Το να πω ότι ήμουν απασχολημένος αυτόν τον μήνα θα ήταν understatement. Δύο μεγάλα πρότζεκτ, ένα βιβλίο που έπρεπε να γράψω, ένα podcast που φιλοξενούσα, ευθύνες στην επιμέλεια, αρκετές freelance αναθέσεις και αυτή η στήλη με είχαν αφήσει υπερφορτωμένο και εξαντλημένο. Με τόσες προθεσμίες να πλησιάζουν ταυτόχρονα, χρειαζόμουν σοβαρή ώθηση στην παραγωγικότητα.
Προφανώς, αντί να πιάσω δουλειά, άρχισα να ψάχνω πώς θα γίνω πιο παραγωγικός. Μπορούσα να ενισχύσω την προσοχή μου, να συγχρονίσω τη δουλειά μου με το βιολογικό μου ρολόι ή να πείσω με κάποιον τρόπο τον εγκέφαλό μου να μπει σε μια υπερπαραγωγική κατάσταση;
Πάρε τον έλεγχο του «κεντρικού διακόπτη» του εγκεφάλου σου για να βελτιστοποιήσεις τον τρόπο που σκέφτεσαι
Αυτό που βρήκα ήταν ένα μείγμα από μύθους, ενδιαφέρουσα επιστήμη και μερικά πολύ αντιδιαισθητικά αποτελέσματα.
«Έχουμε κρίση παραγωγικότητας», λέει ο Christian Poensgen, επιστήμονας που έγινε επιχειρηματίας και συν-συγγραφέας του Ultraproductive: The 90-minute method for more focus, better sleep and less stress. «Φερόμαστε στον εαυτό μας σαν μηχανές, κάνουμε συνεχώς multitasking, ποτέ δεν αποσυνδεόμαστε πραγματικά – αυτό το αδιάκοπο κυνήγι μάς γυρίζει μπούμερανγκ [επειδή] αυτή η ιδέα της παραγωγικότητας, του να κάνουμε περισσότερα, μας κάνει λιγότερο αποτελεσματικούς και πιο εξαντλημένους».
Πάρα πολλοί περισπασμοί
Η προσοχή μας στη δουλειά μοιάζει πράγματι ολοένα και πιο κατακερματισμένη. Το 2004, η Gloria Mark από το University of California, Irvine, και οι συνεργάτες της διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι περνούσαν λίγο πάνω από 2 λεπτά σε εργασίες στην οθόνη ή στο χαρτί πριν αλλάξουν δραστηριότητα. Μεταξύ 2016 και 2020, τα δεδομένα της έδειξαν ότι αυτό είχε πέσει περίπου στα 47 δευτερόλεπτα.
Τα μηνύματα στο WhatsApp και τα email είναι για μένα η προσωπική μου αχίλλειος πτέρνα, οπότε η πρώτη μου αντίδραση ήταν να κλείσω τις ειδοποιήσεις. Ενδιαφέρον είναι ότι αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα πως θα παράγω περισσότερο έργο. Σε ένα πείραμα του 2008, η Mark και οι συνεργάτες της ζήτησαν από 48 άτομα να κάνουν μια εργασία email HR τρεις φορές, μία χωρίς διακοπές και δύο φορές με διακοπές κάθε λίγα λεπτά. Οι συμμετέχοντες ολοκλήρωσαν τελικά τη δουλειά τους πιο γρήγορα και χωρίς περισσότερα λάθη όταν τους διέκοπταν, σε σύγκριση με όταν τους άφηναν ήσυχους. Το τίμημα, όμως, ήταν ότι ένιωθαν περισσότερο στρες, εκνευρισμό και μεγαλύτερη προσπάθεια. Φαίνεται πως μπορούμε να αντισταθμίσουμε τις διακοπές επιταχύνοντας βραχυπρόθεσμα, αλλά με ψυχολογικό κόστος.
Οι διακοπές είναι ένα θέμα. Τι γίνεται όμως όταν προσπαθούμε συνειδητά να χειριστούμε περισσότερες από μία εργασίες ταυτόχρονα; Το multitasking είναι μια δεξιότητα που συνήθως θεωρώ χρήσιμη για την παραγωγικότητά μου.
«Το multitasking είναι μύθος», μου λέει ο Poensgen. «Στην πραγματικότητα απλώς αλλάζεις δουλειές πάρα πολύ γρήγορα. Υπάρχει πολλή έρευνα που [δείχνει] ότι αυτό μάς κάνει λιγότερο παραγωγικούς».
Όταν πηδάμε από τη μία εργασία στην άλλη, αφήνοντας την πρώτη ανολοκλήρωτη, μέρος της προσοχής μας μένει κολλημένο σε αυτήν, δημιουργώντας αυτό που η Sophie Leroy από το University of Washington Bothell ονομάζει «attention residue», το οποίο μπορεί να επηρεάσει την απόδοσή μας σε ό,τι κάνουμε μετά.
Το συμπλήρωμα που πραγματικά μπορεί να βελτιώσει την υγεία του εγκεφάλου σου
Έχω διαβάσει πολλές φορές ότι χρειάζονται 23 λεπτά και 15 δευτερόλεπτα για να ξαναβρεί κανείς τη συγκέντρωσή του μετά από αλλαγή εργασίας – ένας αριθμός που επανέρχεται κάθε φορά που στα social media γίνεται λόγος για multitasking ή περισπασμούς. Ευτυχώς, η πραγματικότητα δεν είναι τόσο ζοφερή. Ο αριθμός προέρχεται από παρερμηνείες ενός πειράματος της Mark και των συνεργατών της, οι οποίοι μελέτησαν 24 εργαζόμενους σε 700 ώρες, καταγράφοντας πότε επέλεγαν να περάσουν σε μια νέα δραστηριότητα, αφήνοντας ανολοκλήρωτη την αρχική εργασία τους, ή πότε τους διέκοπταν email, τηλεφωνήματα ή συνάδελφοι. Η μελέτη έδειξε ότι αυτοί οι εργαζόμενοι συνήθως έκαναν περισσότερες από δύο νέες δραστηριότητες αφού είχαν διακοπεί και χρειάζονταν, κατά μέσο όρο, 25 λεπτά και 26 δευτερόλεπτα για να επιστρέψουν στην αρχική τους εργασία. Αυτός ο αριθμός αργότερα αναφέρθηκε λανθασμένα ως 23 λεπτά και 15 δευτερόλεπτα από την ίδια τη Mark σε συνέντευξη. Σημαντικό είναι ότι αυτό ήταν το διάστημα που διαρκούσαν οι αποσπάσεις και όχι μέτρηση για το πόσο χρειαζόταν ο εγκέφαλος για να ξαναεστιάσει όταν επέστρεφαν στην εργασία τους. Επίσης, κάποιες φορές αυτές οι αποσπάσεις ήταν δραστηριότητες άμεσα σχετικές ή χρήσιμες για την αρχική δουλειά.
Στην πραγματικότητα, εργαστηριακές μελέτες δείχνουν ότι η απόδοσή μας επανέρχεται περίπου 15 δευτερόλεπτα αφού ξαναπιάσουμε την αρχική εργασία μας. Όχι και τόσο απρόσμενα, οι «ενσωματωμένες διακοπές» – όταν αποσπάσαι από μία δουλειά και μετά από μια άλλη – αυξάνουν τον χρόνο που χρειάζεται για να επιστρέψεις στην αρχική εργασία.
Άρα, οι ειδοποιήσεις κλείνουν, όπως και η προσπάθεια να χειρίζεσαι περισσότερες από μία δουλειές ταυτόχρονα.
Αυτό που επίσης θεωρείται αυτονόητο είναι ότι ένας καλός νυχτερινός ύπνος είναι ένα μη γοητευτικό αλλά αποτελεσματικό εργαλείο παραγωγικότητας. Μια ανασκόπηση 61 μελετών έδειξε ότι ακόμη και η βραχυπρόθεσμη στέρηση ύπνου επηρεάζει την προσοχή και μειώνει τις εκτελεστικές λειτουργίες – την ικανότητά μας να σχεδιάζουμε, να κρατάμε πληροφορίες στο μυαλό και να αντιστεκόμαστε στους περισπασμούς, ή αλλιώς πολλές από τις δεξιότητες που μας βοηθούν να είμαστε παραγωγικοί.
Ο Poensgen προτείνει επίσης αυτό που ονομάζει «ultra-focus» – μία προστατευμένη συνεδρία 60 έως 90 λεπτών βαθιάς συγκέντρωσης κάθε μέρα, κάτι που, όπως λέει, μπορεί να «διπλασιάσει όσα μπορείς να κάνεις μέσα σε μια μέρα χωρίς να δουλέψεις ούτε λεπτό παραπάνω».
Υποστηρίζει ότι αν ξεπεράσουμε τα άβολα πρώτα λεπτά, μπορούμε να μπούμε σε αυτό που οι ψυχολόγοι αποκαλούν «flow state», μια κατάσταση τόσο έντονης απορρόφησης σε μια εργασία ώστε ο χρόνος και ο χώρος να χάνονται και η προσπάθεια να μοιάζει ελάχιστη. Μπορεί να χρειαστούν λίγα λεπτά για να περάσουμε σε flow state, επειδή οι περισπασμοί είναι γενικά χρήσιμοι· μας ειδοποιούν για πιθανούς κινδύνους, μεταξύ άλλων. Το να πείσουμε τον εγκέφαλο να τους φιλτράρει φαίνεται πως συνδέεται με τη σταδιακή αύξηση χημικών όπως η ντοπαμίνη, η νοραδρεναλίνη και η ακετυλοχολίνη, που εμπλέκονται στο κίνητρο, στη συγκέντρωση και στην προσοχή. Μετά από 90 λεπτά, λέει ο Poensgen, θα εκπλαγείς με το τι έχεις καταφέρει. «Το να είσαι παραγωγικός δεν είναι ευχάριστο στην αρχή, αλλά αργότερα είναι υπέροχο».
Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι η εμπειρία του flow μπορεί να σχετίζεται με τη δραστηριότητα στον τόπο του coeruleus, μια περιοχή στο εγκεφαλικό στέλεχος που συνδέεται ευρέως με άλλες περιοχές του εγκεφάλου και παράγει νοραδρεναλίνη, ή norepinephrine, μια ορμόνη που μας βοηθά να παραμένουμε σε εγρήγορση και συγκεντρωμένοι.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι, όταν έχουμε ακριβώς τη σωστή δραστηριότητα σε αυτή την περιοχή, η εγρήγορση και η προσοχή μας ενισχύονται ώστε να μπορούμε να αντιδρούμε γρήγορα στα εισερχόμενα δεδομένα, αλλά όχι σε τέτοιο βαθμό ώστε να κατακλυζόμαστε και να υπερδιεγειρόμαστε. Αυτό το ιδανικό σημείο συγκέντρωσης φαίνεται να βοηθά τον εγκέφαλο να γίνεται πιο αποδοτικός – και να μας κάνει πιο παραγωγικούς.
Το πόσο πιο παραγωγικοί όμως γινόμαστε δεν είναι ξεκάθαρο. Μία ευρέως διαδεδομένη άποψη λέει ότι οι άνθρωποι γίνονται πέντε φορές πιο παραγωγικοί σε κατάσταση flow. Η άποψη αυτή προέρχεται από έρευνα της McKinsey & Company, η οποία ζήτησε από περισσότερα από 5000 στελέχη, σε έρευνες που έγιναν σε βάθος περίπου μιας δεκαετίας, να εκτιμήσουν πόσο παραγωγικά ήταν σε αυτή την κατάσταση. Το «πέντε φορές» ήταν μια συνηθισμένη εκτίμηση, αλλά δεν επρόκειτο για αντικειμενική μέτρηση της απόδοσής τους.
Ο χρονισμός ίσως παίζει επίσης ρόλο. Η εγρήγορσή μας αλλάζει μέσα στη μέρα χάρη στους κιρκάδιους ρυθμούς, ενώ και ο χρονοτύπος μας – αν είμαστε δηλαδή βραδινό ή πρωινό άτομο – επηρεάζει το πότε τείνουμε να νιώθουμε φυσικά πιο ικανοί να δουλέψουμε.
Πώς να αξιοποιήσεις τα συναισθήματά σου για μια πιο ευτυχισμένη και ήρεμη ζωή
Κι εδώ όμως δεν υπάρχουν καθαροί κανόνες για το πώς θα το χρησιμοποιήσουμε αυτό ώστε να βελτιώσουμε την παραγωγικότητά μας.
Μια ανασκόπηση του 2019 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, γενικά, η προσοχή μας είναι σχετικά χαμηλή το πρωί, βελτιώνεται προς το μεσημέρι, πέφτει μετά το φαγητό και μετά βελτιώνεται ξανά προς αργά το απόγευμα και νωρίς το βράδυ.
Μια ανασκόπηση του 2025 σε 65 μελέτες από 18 χώρες βρήκε επίσης κάποιες ενδείξεις ότι οι άνθρωποι είχαν καλύτερες επιδόσεις σε δοκιμασίες όταν εξετάζονταν σε ώρα που ταίριαζε με τον χρονοτύπο τους. Το αποτέλεσμα, όμως, απείχε πολύ από το να είναι καθολικό.
Μια καθημερινή διακύμανση που ίσως αξίζει να προσέξει κανείς είναι το μεταμεσημβρινό «βούλιαγμα». Ο Poensgen λέει ότι ένα σύντομο υπνάκο 15 έως 30 λεπτών, ένας καθοδηγούμενος διαλογισμός ή απλώς λίγη ξεκούραση αυτή την ώρα μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματικά για την ενίσχυση της παραγωγικότητας το απόγευμα. Οι υπνάκοι μετά το μεσημεριανό έχουν βοηθήσει παίκτες βόλεϊ να βελτιώσουν την απόδοσή τους, πρωτοετείς γιατρούς να μειώσουν τα λάθη και ενήλικες σε παραγωγική ηλικία να κερδίσουν μικρές βελτιώσεις στη γνωστική απόδοση και την εγρήγορση για 2 ώρες μετά.
Ένα αποτέλεσμα που μου αρέσει ιδιαίτερα προήλθε από χειρουργούς. Σε τυχαιοποιημένη δοκιμή 51 σύνθετων επεμβάσεων, οι χειρουργοί που έκαναν διάλειμμα 5 λεπτών κάθε 25 λεπτά θεωρήθηκαν πιο παραγωγικοί από όσους δεν έκαναν κανένα διάλειμμα, ολοκληρώνοντας την επέμβαση στον ίδιο χρόνο με ελαφρώς καλύτερη απόδοση. Τα επίπεδα κορτιζόλης τους ήταν επίσης περίπου 22% χαμηλότερα, κάτι που δείχνει ότι ήταν λιγότερο στρεσαρισμένοι.
Πού με αφήνει λοιπόν αυτό, εμένα και τη δουλειά μου;
Κυρίως με συμβουλές λιγότερο συναρπαστικές από ό,τι θέλει να πιστεύεις το διαδίκτυο. Να κοιμάσαι σωστά, να αλλάζεις λιγότερο συχνά εργασίες. Έχω υιοθετήσει με ενθουσιασμό τα τακτικά διαλείμματα και τον υπνάκο μετά το μεσημεριανό, και διαπιστώνω ότι η προστασία 90 λεπτών την ημέρα για να μπω σε flow έχει πραγματικό όφελος. Δεν με πείθει ότι υπάρχει μια λύση που ταιριάζει σε όλους ή ότι μπορείς να ποσοτικοποιήσεις την αύξηση της παραγωγικότητας από κάποιο συγκεκριμένο trick – η νευροεπιστήμη δείχνει ότι ο εγκέφαλός μας δεν είναι τόσο προβλέψιμος. Αλλά κάτι φαίνεται να λειτουργεί. Αυτή τη φορά τελείωσα τη στήλη μου, μάλιστα, με λίγο χρόνο να μου περισσεύει.
Make me well: Πώς να ξεγελάσεις τη βιομηχανία του wellness
Δες τον Chris και τον Xand van Tulleken στο New Scientist Live 2026
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
