Μπιλ Γκέιτς: Η τεχνητή νοημοσύνη φέρνει μαζικές απολύσεις και κινδύνους εκτός ελέγχου

Ο Μπιλ Γκέιτς προειδοποιεί ότι η ραγδαία άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης και των ρομπότ θα οδηγήσει σε μαζική απώλεια θέσεων εργασίας σχεδόν σε όλους τους κλάδους, σε συνέντευξή του στη βρετανική εφημερίδα The Observer. Εκτιμά ότι οι επιχειρήσεις έχουν ισχυρό κίνητρο να αντικαταστήσουν ανθρώπους με μηχανές, επιλέγοντας τη μείωση κόστους και την αύξηση κερδών. «Προσλάβετε το ρομπότ, απολύστε τον άνθρωπο και μην κοιτάξετε πίσω», είπε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας τη λογική που πιστεύει ότι θα επικρατήσει.

Ήδη, η τεχνητή νοημοσύνη αναλαμβάνει εργασίες που μέχρι πρόσφατα απαιτούσαν ανθρώπινη παρουσία, κυρίως σε επαγγέλματα γραφείου με έμφαση στην επεξεργασία δεδομένων και τις επαναλαμβανόμενες διαδικασίες. Ανάπτυξη λογισμικού, καταχώριση δεδομένων, ανάλυση πληροφοριών και εξυπηρέτηση πελατών είναι μεταξύ των τομέων όπου οι εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης καλύπτουν ολοένα μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς.

Ο Γκέιτς προειδοποιεί ότι το επόμενο στάδιο μπορεί να είναι ακόμη πιο ανατρεπτικό, με ανθρωποειδή ρομπότ ικανά για σύνθετες σωματικές εργασίες. Αυτό ενδέχεται να πλήξει κλάδους που θεωρούνταν πιο προστατευμένοι από τον αυτοματισμό, όπως εργοστάσια, τεχνικά επαγγέλματα και κατασκευές. Η τεχνητή νοημοσύνη, είπε, θα μπορούσε να υποκαταστήσει «τις δεξιότητες της εφευρετικότητας, τις δεξιότητες της εργασίας γραφείου και, στη συνέχεια, με τα ανθρωποειδή ρομπότ, τις δεξιότητες της ανθρώπινης χειρωνακτικής εργασίας». Προσθέτει ότι μπαίνουμε σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι ίσως πάψουν να είναι τα πιο ευφυή όντα στον πλανήτη.

Οι ανησυχίες αντανακλώνται σε πραγματικές κινήσεις της αγοράς. Η Barclays ανακοίνωσε στις 22 Οκτωβρίου περικοπή περίπου 5.000 θέσεων έως το τέλος του 2026, δηλαδή γύρω στο 5% του παγκόσμιου προσωπικού της, στο πλαίσιο περιορισμού εξόδων και ενίσχυσης της αποδοτικότητας μέσω τεχνητής νοημοσύνης και αυτοματοποίησης. Περίπου το 60% αφορά υποστηρικτικές λειτουργίες, περιλαμβανομένων θέσεων προγραμματιστών. Η τράπεζα είχε ήδη καταργήσει περίπου 1.000 θέσεις νωρίτερα μέσα στη χρονιά, με τις υπόλοιπες περικοπές να αναμένονται έως τον Δεκέμβριο.

Την ανησυχία για την απασχόληση συμμερίζεται και η ηγεσία του ΔΝΤ, που έχει περιγράψει την τεχνητή νοημοσύνη ως «τσουνάμι που κινείται αργά» με επιπτώσεις σε θέσεις εργασίας παγκοσμίως. Ιδιαίτερα εκτεθειμένοι θεωρούνται οι νέοι που μπαίνουν στην αγορά, καθώς πολλές εισαγωγικού επιπέδου εργασίες —όπως επεξεργασία στοιχείων και απλά διοικητικά καθήκοντα— αυτοματοποιούνται με χαμηλό κόστος, περιορίζοντας την πρώτη «σκάλα» επαγγελματικής ανέλιξης.

Κατά τον Γκέιτς, οι κυβερνήσεις θα χρειαστεί να επανασχεδιάσουν πολιτικές για να απορροφήσουν τις κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες, με επενδύσεις σε εκπαίδευση, κατάρτιση και επανεκπαίδευση όσων χάσουν τη δουλειά τους. Επισημαίνει ένα παράδοξο: «Τα έσοδα για το δίχτυ κοινωνικής προστασίας που θα μας βοηθήσει να περάσουμε αυτή τη μεταβατική περίοδο θα μειωθούν, ακόμη κι αν η συνολική ευημερία αυξηθεί». Και αυτό σε μια περίοδο διεθνών εντάσεων και πιεσμένων προϋπολογισμών. «Θα μπορούσε κανείς να πει ότι αυτή δεν είναι η καλύτερη στιγμή για να ζητήσει από τις πλούσιες χώρες να κάνουν το δυσκολότερο πράγμα που έχουν κάνει ποτέ», ανέφερε.

Πέρα από την απασχόληση, ο Γκέιτς εκφράζει ανησυχία ότι ως το τέλος της δεκαετίας του 2020 μπορεί να εμφανιστούν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που θα λειτουργούν πέρα από τον αποτελεσματικό ανθρώπινο έλεγχο, με απρόβλεπτες συμπεριφορές που δεν θα υπηρετούν κατ’ ανάγκη τα ανθρώπινα συμφέροντα. Αντίστοιχες προειδοποιήσεις προέρχονται και από ειδικούς. Τον Σεπτέμβριο, ο 27χρονος ερευνητής Τζέικομπ Κόξον (Jacob Coxon) παραιτήθηκε από την Anthropic, εκφράζοντας σοβαρές ανησυχίες για την ασφάλεια των προηγμένων μοντέλων και προειδοποιώντας για πιθανές καταστροφικές συνέπειες εάν η ανάπτυξη μείνει ανεξέλεγκτη. Υποστήριξε ότι ούτε η Anthropic, πίσω από το Claude, ούτε η OpenAI, δημιουργός του ChatGPT όπου είχε εργαστεί, ενεργούν με την απαιτούμενη υπευθυνότητα. Ο όρος «υπερνοημοσύνη» περιγράφει ένα υποθετικό στάδιο όπου ένα σύστημα ξεπερνά τις ανθρώπινες γνωστικές ικανότητες και αποκτά επιρροή μεγαλύτερη από εκείνη μεμονωμένων ανθρώπων, επιχειρήσεων ή ακόμη και κρατών.

Στο μεταξύ, η βρετανική κυβέρνηση ετοιμάζει πακέτο επενδύσεων για την τεχνητή νοημοσύνη και την ασφάλεια. Ο υπουργός Οικονομικών Τζον Χίλι (John Healey) αναμένεται να το παρουσιάσει στον προϋπολογισμό της Τετάρτης 28 Οκτωβρίου, μιλώντας για μια τεχνολογία που μπορεί να ωφελήσει «κάθε επιχείρηση, κοινότητα, νοσοκομείο, σχολείο και κάθε πτυχή της οικονομίας», χωρίς να αφήνει τους εργαζόμενους στο περιθώριο. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει Κέντρο Αριστείας για την Τεχνητή Νοημοσύνη στο Μάντσεστερ και πρόσθετες επενδύσεις στο Εδιμβούργο, μεταξύ άλλων στον σχεδιασμό προηγμένων μικροκυκλωμάτων.

Έμφαση δίνεται και στη βιοασφάλεια, με τη δημιουργία του AI Biosecurity Lab για πρόληψη, ανίχνευση και αντιμετώπιση αναδυόμενων βιολογικών απειλών. Το εργαστήριο θα χρηματοδοτηθεί με 100 εκατ. λίρες από το Δημόσιο και με δεσμεύσεις τεχνολογικών πόρων και υποστήριξης έως 200 εκατ. λιρών από τις OpenAI και Anthropic, ανεβάζοντας τη συνολική υποστήριξη έως τα 300 εκατ. λίρες. Η σύμπραξη στοχεύει σε ταχύτερο εντοπισμό βιολογικών κινδύνων και στην ανάπτυξη νέων εμβολίων, θεραπειών και μέτρων προστασίας.

Οι προειδοποιήσεις του Γκέιτς και άλλων ειδικών φωτίζουν το κεντρικό δίλημμα της εποχής: πώς μια τεχνολογία με τεράστιες δυνατότητες ανάπτυξης θα αξιοποιηθεί χωρίς να οξύνει τις ανισότητες και να προκαλέσει μαζική ανεργία. Από τις τραπεζικές περικοπές έως τα ανθρωποειδή ρομπότ, οι αλλαγές δεν ανήκουν πια στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας. Το ζητούμενο, όπως επισημαίνει ο Γκέιτς, δεν είναι μόνο πόσο ισχυρή θα γίνει η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά αν κυβερνήσεις και κοινωνίες θα προσαρμοστούν έγκαιρα στις επιπτώσεις της. Διαφορετικά, η πρόκληση των επόμενων ετών ίσως να μην είναι η δημιουργία πιο προηγμένων μηχανών, αλλά η εξασφάλιση μιας αξιοπρεπούς θέσης για τον άνθρωπο στον κόσμο που αυτές θα διαμορφώσουν.