Το 2022, ένα δείγμα από έμβρυα κοτόπουλου και πάπιας που είχαν πεθάνει πριν εκκολαφθούν έφτασε σε κτηνιατρικό εργαστήριο στην Κίνα για εξέταση.
Μέσα στον εγκεφαλικό τους ιστό, οι ερευνητές εντόπισαν το Acinetobacter baumannii, ένα παθογόνο που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει χαρακτηρίσει «Priority 1». Το βακτήριο είναι γνωστό κυρίως για την εξάπλωσή του στις μονάδες εντατικής θεραπείας, καθώς αντέχει ακόμη και στα αντιβιοτικά έσχατης ανάγκης.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, αρχίζει να αναγνωρίζεται και ως ζωονοσογόνο, δηλαδή ικανό να μετακινείται μεταξύ ζώων και ανθρώπων.
Εδώ και καιρό θεωρείται ότι τα ζώα εκτροφής μπορεί να συμβάλλουν στη διάδοση της αντοχής στα αντιβιοτικά σε υπερβακτήρια. Ωστόσο, στην προκειμένη περίπτωση, τα συγκεκριμένα στελέχη που απομονώθηκαν από τα πουλερικά δεν ήταν ιδιαίτερα ανθεκτικά.
Συγκρίνοντας τα γενετικά δεδομένα με εκείνα από ανθρώπους και ζώα συντροφιάς, όπως γάτες και σκύλους, οι ερευνητές από το Nanjing Agricultural University, το Wuhu Institute of Technology και το Nanjing University of Chinese Medicine στην Κίνα διαπίστωσαν ότι η πραγματική ανησυχία βρισκόταν πιο κοντά στο σπίτι.
Η ερευνητική ομάδα συγκέντρωσε γενετικά δεδομένα από 509 δείγματα A. baumannii που είχαν συλλεχθεί από ζώα σε 17 χώρες και αφορούσαν 33 είδη, από άσπρους πελαργούς στην Πολωνία μέχρι γάτες, σκύλους και άλογα σε κτηνιατρικές κλινικές σε όλη την Ευρώπη.
Όταν τα στοιχεία αυτά συνδυάστηκαν με χιλιάδες κλινικά δείγματα από ανθρώπους στις ίδιες περιοχές, καθώς και με τα νέα δεδομένα από τα πουλερικά, η εικόνα που προέκυψε δεν ήταν ενθαρρυντική για τους ιδιοκτήτες κατοικιδίων.
«Τα A. baumannii που απομονώθηκαν από ζώα μπορούν να χωριστούν σε δύο ομάδες: μια ομάδα με υψηλή αντοχή στα αντιμικροβιακά, που κυριαρχείται από ξενιστές όπως τα άλογα, οι γάτες και οι σκύλοι, και μια ομάδα με χαμηλή αντοχή στα αντιμικροβιακά, που κυριαρχείται από ξενιστές όπως τα ζώα εκτροφής, τα πουλερικά και η άγρια ζωή», έγραψαν οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Xiangkuan Zheng από το Nanjing Agricultural University, στην επιθεώρηση Applied and Environmental Microbiology.
Με τη χρήση ενός συστήματος ταξινόμησης που ομαδοποιεί συγγενικά στελέχη του A. baumannii σε «διεθνείς κλώνους» — τις ίδιες γενεαλογικές γραμμές που ευθύνονται για νοσοκομειακές εξάρσεις σε όλο τον κόσμο — η ομάδα διαπίστωσε ότι αρκετοί από αυτούς τους κλώνους, ανάμεσά τους και ένας με την ονομασία ST25, εμφανίζονταν ξανά και ξανά σε ζώα συντροφιάς.
Ο ST25 βρέθηκε μόνος του σε εννέα διαφορετικά είδη ζώων, κυρίως γάτες, σκύλους και άλογα.
Τα βακτήρια από γάτες, σκύλους και άλογα αποδείχθηκαν γενετικά σχεδόν αδιάκριτα από τα στελέχη που μολύνουν ανθρώπους σε κοντινά νοσοκομεία, με δείκτες γενετικής ομοιότητας πάνω από 99%, και σε ορισμένες περιπτώσεις πάνω από 99,5%.
Αντίθετα, τα ζώα εκτροφής, τα πουλερικά και τα άγρια ζώα έφεραν στελέχη πολύ πιο απομακρυσμένα συγγενικά, με συνήθη γενετική ομοιότητα μόλις 97% έως 98% με τα ανθρώπινα στελέχη.
«Η μελέτη μας δείχνει ότι το A. baumannii έχει μεγαλύτερη πιθανότητα αμοιβαίας μετάδοσης μεταξύ ζώων συντροφιάς και ανθρώπων σε σύγκριση με τα ζώα εκτροφής, τα πουλερικά και την άγρια ζωή», γράφουν οι ερευνητές. «Αυτή η αυξημένη πιθανότητα μπορεί να σχετίζεται με τη στενή επαφή των ζώων συντροφιάς με τους ανθρώπους».
Γάτες και σκύλοι έφεραν ακόμη και γονίδια αντοχής που τα ζώα εκτροφής δεν θα έπρεπε να έχουν. Τα δείγματα από ζώα συντροφιάς εμφάνισαν δύο γονίδια που κάνουν τα βακτήρια ανθεκτικά στις καρβαπενέμες, τα αντιβιοτικά στα οποία καταφεύγουν οι γιατροί όταν τίποτα άλλο δεν λειτουργεί και τα οποία δεν επιτρέπονται καθόλου στην κτηνοτροφία. Τα ίδια γονίδια δεν βρέθηκαν σε κανένα από τα δείγματα ζώων εκτροφής, πουλερικών ή άγριας ζωής.
Όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι ο σκύλος ή η γάτα σας σάς έχει μεταδώσει ή θα σας μεταδώσει κάποια νοσοκομειακή λοίμωξη.
Για να είμαστε σαφείς: δεν υπάρχει άμεση απόδειξη εδώ ότι το βακτήριο πέρασε πράγματι από ένα συγκεκριμένο κατοικίδιο σε έναν συγκεκριμένο άνθρωπο, αλλά μόνο ένα γενετικό ίχνος που δείχνει ότι η πιθανότητα υπάρχει και υπάρχει εδώ και καιρό.
Πέρυσι, η American Society for Microbiology (AMR) δημοσίευσε άρθρο για τη διαρκώς ενισχυόμενη σύνδεση ανάμεσα στα ανθεκτικά στα αντιβιοτικά βακτήρια στα κατοικίδια και στους ανθρώπους, επισημαίνοντας ειδικά την ανάγκη για περισσότερη δειγματοληψία ανά είδος, ώστε να αποσαφηνιστεί καλύτερα η εικόνα.
Η νέα μελέτη δίνει ακόμη περισσότερα σημαντικά στοιχεία, όμως υπάρχει ακόμα δρόμος μέχρι να κατανοηθεί πλήρως η κατάσταση.
Το επόμενο βήμα είναι περισσότερη δειγματοληψία, από πατούσες, φτερά, οπλές και από τους ανθρώπους που στέκονται δίπλα τους, ώστε να φανεί πόσο συχνά και πόσο εύκολα αυτός ο «συχνός επισκέπτης» των νοσοκομείων περνά από το ένα είδος στο άλλο.
Σχετικό: Αρχαίος φονικός μικροοργανισμός αποκτά γρήγορα αντοχή στα αντιβιοτικά, προειδοποιεί μελέτη
Η έρευνα δημοσιεύτηκε στην Applied and Environmental Microbiology.
