορατή σε τμήματα της Ευρώπης και των ωκεανών της Αρκτικής και του Ατλαντικού, ενώ μερική έκλειψη θα καλύψει μεγάλο μέρος της Ευρώπης, τον Καναδά, τη βορειοδυτική Αφρική και περιοχές των ΗΠΑ. Μια έκλειψη σαν κι αυτή είναι ορατή από κάποιο σημείο της Γης περίπου μία φορά κάθε 18 μήνες, οπότε σε κάθε έκλειψη οι επιστήμονες σπεύδουν να συλλέξουν όσο περισσότερα δεδομένα μπορούν. Ακολουθούν μερικοί τρόποι με τους οποίους μπορείτε να βοηθήσετε:
1. Καταγράψτε τις σκοτεινές ρίγες από τη ζώνη ολικότητας: Στις στιγμές πριν και μετά από μια ολική ηλιακή έκλειψη, εμφανίζονται παράξενα φαινόμενα που ονομάζονται shadow bands και κινούνται πάνω στο έδαφος. Οι ρίγες αυτές προκαλούνται από τον συνδυασμό της ατμόσφαιρας της Γης και του κρυμμένου δίσκου του ήλιου — κάτι αντίστοιχο με το φαινόμενο που κάνει τα πιο μακρινά αστέρια να τρεμοπαίζουν. Αν βρίσκεστε στη ζώνη ολικότητας, το μόνο που χρειάζεται για να τις δείτε είναι να απλώσετε ένα λευκό σεντόνι ή ένα κομμάτι χαρτόνι κάθετα προς την κατεύθυνση του ήλιου. Για να συμβάλετε σε αυτό το πρόγραμμα citizen science, που στοχεύει να ποσοτικοποιήσει τις διαφορές των shadow bands ανάλογα με το υψόμετρο και την απόσταση από το κέντρο της ολικότητας, αρκεί να στήσετε μια κάμερα ώστε να καταγράφει το σεντόνι.
2. Φωτογραφίστε τον ήλιο με το smartphone σας: Ο ήλιος είναι σχεδόν σφαιρικός, αλλά δεν είναι τέλειος. Ένας από τους καλύτερους τρόπους για να μετρηθεί με ακρίβεια το σχήμα του είναι να ληφθούν πολλές φωτογραφίες από πολλά διαφορετικά σημεία — αυτό ακριβώς κάνει το SunSketcher. Πρόκειται για μια εφαρμογή smartphone που μπορείτε να ρυθμίσετε και να την αφήσετε να λειτουργεί όσο απολαμβάνετε την έκλειψη. Θα τραβήξει φωτογραφίες με ακριβή χρονισμό, ώστε να καταγράψει το φαινόμενο που ονομάζεται Baily’s Beads ή diamond ring effect. Όταν το τελευταίο τμήμα του ήλιου πρόκειται να καλυφθεί από τη σελήνη, το ανάγλυφο της σεληνιακής επιφάνειας αφήνει να περάσουν μικροσκοπικά σημεία φωτός, που λάμπουν κατά μήκος του άκρου της. Το ίδιο συμβαίνει όταν η άλλη πλευρά της σελήνης είναι έτοιμη να αφήσει ξανά τον ήλιο να φανεί. Αυτά τα φωτεινά σημεία είναι τα Baily’s Beads. Όταν πολλές φωτογραφίες από τα beads, όλες με ακριβή γεωεντοπισμό, συνδυαστούν με έναν χάρτη της σεληνιακής τοπογραφίας, μπορούν να δώσουν μια εξαιρετικά ακριβή μέτρηση για το πόσο απέχει ο δίσκος του ήλιου από έναν τέλειο κύκλο.
3. Μετρήστε το σκοτείνιασμα του ουρανού κατά τη διάρκεια της έκλειψης: Ακόμη κι αν δείτε μόνο μερική έκλειψη, μπορείτε να βοηθήσετε την επιστημονική έρευνα. Το πρόγραμμα Gaia4Sustainability χρειάζεται λίγο περισσότερο εξοπλισμό και χρόνο εγκατάστασης, αλλά αφού το ρυθμίσετε, μπορείτε να το αφήσετε να λειτουργεί όλο τον χρόνο και να συνεχίσετε να συλλέγετε χρήσιμα δεδομένα. Αποτελείται από μια μικρή συσκευή με αισθητήρες για τη μέτρηση της φωτεινότητας του ουρανού και άλλων μετεωρολογικών παραγόντων, ενώ ο συνολικός στόχος του προγράμματος είναι να μετρά τη φωτορύπανση, ώστε να κατανοήσουμε καλύτερα τις επιπτώσεις της. Κατά τη διάρκεια της έκλειψης, όμως, οι ίδιοι αισθητήρες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να μετρήσουν τις ατμοσφαιρικές μεταβολές που προκαλεί η παρεμπόδιση του ηλιακού φωτός. Και όσο περισσότερα σημεία έχει στη διάθεσή της η ομάδα, τόσο περισσότερα θα μπορέσει να μάθει για την ατμοσφαιρική δυναμική κατά τις εκλείψεις.
4. Αναζητήστε κομήτες που περνούν κοντά από τον ήλιο: Όπως συμβαίνει με σχεδόν όλα τα αστρονομικά γεγονότα, μεγάλο μέρος του κόσμου δεν θα μπορέσει να δει καθόλου την ολική έκλειψη του Αυγούστου. Κανένα πρόβλημα. Υπάρχουν ακόμη τρόποι να συμμετάσχετε στη μελέτη του ήλιου. Στο πρόγραμμα Sungrazer, μπορείτε να κατεβάσετε δορυφορικές εικόνες του ήλιου και να αναζητήσετε κινούμενα αντικείμενα στην περιφέρειά του. Κάποια από αυτά τα αντικείμενα θα είναι κομήτες που περνούν ξυστά από τον ήλιο και, μόλις οι ερευνητές γνωρίζουν ότι βρίσκονται εκεί, μπορούν να προχωρήσουν σε πιο λεπτομερή μελέτη. Ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των γνωστών κομητών ανακαλύφθηκε μέσω του Sungrazer. Το μόνο που χρειάζεται είναι ένας υπολογιστής, σύνδεση στο διαδίκτυο και λίγος ελεύθερος χρόνος.
Ακόμη και κατά τη διάρκεια της έκλειψης, δεν πρέπει να κοιτάτε απευθείας τον ήλιο χωρίς ηλιακό φίλτρο ή γυαλιά έκλειψης για να προστατεύσετε τα μάτια σας.
