Αστρονόμοι εντόπισαν ισχυρές ενδείξεις για μια καταστροφική σύγκρουση δύο εξωπλανητών σε σύστημα 11.000 ετών φωτός μακριά. Το γεγονός θυμίζει έντονα την κρούση που, πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, δημιούργησε τη Σελήνη. Αν τέτοιες συγκρούσεις αποδειχθούν συνηθισμένες, ίσως αλλάξει ο τρόπος που σκεφτόμαστε για τη ζωή στο σύμπαν.
Ένα βαρετό αστέρι άρχισε ξαφνικά να συμπεριφέρεται με τρόπο που δεν είχε ξαναδεί κανείς. Το Gaia20ehk, ένας ήλιος-τύπου αστέρας σε απόσταση περίπου 11.000 ετών φωτός, είχε για χρόνια μια σταθερή, προβλέψιμη φωτεινότητα. Μέχρι το 2016, όταν κάτι άρχισε να πηγαίνει στραβά. Τρεις διαδοχικές πτώσεις φωτεινότητας, και έπειτα, γύρω στο 2021, χαοτικές διακυμάνσεις που δεν έμοιαζαν με τίποτα γνωστό.
«Το φως του αστέριου ήταν απόλυτα σταθερό, και ξαφνικά τρελάθηκε», είπε ο Anastasios Tzanidakis, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας από το Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον. «Αστέρια σαν τον ήλιό μας δεν κάνουν τέτοια πράγματα. Όταν το είδαμε, αναρωτηθήκαμε: τι στο καλό συμβαίνει εδώ;»
Η απάντηση ήρθε από υπέρυθρες παρατηρήσεις. Ενώ το ορατό φως του αστέρα έπεφτε, το υπέρυθρο εκτινασσόταν — ένδειξη ότι το υλικό που εμπόδιζε το φως ήταν εξαιρετικά θερμό, τόσο που έλαμπε στο υπέρυθρο φάσμα. Η εξήγηση που ταιριάζει καλύτερα: δύο πλανήτες που περιφέρονταν γύρω από το Gaia20ehk συγκρούστηκαν καταστροφικά, εκτοξεύοντας τεράστιες ποσότητες βράχου και σκόνης που τώρα διασχίζουν μπροστά από το αστέρι.
Η σύγκρουση φαίνεται να ακολούθησε ένα συγκεκριμένο μοτίβο. Αρχικά, οι δύο πλανήτες πλησίαζαν σταδιακά ο ένας τον άλλον, με μια σειρά από επαφές-χαρακτηρισμένες ως «εκτρωματικές κρούσεις» — που δεν παρήγαγαν πολύ θερμότητα. Έπειτα ήρθε η τελική, ολοκληρωτική σύγκρουση, που απελευθέρωσε τεράστιες ποσότητες ενέργειας και δημιούργησε το νέφος συντριμμιών που παρατηρούμε σήμερα.
Αυτό που κάνει την ανακάλυψη ιδιαίτερα συναρπαστική είναι η ομοιότητά της με ένα γεγονός που γνωρίζουμε πολύ καλά: την κρούση που, πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, δημιούργησε τη Σελήνη. Τα συντρίμμια γύρω από το Gaia20ehk βρίσκονται σε τροχιά σε απόσταση περίπου 150 εκατομμυρίων χιλιομέτρων από τον αστέρα — σχεδόν ίδια με την απόσταση Γης-Ήλιου. Υπάρχει, λοιπόν, η πιθανότητα αυτά τα υλικά να συσσωρευτούν με τον καιρό και να σχηματίσουν ένα εξωφεγγάρι, ακριβώς όπως έγινε με τη Σελήνη μας. Αυτό, βέβαια, θα πάρει μερικά εκατομμύρια χρόνια.
Η σημασία της ανακάλυψης ξεπερνά την εντυπωσιακή εικόνα δύο πλανητών που συντρίβονται. Η Σελήνη θεωρείται από πολλούς ερευνητές ένας από τους βασικούς παράγοντες που επέτρεψαν την ανάπτυξη ζωής στη Γη — σταθεροποιεί τον άξονα περιστροφής του πλανήτη, δημιουργεί παλίρροιες, ίσως επηρεάζει ακόμα και την τεκτονική των πλακών. Αν τέτοιες συγκρούσεις είναι συνηθισμένες στον γαλαξία, τότε και πλανητικά συστήματα με φεγγάρια — και ίσως με ζωή — μπορεί να είναι πολύ πιο συχνά από ό,τι νομίζαμε. Αν είναι σπάνιες, το αντίθετο.
«Πόσο σπάνιο είναι το γεγονός που δημιούργησε τη Γη και τη Σελήνη; Αυτή η ερώτηση είναι θεμελιώδης για την αστροβιολογία», τόνισε ο James Davenport, μέλος της ομάδας. Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Astrophysical Journal Letters.
