Ένας αρχαίος αστρονόμος-μαθηματικός των Μάγια ταυτοποιήθηκε για πρώτη φορά, μαζί με τους σύνθετους υπολογισμούς του που έγιναν πριν από περίπου 1.200 χρόνια και προέβλεπαν τις τροχιές του Άρη και της Αφροδίτης.
«Αυτή είναι η πρώτη άμεση αναφορά σε έναν πρόγονο αστρονόμο-μαθηματικό των Μάγια με προσωπικό όνομα», λέει ο Franco Rossi από το Massachusetts Institute of Technology.
Είναι επίσης το παλαιότερο καταγεγραμμένο όνομα αστρονόμου-μαθηματικού που είναι γνωστό από οπουδήποτε στην Αμερική, προσθέτει.
Ο πολιτισμός των Μάγια άνθησε στην Κεντρική Αμερική περίπου από το 2000 π.Χ. έως το 1697 μ.Χ. Είχαν προχωρημένες γνώσεις μαθηματικών και αστρονομίας, όμως μεγάλο μέρος τους χάθηκε μετά τη μαζική καύση των βιβλίων τους από Ισπανούς ιεραποστόλους.
Από το 2010, ανασκαφές στην τοποθεσία Xultun της Γουατεμάλας έχουν φέρει στο φως αστρονομικές και μαθηματικές επιγραφές μέσα σε ένα μικρό κτίσμα από λιθοδομή.
Στον ανατολικό και βορειοανατολικό τοίχο του κτιρίου υπάρχουν περίπου 50 κείμενα, τα οποία οι επιστήμονες θεωρούν «προσχέδια» που έφτιαξαν Μάγια μαθηματικοί καθώς κατέγραφαν και προέβλεπαν τους κύκλους ουράνιων σωμάτων σε σχέση με τη Γη και μεταξύ τους.
Ο Rossi και οι συνεργάτες του αποκρυπτογράφησαν με μεγάλη προσοχή μία από αυτές τις τοιχογραφίες, με την ονομασία Text 19. Στο κάτω μέρος της τοιχογραφίας αναγράφεται το όνομα Sak Tahn Waax, που μεταφράζεται ως White-chested Fox, και θεωρείται ο δημιουργός του τύπου.
Το Text 19 αποτελείται από 11 ιερογλυφικά, τα οποία χρειάστηκε να σαρωθούν, να φωτογραφηθούν και να μεγεθυνθούν υπό διαφορετικές γωνίες φωτισμού, πριν συγκριθούν με μεταγενέστερα αστρονομικά και μαθηματικά κείμενα ώστε να αποδοθεί το νόημά τους.
Αν και παρόμοιες μαθηματικές και αστρονομικές γνώσεις συναντώνται σε πολλές πόλεις των Μάγια, η αναφορά στον Sak Tahn Waax, που οι ερευνητές εκτιμούν ότι πιθανότατα ήταν άνδρας, είναι μοναδική.
«Είτε πρόκειται για περίπτωση όπου ο ίδιος ο γραφέας υπέγραψε τον υπολογισμό του είτε για απόδοση του πνευματικού έργου σε κάποιον άλλον, έχουμε έναν τύπο και το όνομα του δημιουργού του, κάτι που δείχνει τη σημασία αυτής της μορφής πνευματικής συνεισφοράς για τους ανθρώπους των Κλασικών Μάγια», λέει ο Rossi.
Το ημερολογιακό σύστημα που παρουσιάζεται στο Text 19 χρησιμοποιεί μαθηματικά σε σχέση με χρονικές περιόδους, λέει. Αυτές οι περίοδοι προέρχονταν από ένα ημερολόγιο 260 ημερών, ένα ηλιακό ημερολόγιο 365 ημερών, μια προσέγγιση 584 ημερών του συνοδικού κύκλου της Αφροδίτης, όταν ο πλανήτης επιστρέφει στην ίδια θέση σε σχέση τόσο με τη Γη όσο και με τον Ήλιο, και μια προσέγγιση 780 ημερών του συνοδικού κύκλου του Άρη. Το συνολικό μήκος του τύπου είναι πέντε συνοδικοί κύκλοι της Αφροδίτης ή 2.920 ημέρες, ενώ η ημερομηνία στην οποία πιθανότατα αναφέρεται το Text 19 είναι η 7η Νοεμβρίου του 781 μ.Χ. στο Ιουλιανό ημερολόγιο.
Το πώς ακριβώς θα εφαρμοζόταν αυτός ο τύπος παραμένει άγνωστο, λέει ο Rossi, καθώς «δεν ενσωματώνεται σε κάποιο ευρύτερο έργο».
«Πιστεύουμε ότι είχε στόχο να δείξει συνοπτικά και με νόημα τη σχέση ανάμεσα σε αυτούς τους δύο πλανήτες και τις ανθρώπινες μετρήσεις του χρόνου, με τρόπους που θα μπορούσαν στη συνέχεια να εφαρμοστούν σε πολιτικές τελετές, προγνωστική αστρονομία και στις αντιλήψεις για την εποχικότητα», λέει.
Τέτοια σχολαστική μαθηματική εργασία θα ήταν κρίσιμη για τη δομή της ζωής σε έναν κόσμο πριν από τους υπολογιστές, τα smartphones και τις εφαρμογές καιρού, λέει ο Rossi.
Antiquity DOI: 10.15184/aqy.2026.10378
