Τα τελευταία δύο χρόνια, οι επιστήμονες που μελετούν την υγεία των δασών, των λιβαδιών και των βάλτων ήταν ανήσυχοι. Από το 2023, η ποσότητα του διοξειδίου του άνθρακα που μπορούσαν να απορροφήσουν τα τοπία της Γης μειώθηκε δραματικά, λόγω των ακραίων καιρικών συνθηκών, με αποτέλεσμα να σημειωθεί ρεκόρ αύξησης των συγκεντρώσεων CO2 στην ατμόσφαιρα για δύο συνεχόμενα χρόνια.
Το 2025, όμως, η ανησυχητική αυτή τάση ανατράπηκε, καθώς προκαταρκτική έρευνα δείχνει ισχυρή ανάκαμψη της χερσαίας δεξαμενής άνθρακα και αντίστοιχη επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης του ατμοσφαιρικού CO2.
Μία από τις πιο κρίσιμες δεξαμενές άνθρακα της Γης δείχνει σημάδια εξασθένησης. Μπορούμε να τη σώσουμε;
Τα χερσαία οικοσυστήματα, όπως τα δάση και τα λιβάδια, απορροφούν CO2 από την ατμόσφαιρα καθώς αναπτύσσονται και εκπέμπουν άνθρακα όταν αποσυντίθενται ή καίγονται. Τις τελευταίες δεκαετίες, αυτά τα οικοσυστήματα τείνουν να απορροφούν περισσότερο CO2 απ’ όσο απελευθερώνουν, λόγω των υψηλότερων θερμοκρασιών και της λιπαντικής δράσης του CO2, που ενισχύει την ανάπτυξη των φυτών. Έτσι δημιουργείται μια παγκόσμια δεξαμενή άνθρακα, της οποίας η ισχύς μεταβάλλεται από χρόνο σε χρόνο.
«Το 2023 και το 2024, εξαιτίας του El Niño και των πυρκαγιών στον Αμαζόνιο, είχαμε σχεδόν πλήρη εξουδετέρωση της παγκόσμιας χερσαίας δεξαμενής άνθρακα», λέει ο Philippe Ciais από το Εργαστήριο Κλιματικών και Περιβαλλοντικών Επιστημών στη Γαλλία, που ηγήθηκε της ανάλυσης. «Αυτή η εξουδετέρωση οδήγησε σε πολύ υψηλό ρυθμό αύξησης του CO2, γιατί αν το CO2 δεν απορροφάται από τη γη, παραμένει στην ατμόσφαιρα».
Ο Ciais και οι συνεργάτες του εκτιμούν ότι η χερσαία δεξαμενή απορρόφησε 2,36 γιγατόνους άνθρακα το 2025. Αυτό είναι 0,71 γιγατόνους περισσότερο από τον μέσο όρο της περιόδου 2015-2022.
Η ανάκαμψη αυτή οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη θεαματική επιστροφή της ανάπτυξης στα τροπικά δάση. «Το κλίμα έγινε πιο φυσιολογικό, ειδικά στην Αφρική και τον Αμαζόνιο, οπότε τα φυτά ανέκτησαν την ικανότητά τους να απορροφούν άνθρακα», λέει ο Ciais.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι φυσικές δεξαμενές στον ωκεανό και στη στεριά έχουν αφαιρέσει πάνω από το μισό του CO2 που εκλύεται από ανθρώπινες δραστηριότητες. Όμως αυτό το όφελος δεν θα διαρκέσει για πάντα, και οι επιστήμονες αναμένουν ότι η βιοσφαίρα της Γης στη στεριά θα περάσει από δεξαμενή άνθρακα σε πηγή άνθρακα μέσα στις επόμενες δεκαετίες, αν οι ανθρωπογενείς εκπομπές δεν μειωθούν.
Η ξαφνική εξαφάνιση της χερσαίας δεξαμενής το 2023 και το 2024 έκανε τους ερευνητές να ανησυχήσουν ότι η δεξαμενή κατέρρεε δεκαετίες νωρίτερα απ’ ό,τι αναμενόταν.
Το 2024 ήταν μια «ακραία χρονιά», λέει ο Mike O’Sullivan από το Πανεπιστήμιο του Exeter στη Βρετανία, μέλος της ομάδας. Η «μεγάλη ανάκαμψη» το 2025 είναι, λοιπόν, θετική είδηση, σημειώνει. Προσθέτει όμως ότι δεν γνωρίζουμε αν αυτή η ανάκαμψη μπορεί να διατηρηθεί επ’ αόριστον, ειδικά αν τα καιρικά μοτίβα γίνονται όλο και πιο ακραία.
Ο κόσμος ίσως να μην επιστρέψει ποτέ σε αυτό που ήταν μετά από αυτό το τεράστιο El Niño
Το υπερ- El Niño που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη στον Ειρηνικό αναμένεται να γίνει το εντονότερο στην ιστορία αργότερα μέσα στη χρονιά, φέρνοντας ακραία ζέστη και ξηρασία σε κρίσιμες χερσαίες δεξαμενές, όπως το τροπικό δάσος του Αμαζονίου. Αυτό σημαίνει ότι την επόμενη χρονιά αναμένεται νέα απότομη πτώση στην απορρόφηση άνθρακα.
Ένας τέτοιος κύκλος επαναλαμβανόμενων καιρικών σοκ, που τροφοδοτείται από την κλιματική αλλαγή, μπορεί να αποδυναμώνει τη μακροπρόθεσμη ικανότητα της παγκόσμιας χερσαίας δεξαμενής να αποθηκεύει άνθρακα, προειδοποιεί ο O’Sullivan. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτή η δεξαμενή είναι ήδη 25% μικρότερη απ’ ό,τι θα ήταν χωρίς τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και της φυσικής μεταβλητότητας.
«Η γη δείχνει βραχυπρόθεσμη ανθεκτικότητα», λέει ο O’Sullivan. «Υπάρχει ένα βραχυπρόθεσμο σοκ, που είναι το El Niño, και την επόμενη χρονιά ανακάμπτει. Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι αυτό συμβαίνει. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η γη θα διατηρήσει μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική αλλαγή».
arXiv DOI: arXiv:2609.34226
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
