Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν έχει θέσει σε συναγερμό τις αεροπορικές εταιρείες παγκοσμίως. Οι επικεφαλής μεγάλων αερομεταφορέων παραδέχονται ότι δεν έχουν εγγυήσεις για διαθεσιμότητα καυσίμων πέρα από τις επόμενες εβδομάδες, ενώ οι τιμές του jet fuel έχουν ήδη σπάσει κάθε ιστορικό ρεκόρ.
Υπάρχει μια φράση που συνοψίζει την κρίση με χειρουργική ακρίβεια. «Αν δεν υπάρχει καύσιμο, δεν μπορείς να πετάξεις», είπε ο Μπεν Σμιθ, διευθύνων σύμβουλος της Air France-KLM, στους Financial Times. Δεν είναι ρητορικό σχήμα — είναι η περιγραφή ενός σεναρίου που οι αεροπορικές εταιρείες αντιμετωπίζουν πλέον ως πραγματικό ενδεχόμενο.
Από τότε που το Ιράν έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ, η ροή πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο έχει διαταραχθεί σοβαρά. Το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο η εκτόξευση των τιμών — είναι κάτι βαθύτερο και πιο ανησυχητικό: η αβεβαιότητα για το αν θα υπάρχει καύσιμο καθόλου σε ορισμένα αεροδρόμια του κόσμου. Ο Κέντον Τζάρβις, επικεφαλής της EasyJet, το είπε ανοιχτά: οι προμηθευτές αρνούνται να δώσουν εγγυήσεις για διαθεσιμότητα πέρα από τον επόμενο μήνα. Η εταιρεία έχει ασφαλές απόθεμα για περίπου τρεις εβδομάδες. Μετά από αυτό, το τοπίο είναι θολό.
Το πρόβλημα δεν είναι ομοιόμορφο. Η Ευρώπη έχει τα δικά της αποθέματα και διυλιστήρια, οπότε ο άμεσος κίνδυνος είναι διαχειρίσιμος — προς το παρόν. Η Νοτιοανατολική Ασία είναι πολύ πιο εκτεθειμένη, καθώς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από καύσιμα που διέρχονται μέσω του Κόλπου. Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο πρόβλημα για τις ευρωπαϊκές αεροπορικές: μπορούν να απογειωθούν από το Παρίσι ή το Άμστερνταμ με αρκετό καύσιμο, αλλά αν στη Μπανγκόκ ή τη Σιγκαπούρη δεν υπάρχει ανεφοδιασμός για την επιστροφή, το αεροπλάνο μένει εκεί. Ο Σμιθ ήδη εξετάζει περικοπές δρομολογίων σε ασιατικές πόλεις για αυτόν ακριβώς τον λόγο.
Στο μεταξύ, οι τιμές έχουν ήδη γράψει ιστορία. Το jet fuel στη βορειοδυτική Ευρώπη έφτασε τα 1.730 δολάρια ανά τόνο — νούμερο που δεν έχει ξαναφανεί. Για αεροπορικές εταιρείες όπως η United, η Delta και η American Airlines, που δεν έχουν μακροχρόνια αντιστάθμιση κινδύνου στις τιμές καυσίμων, αυτό μεταφράζεται σε άμεση αιμορραγία στα λειτουργικά κόστη. Η σκανδιναβική SAS ήδη ακύρωσε περίπου χίλιες πτήσεις. Το Βιετνάμ έχει προειδοποιήσει για παρόμοιες περικοπές. Ο Γουίλι Ουόλς, επικεφαλής της IATA, μίλησε για «πρόβλημα προμήθειας μεγαλύτερο από ό,τι έχουμε δει στο παρελθόν».
Η κατάσταση επιδεινώνεται και από γεωπολιτικές κινήσεις εκτός Μέσης Ανατολής. Η Κίνα ανέστειλε τις εξαγωγές διυλισμένων καυσίμων και η Νότια Κορέα επέβαλε ανώτατο όριο στις δικές της. Το Κουβέιτ, δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας jet fuel παγκοσμίως, έχει ουσιαστικά αποκοπεί από τις αγορές λόγω της διακοπής στα Στενά. Η Ευρώπη και η Αυστραλία αναμένεται να πληγούν περισσότερο, καθώς εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές και έχουν περιορισμένη εγχώρια διυλιστική ικανότητα.
Υπάρχουν και φωνές που κρατούν ψυχραιμία. Ο Μάικλ Ο’Λίρι της Ryanair, που πετά αποκλειστικά στην Ευρώπη, δήλωσε ότι δεν βλέπει πρόβλημα διαθεσιμότητας για τους επόμενους δύο μήνες. Και ο επικεφαλής του αεροδρομίου Μπανγκαλόρ επισήμανε ότι τα αποθέματά του φτάνουν για 25 ημέρες — αρκετός χρόνος αν η κρίση επιλυθεί γρήγορα. Το ερώτημα είναι αν θα επιλυθεί.
Αυτό που αποκαλύπτει η κρίση δεν είναι μόνο η ευθραυστότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας των αερομεταφορών. Είναι και κάτι ευρύτερο: ότι ο κόσμος έχει χτίσει ένα παγκόσμιο σύστημα μεταφορών πάνω σε μια υποδομή που περνά, κυριολεκτικά, από ένα στενό πέρασμα. Και όταν αυτό το πέρασμα κλείνει, ακόμα και για λίγες εβδομάδες, οι επιπτώσεις φτάνουν παντού.
