Η Λιθουανία σχεδιάζει ηλεκτρικό δίκτυο που χωρίζεται σε επτά αυτόνομες ζώνες: Το μάθημα της Ουκρανίας

Με μια ματιά

• Η Λιθουανία σχεδιάζει δέκα νέους σταθμούς παραγωγής, συνολικής ισχύος 800 MW, έως το 2033.
• Το δίκτυο προβλέπεται να χωριστεί σε επτά ζώνες που θα μπορούν να λειτουργούν αυτόνομα σε έκτακτη ανάγκη.
• Το σχέδιο αντλεί διδάγματα από την Ουκρανία, αλλά το κόστος, η τεχνολογία και η αποτελεσματικότητά του μένουν να αποδειχθούν.

Η επόμενη μεγάλη αλλαγή στην ηλεκτρική ενέργεια ίσως να μην είναι ένας ακόμη μεγαλύτερος σταθμός παραγωγής. Μπορεί να είναι η δυνατότητα μιας πόλης να συνεχίσει να έχει ρεύμα όταν το υπόλοιπο δίκτυο έχει υποστεί σοβαρή βλάβη. Αυτό ακριβώς επιχειρεί να σχεδιάσει η Λιθουανία, μια χώρα στην ανατολική πλευρά της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αντιμετωπίζει την ενεργειακή ασφάλεια και ως ζήτημα εθνικής άμυνας.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters στις 10 Νοεμβρίου 2026, η κυβέρνηση σχεδιάζει δέκα νέες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, συνολικής ισχύος 800 μεγαβάτ, με ορίζοντα το 2033. Παράλληλα, προωθεί τη διαίρεση του συστήματος σε επτά ζώνες, οι οποίες θα έχουν τη δυνατότητα αυτόνομης λειτουργίας σε περίπτωση κρίσης. Δεν πρόκειται για ολοκληρωμένη εγκατάσταση, αλλά για σχέδιο που πρέπει να χρηματοδοτηθεί, να δημοπρατηθεί και να υλοποιηθεί.

Τι σημαίνει ένα δίκτυο που χωρίζεται σε «νησιά»

Στο συμβατικό ηλεκτρικό σύστημα, οι παραγωγοί, οι γραμμές μεταφοράς και οι καταναλωτές συνδέονται σε ένα εκτεταμένο σύνολο. Αυτή η διασύνδεση προσφέρει οικονομίες κλίμακας και επιτρέπει τη μεταφορά ηλεκτρισμού εκεί όπου υπάρχει ανάγκη. Δημιουργεί όμως και εξαρτήσεις: μια σοβαρή βλάβη σε κρίσιμα σημεία μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές διακοπές.

Η λεγόμενη νησιδοποίηση (islanding) επιτρέπει σε τμήμα του δικτύου να αποσυνδεθεί και να συνεχίσει να τροφοδοτεί τοπικά φορτία. Για να συμβεί αυτό, δεν αρκεί να υπάρχει ένας σταθμός κοντά στην πόλη. Χρειάζονται κατάλληλοι διακόπτες, αυτοματισμοί, έλεγχος συχνότητας και τάσης, επαρκής παραγωγή ή αποθήκευση, καθώς και διαδικασίες ασφαλούς επανασύνδεσης.

Επομένως, οι επτά ζώνες δεν ισοδυναμούν αυτομάτως με επτά περιοχές που θα έχουν πάντοτε ρεύμα. Η πραγματική ανθεκτικότητα θα εξαρτηθεί από τη διαθεσιμότητα καυσίμων, τις τοπικές ανάγκες, τη χωροθέτηση των μονάδων και την προστασία των υποσταθμών.

Γιατί χρειάζονται μονάδες όταν υπάρχουν αιολικά και φωτοβολταϊκά;

Το Reuters αναφέρει ότι οι νέοι σταθμοί θα πρέπει να μπορούν να παράγουν ηλεκτρισμό όταν ο άνεμος και ο ήλιος δεν επαρκούν. Οι σχεδιαζόμενοι διαγωνισμοί, που αναμένεται να ξεκινήσουν το 2027, θα είναι τεχνολογικά ουδέτεροι. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχει ανακοινωθεί οριστική επιλογή καυσίμου ή τύπου εγκατάστασης.

Η διάκριση είναι ουσιαστική. Οι ανανεώσιμες πηγές μειώνουν την εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα, αλλά η παραγωγή τους μεταβάλλεται με τον καιρό. Σε ένα απομονωμένο τμήμα δικτύου, η εξισορρόπηση προσφοράς και ζήτησης γίνεται ακόμη πιο απαιτητική. Μπαταρίες, ευέλικτοι σταθμοί, διαχείριση κατανάλωσης και συστήματα ελέγχου μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά. Κανένα από αυτά, μόνο του, δεν εγγυάται απεριόριστη αυτονομία.

Το μάθημα της Ουκρανίας

Η λογική του σχεδίου παραπέμπει στην εμπειρία της Ουκρανίας, όπου οι επανειλημμένες επιθέσεις σε εγκαταστάσεις παραγωγής και μεταφοράς έδειξαν το κόστος της εξάρτησης από μεγάλα, ευάλωτα σημεία του συστήματος. Στην έκθεση «Ukraine’s Energy Security 2026», που δημοσιεύθηκε στις 4 Νοεμβρίου, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας αναγνωρίζει την αξία της αποκεντρωμένης παραγωγής και των εισαγωγών ηλεκτρισμού για τη διατήρηση της τροφοδοσίας.

Ο ίδιος οργανισμός επισημαίνει όμως και μια δυσάρεστη τεχνική λεπτομέρεια: πολλές τοπικές μονάδες και μπαταρίες στην Ουκρανία δεν μπορούν ακόμη να λειτουργήσουν ανεξάρτητα όταν διακοπεί η σύνδεση με το κεντρικό δίκτυο. Άρα η αγορά εξοπλισμού δεν είναι το ίδιο πράγμα με την πραγματική δυνατότητα νησιδοποίησης. Απαιτούνται σύνδεση, δοκιμές και κατάλληλη λειτουργική οργάνωση.

Η Λιθουανία δεν αντιγράφει απλώς ένα πολεμικό μοντέλο. Προσπαθεί να μετατρέψει τα διδάγματά του σε προληπτικό σχεδιασμό πριν από μια ενδεχόμενη κρίση. Πρόκειται για διαφορετική συνθήκη, με διαφορετικό κόστος και διαφορετικούς κινδύνους.

Από την αποσύνδεση από τη Ρωσία στην τοπική αυτονομία

Το νέο σχέδιο έχει και ιστορικό υπόβαθρο. Στις 9 Φεβρουαρίου 2025, Λιθουανία, Λετονία και Εσθονία συγχρονίστηκαν επιτυχώς με το ηπειρωτικό ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα, έχοντας αποσυνδεθεί από τα δίκτυα Ρωσίας και Λευκορωσίας. Η ENTSO-E επιβεβαίωσε τότε ότι το εγχείρημα ενίσχυσε την ενεργειακή ανεξαρτησία των τριών χωρών.

Η συγχρονισμένη λειτουργία με την Ευρώπη και η δυνατότητα τοπικής απομόνωσης δεν είναι αντίθετες στρατηγικές. Η πρώτη προσφέρει πρόσβαση σε ένα μεγαλύτερο δίκτυο και περισσότερες εφεδρείες. Η δεύτερη επιδιώκει να διατηρήσει κρίσιμες υπηρεσίες όταν η κανονική διασύνδεση δεν είναι διαθέσιμη. Η πρόκληση είναι να σχεδιαστούν ώστε να λειτουργούν μαζί, χωρίς να αυξάνουν υπερβολικά το κόστος για τους καταναλωτές.

Μπορεί να γίνει πρότυπο για την Ευρώπη;

Η απάντηση δεν είναι ακόμη γνωστή. Η ανακοίνωση της Λιθουανίας περιγράφει στόχους, όχι αποδεδειγμένο αποτέλεσμα. Παραμένουν ανοιχτά το συνολικό κόστος, η επιλογή τεχνολογιών, ο χρόνος κατασκευής, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις και, κυρίως, το πόσο ηλεκτρικό φορτίο θα μπορεί πράγματι να υποστηρίζει κάθε ζώνη σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης.

Για άλλες ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να αντιγραφεί ο αριθμός των σταθμών ή των ζωνών. Είναι ποιες υποδομές —νοσοκομεία, ύδρευση, επικοινωνίες, μεταφορές— χρειάζονται εξασφαλισμένη τροφοδοσία και με ποιον τεχνικά επαληθεύσιμο τρόπο.

Αν το λιθουανικό σχέδιο πετύχει, θα προσφέρει ένα παράδειγμα ηλεκτρικού δικτύου που παραμένει ισχυρό επειδή είναι διασυνδεδεμένο, αλλά δεν καταρρέει ολοκληρωτικά όταν χρειάζεται να απομονωθεί. Μέχρι τότε, η πιο σημαντική λέξη δεν είναι «αυτονομία». Είναι «δοκιμή».