Φεγγάρια που τροχιοδρομούν γύρω από «αδέσποτους» πλανήτες χωρίς άστρο θα μπορούσαν να διατηρούν υγρό νερό στην επιφάνειά τους για δισεκατομμύρια χρόνια. Η κινητήρια δύναμη δεν είναι το φως ενός ήλιου, αλλά η παλιρροϊκή θέρμανση από τη βαρύτητα του πλανήτη τους. Αν ισχύει αυτό, η ζωή θα μπορούσε να υπάρχει ακόμα και στις πιο σκοτεινές γωνιές του γαλαξία.
Για δεκαετίες, η αναζήτηση εξωγήινης ζωής ξεκινούσε πάντα από το ίδιο σημείο: βρες ένα άστρο, βρες μια «κατοικήσιμη ζώνη» γύρω του, ψάξε για πλανήτη με νερό. Μια νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο Ludwig Maximilian του Μονάχου αμφισβητεί αυτή τη λογική από τα θεμέλια. Σύμφωνα με τους ερευνητές, φεγγάρια που τροχιοδρομούν γύρω από πλανήτες χωρίς κανένα άστρο — τους λεγόμενους «αδέσποτους» πλανήτες — θα μπορούσαν να παραμένουν αρκετά ζεστά ώστε να φιλοξενούν υγρό νερό για έως και 4,3 δισεκατομμύρια χρόνια. Σχεδόν όσο έχει υπάρξει ζωή στη Γη.
Οι αδέσποτοι πλανήτες είναι κόσμοι που εκτοξεύτηκαν έξω από το ηλιακό τους σύστημα κατά τη διάρκεια χαοτικών βαρυτικών αλληλεπιδράσεων στα πρώτα στάδια σχηματισμού τους. Πλανήτες χωρίς σπίτι, που περιπλανώνται στο διαστρικό κενό. Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι πολλοί από αυτούς μπορεί να κρατούν τα φεγγάρια τους ακόμα και μετά την εκτίναξη — αν και η βίαιη διαδικασία συχνά παραμορφώνει τις τροχιές τους, κάνοντάς τες πιο ελλειπτικές και επιμήκεις.
Εκεί ακριβώς κρύβεται η ενέργεια που θα μπορούσε να συντηρήσει τη ζωή. Καθώς ένα φεγγάρι κινείται σε ελλειπτική τροχιά, πλησιάζει και απομακρύνεται εναλλάξ από τον πλανήτη του. Η βαρύτητα του πλανήτη «ζυμώνει» το εσωτερικό του φεγγαριού, δημιουργώντας τριβή και θερμότητα. Αυτή η διαδικασία, γνωστή ως παλιρροϊκή θέρμανση, δεν είναι θεωρητική — τη βλέπουμε ήδη στο ηλιακό μας σύστημα. Είναι η αιτία για την έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα του Ιώ, του φεγγαριού του Δία, και για τους υπόγειους ωκεανούς που πιστεύεται ότι κρύβονται κάτω από τον πάγο της Ευρώπης και του Εγκέλαδου.
Το κρίσιμο ερώτημα ήταν αν αυτή η θερμότητα μπορεί να φτάσει στην επιφάνεια και να παραμείνει εκεί. Προηγούμενες μελέτες είχαν εξετάσει ατμόσφαιρες διοξειδίου του άνθρακα, αλλά σε τόσο χαμηλές θερμοκρασίες το CO₂ συμπυκνώνεται και η ατμόσφαιρα καταρρέει. Η νέα μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, εξετάζει ένα διαφορετικό σενάριο: μια πυκνή ατμόσφαιρα υδρογόνου. Οι προσομοιώσεις δείχνουν ότι σε συνθήκες υψηλής πίεσης, τα μόρια υδρογόνου απορροφούν θερμότητα που διαφορετικά θα χανόταν στο διάστημα, λειτουργώντας σαν μονωτική κουβέρτα γύρω από το φεγγάρι.
Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό: ένα φεγγάρι μεγέθους Γης που τροχιοδρομεί γύρω από έναν πλανήτη μεγέθους Δία θα μπορούσε να διατηρεί υγρό νερό στην επιφάνειά του για σχεδόν 4,3 δισεκατομμύρια χρόνια — αρκετός χρόνος για να εξελιχθεί σύνθετη ζωή, αν κρίνουμε από τη δική μας ιστορία. Το συμπέρασμα των ερευνητών είναι τολμηρό: «η κούνια της ζωής δεν απαιτεί απαραίτητα έναν ήλιο».
Αν αυτά τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν, αλλάζουν ριζικά το πεδίο της αναζήτησης εξωγήινης ζωής. Οι αδέσποτοι πλανήτες εκτιμάται ότι είναι εξαιρετικά πολυάριθμοι στον γαλαξία — ίσως περισσότεροι από τους πλανήτες που τροχιοδρομούν γύρω από άστρα. Αν έστω ένα μικρό ποσοστό από αυτούς φέρει φεγγάρια με τις κατάλληλες συνθήκες, τότε η ζωή θα μπορούσε να κρύβεται σε σκοτεινές, παγωμένες γωνιές του σύμπαντος που κανείς δεν είχε σκεφτεί να ψάξει.
