Η αποφρακτική άπνοια ύπνου επηρεάζει εκατομμύρια γυναίκες, αλλά παραμένει σε μεγάλο βαθμό αδιάγνωστη — κυρίως επειδή τα συμπτώματά της μοιάζουν επικίνδυνα με εκείνα της εμμηνόπαυσης. Νέα ερευνητικά δεδομένα αναθεωρούν την εικόνα μιας πάθησης που για δεκαετίες θεωρούνταν «ανδρική υπόθεση», ενώ οι επιστήμονες ζητούν πιο στοχευμένη έρευνα και εκπαίδευση τόσο ασθενών όσο και γιατρών.
Κάθε φορά που μια γυναίκα στη μέση ηλικία παραπονιέται για κακό ύπνο, κόπωση και νυχτερινές εφιδρώσεις, η πρώτη σκέψη είναι σχεδόν πάντα η ίδια: εμμηνόπαυση. Αυτή η αντανακλαστική απάντηση, όμως, κρύβει μια άλλη πραγματικότητα που επηρεάζει εκατομμύρια γυναίκες παγκοσμίως: η αεροφόρος οδός τους καταρρέει δεκάδες φορές την ώρα κατά τη διάρκεια του ύπνου, χωρίς να το γνωρίζουν.
Η αποφρακτική άπνοια ύπνου (OSA) συμβαίνει όταν ο φάρυγγας στενεύει ή κλείνει κατά τον ύπνο, τα επίπεδα οξυγόνου πέφτουν και ο εγκέφαλος αναγκάζεται να «ξυπνήσει» στιγμιαία το σώμα για να επαναφέρει την αναπνοή. Για χρόνια, η πάθηση είχε ένα συγκεκριμένο πρόσωπο: μεσήλικας, υπέρβαρος άνδρας που ροχαλίζει δυνατά. Αυτό το στερεότυπο, όμως, αποδεικνύεται ότι έχει κοστίσει ακριβά στις γυναίκες.
Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση στο περιοδικό The Lancet Respiratory Medicine, μέχρι το 2050 σχεδόν 77 εκατομμύρια Αμερικανοί ενήλικες θα έχουν άπνοια ύπνου. Το εντυπωσιακό στοιχείο είναι η αύξηση στις γυναίκες: 65% σχετική αύξηση της επίπτωσης, φτάνοντας τα 30,4 εκατομμύρια, έναντι 19% αύξησης στους άνδρες. Σήμερα, σε ορισμένες χώρες, έως και το 90% των πασχόντων παραμένει αδιάγνωστο — εν μέρει γιατί, όπως επισημαίνει ο Carlos Nunez της ResMed, «είσαι κοιμισμένος όταν συμβαίνει».
Η εμμηνόπαυση αποτελεί κρίσιμο σημείο καμπής. Η μείωση των επιπέδων οιστρογόνων και προγεστερόνης αφαιρεί μια φυσική προστασία: οι ορμόνες αυτές ρυθμίζουν τη λειτουργία των μυών της αεροφόρου οδού και τη ρύθμιση της αναπνοής. Παράλληλα, η αναδιανομή του λίπους προς τον λαιμό και τον κορμό αυξάνει την πίεση στον φάρυγγα. Μελέτες δείχνουν ότι οι γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση έχουν περίπου 57% μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν συμπτώματα άπνοιας σε σχέση με τις προεμμηνοπαυσιακές, ακόμα και αφού ληφθεί υπόψη το σωματικό βάρος.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο βιολογικό — είναι και δομικό. Τα διαγνωστικά εργαλεία που χρησιμοποιούν οι γιατροί αναπτύχθηκαν κυρίως σε ανδρικούς πληθυσμούς. Τα κλασικά συμπτώματα που οδηγούν σε παραπομπή — δυνατό ροχαλητό, παρατηρούμενες παύσεις αναπνοής, έντονη υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας — συχνά απουσιάζουν στις γυναίκες. Αντ’ αυτών, εμφανίζονται αϋπνία, κόπωση, πονοκέφαλοι το πρωί, συχνουρία τη νύχτα και αλλαγές στη διάθεση. Συμπτώματα που εύκολα αποδίδονται σε άγχος, κατάθλιψη ή — και πάλι — εμμηνόπαυση. Ακόμα και οι ίδιες οι αναπνευστικές διακοπές μπορεί να είναι αθόρυβες: «Μια γυναίκα μπορεί να σταματά να αναπνέει πολλές φορές την ώρα, αλλά ακούγεται αρκετά ήσυχα», λέει ο Nunez.
Οι συνέπειες της αδιάγνωστης άπνοιας δεν είναι αμελητέες. Ακόμα και η «ήπια» μορφή — 15 διακοπές αναπνοής την ώρα — σημαίνει στέρηση οξυγόνου κάθε τέσσερα λεπτά καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας. Μακροπρόθεσμα, αυτό συνδέεται με αγγειακές βλάβες, μεταβολικές διαταραχές, αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο και, σύμφωνα με αυξανόμενα στοιχεία, με γνωστική έκπτωση και νόσο Alzheimer.
Η θεραπεία με CPAP — μια συσκευή που διατηρεί ανοιχτή την αεροφόρο οδό μέσω συνεχούς θετικής πίεσης αέρα — παραμένει η κύρια επιλογή, αλλά ερευνητές αρχίζουν να εξετάζουν αν η ανταπόκριση στη θεραπεία διαφέρει ανάλογα με το φύλο. «Χρειαζόμαστε πιο στοχευμένη, εξατομικευμένη ιατρική», λέει η Rashmi Nisha Aurora του NYU, η οποία έχει παρατηρήσει διαφορές στους δείκτες οξειδωτικού στρες μεταξύ ανδρών και γυναικών που λαμβάνουν CPAP.
Το ζ
