Αρχαιολόγοι εντόπισαν δεκάδες νέες μεγαλιθικές κατασκευές στο βόρειο Ισραήλ, με εντυπωσιακές ομοιότητες με το Στόουνχεντζ της Βρετανίας. Οι κυκλικές αυτές δομές, φτιαγμένες από τοπικό βασάλτη, προσθέτουν ένα νέο κεφάλαιο στην κατανόηση των προϊστορικών πολιτισμών της Μέσης Ανατολής.
Όταν οι αρχαιολόγοι μιλούν για «μεγαλιθικά μνημεία», το μυαλό πηγαίνει αυτόματα στη Βρετανία — στους γκρίζους λίθους του Στόουνχεντζ που στέκονται εδώ και χιλιάδες χρόνια κάτω από συννεφιασμένους ουρανούς. Τώρα όμως, σε μια εντελώς διαφορετική γωνιά του κόσμου, στο βόρειο Ισραήλ, ερευνητές ανακάλυψαν δεκάδες παρόμοιες κατασκευές — και η ανακάλυψη αναθεωρεί αυτό που ξέραμε για τους προϊστορικούς πολιτισμούς της Μέσης Ανατολής.
Οι νέες τοποθεσίες μοιράζονται έναν κοινό αρχιτεκτονικό κώδικα: μεγάλες κυκλικές κατασκευές, διαμέτρου από περίπου 50 έως 250 μέτρων, χτισμένες με πέτρες από τα τοπικά βασαλτικά πεδία της περιοχής. Το βασάλτης — ηφαιστειογενές πέτρωμα σκούρου χρώματος, εξαιρετικά σκληρό — δεν επιλέχθηκε τυχαία. Ήταν το υλικό που είχαν στη διάθεσή τους, και το χρησιμοποίησαν με εντυπωσιακή συνέπεια σε δεκάδες διαφορετικές τοποθεσίες.
Αυτό που κάνει την ανακάλυψη ιδιαίτερα σημαντική δεν είναι μόνο ο αριθμός των τοποθεσιών, αλλά η ομοιομορφία τους. Όταν βλέπεις τον ίδιο σχεδιασμό να επαναλαμβάνεται σε τόσες διαφορετικές τοποθεσίες, αυτό δεν είναι σύμπτωση — είναι απόδειξη κοινής κουλτούρας, κοινής γνώσης, ίσως και κοινής θρησκευτικής ή τελετουργικής πρακτικής. Οι άνθρωποι που τις έχτισαν επικοινωνούσαν, ταξίδευαν, μοιράζονταν ιδέες.
Η σύγκριση με το Στόουνχεντζ είναι δελεαστική αλλά χρειάζεται προσοχή. Το βρετανικό μνημείο είναι μοναδικό στο είδος του — ένα σύμπλεγμα που εξελίχθηκε για αιώνες και αντικατοπτρίζει μια εξαιρετικά οργανωμένη κοινωνία. Οι ισραηλινές κατασκευές φαίνεται να ανήκουν σε μια διαφορετική παράδοση, αλλά η βασική λογική — κυκλικές πέτρινες δομές με συμβολική ή τελετουργική λειτουργία — είναι κοινή. Αυτό υποδηλώνει ότι ο άνθρωπος, ανεξάρτητα από τη γεωγραφία, καταλήγει σε παρόμοιες λύσεις όταν θέλει να σημαδέψει τον χώρο, να οριοθετήσει το ιερό από το κοσμικό.
Η έρευνα συνεχίζεται και πολλά ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά: Πότε ακριβώς χτίστηκαν; Ποιοι ήταν οι άνθρωποι πίσω από αυτές; Τι τελετές, αν υπήρχαν, διεξάγονταν εκεί; Η αρχαιολογία σπάνια δίνει γρήγορες απαντήσεις — αλλά κάθε νέα ανακάλυψη σαν αυτή μας θυμίζει ότι η προϊστορία της Μέσης Ανατολής είναι πολύ πιο πλούσια και σύνθετη από ό,τι φανταζόμαστε.
