Υγιή αρνάκια γεννήθηκαν μέσω μιας πειραματικής μορφής εξωσωματικής γονιμοποίησης (IVF), η οποία ωθεί ιδιαίτερα ανώριμα ωάρια να ωριμάσουν στο εργαστήριο. Είναι η πρώτη φορά που η μέθοδος δοκιμάζεται με επιτυχία σε μεγάλο ζώο, γεγονός που δημιουργεί προσδοκίες ότι θα μπορούσε να αυξήσει τον αριθμό των ωαρίων που είναι διαθέσιμα για τη θεραπεία γονιμότητας και να βελτιώσει τα ποσοστά επιτυχίας της IVF. Αν και χρειάζεται περισσότερη έρευνα, η μέθοδος μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη όταν οι ωοθήκες έχουν υποστεί βλάβη από αντικαρκινική θεραπεία.
«Πρόκειται πραγματικά για μια σημαντική εξέλιξη», λέει η Stine Kristensen από το Copenhagen University Hospital στη Δανία, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα.
Πριν από περισσότερα από 30 χρόνια, η ίδια προσέγγιση οδήγησε σε γεννήσεις ζώντων ποντικιών. «Πολύ περισσότερο από τα ποντίκια, η αναπαραγωγή στα πρόβατα μοιάζει με αυτή στον ανθρώπινο οργανισμό», λέει η Manjushree Boob από το Shubham Hi-Tech Hospital and Test Tube Baby Centre στη Μαχαράστρα της Ινδίας, η οποία επίσης δεν συμμετείχε.
Η κλασική IVF περιλαμβάνει καθημερινές ενέσεις για μία έως δύο εβδομάδες, ώστε να διεγερθούν τα ανώριμα ωάρια μέσα στα ωοθυλάκια των ωοθηκών και να ωριμάσουν περίπου 10 ωάρια. Από αυτά, συνήθως έξι έως οκτώ γονιμοποιούνται επιτυχώς σε εργαστηριακό τρυβλίο. Τα έμβρυα που προκύπτουν εμφυτεύονται στη μήτρα, όμως αυτό καταλήγει σε ζωντανή γέννηση μόνο σε περίπου 20% των περιπτώσεων.
Αυτό το χαμηλό ποσοστό επιτυχίας είναι και ο λόγος που οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον τις δυνατότητες αυτών των ανώριμων ωαρίων. Οι γυναίκες γεννιούνται με εκατοντάδες χιλιάδες έως και περισσότερα από 1 εκατομμύριο ωάρια, ο αριθμός όμως μειώνεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Σε κάθε εμμηνορροϊκό κύκλο, ένα από αυτά τα ωοθυλάκια ωριμάζει σε ένα πλήρες ωάριο που απελευθερώνεται κατά την ωορρηξία.
Στη νέα μελέτη, η Helen Picton από το Πανεπιστήμιο του Leeds στη Βρετανία και οι συνεργάτες της συνέλεξαν δεκάδες από αυτά τα ωοθυλάκια από πρόβατα. Τα τοποθέτησαν σε ένα μείγμα αναπαραγωγικών ορμονών, όπως η θυλακιοτρόπος ορμόνη, που διεγείρει την ανάπτυξη και την ωρίμανσή τους, καθώς και αυξητικών παραγόντων, οι οποίοι οδήγησαν περίπου το 60% από αυτά να εξελιχθούν σε ώριμα ωάρια.
Στη συνέχεια γονιμοποίησαν με επιτυχία περίπου το 30% αυτών των ωαρίων, δημιουργώντας έμβρυα που εμφυτεύθηκαν στη μήτρα 18 προβάτων. Το αποτέλεσμα ήταν η γέννηση ενός θηλυκού αρνιού στις αρχές του 2024 και άλλων τεσσάρων γεννήσεων μέσα στη φετινή χρονιά. Το ίδιο θηλυκό απέκτησε επίσης δύο αρνιά φέτος, ανέφερε η Picton παρουσιάζοντας τα ευρήματα στο συνέδριο της European Society of Human Reproduction and Embryology στο Λονδίνο, στις 7 Ιουλίου.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η τεχνική θα μπορούσε να αυξήσει τον αριθμό των ωαρίων που είναι διαθέσιμα για γονιμοποίηση και, έτσι, να βελτιώσει τα ποσοστά σύλληψης, λέει η Kristensen. Ωστόσο, για να μεγιστοποιηθεί η πιθανότητα σύλληψης, η διαδικασία πιθανότατα θα εφαρμόζεται επιπλέον της κλασικής IVF, άρα δεν θα την κάνει πιο εύχρηστη και μπορεί ακόμη και να αυξήσει το κόστος, σημειώνει.
Η Picton προσθέτει ότι η μέθοδος είναι απίθανο να χρησιμοποιηθεί ρουτίνα, καθώς η συλλογή των ωοθυλακίων απαιτεί λήψη δείγματος από το τοίχωμα της ωοθήκης, κάτι πιο επεμβατικό από τη συλλογή ώριμων ωαρίων στη συνήθη IVF.
Όμως γυναίκες των οποίων οι ωοθήκες έχουν υποστεί βλάβη από αντικαρκινική θεραπεία θα μπορούσαν να ωφεληθούν, λέει η Picton. Οι γιατροί συχνά προσπαθούν να διατηρήσουν τη γονιμότητά τους αφαιρώντας και καταψύχοντας εκ των προτέρων τμήματα ωοθηκικού ιστού, ώστε να τα επανεμφυτεύσουν αργότερα στο σώμα όταν επιθυμούν να συλλάβουν. Όμως υπάρχει πάντα ο κίνδυνος η μεταμόσχευση να περιέχει καρκινικά κύτταρα. Η συλλογή ανώριμων ωαρίων δεν θα είχε τον ίδιο κίνδυνο, επειδή ο καρκίνος συνήθως επηρεάζει μόνο τον γύρω ιστό, λέει η Picton.
Παρ’ όλα αυτά, πρώτα πρέπει να μελετηθεί αν ανθρώπινα ωάρια που θα καλλιεργηθούν με αυτή τη μέθοδο μπορούν να γονιμοποιηθούν. Αυτές οι μελέτες αναμένεται να ξεκινήσουν μέσα στα επόμενα χρόνια, λέει η Kristensen. Αν προχωρήσουν ομαλά, μικρές κλινικές δοκιμές θα επιχειρήσουν να οδηγήσουν σε υγιείς ζωντανές γεννήσεις, όμως μπορεί να χρειαστούν πέντε έως δέκα χρόνια μέχρι οι ερευνητές να λάβουν την απαραίτητη ηθική έγκριση, σημειώνει. Αυτό συμβαίνει επειδή τέτοια έρευνα πρέπει να διασφαλίζει ότι τα οφέλη υπερτερούν κάθε κινδύνου για τους μελλοντικούς γονείς ή τα παιδιά τους, λέει η Kristensen.
