Στο Λαντάκ, οι λύκοι των Ιμαλαΐων διασταυρώνονται όλο και πιο συχνά με αδέσποτους σκύλους, δημιουργώντας ένα νέο ζώο που είναι γνωστό ως khipshang και μπορεί να τραυματίσει ανθρώπους, αλλά και να ανταγωνιστεί άλλα σαρκοφάγα.
Το υβρίδιο που είναι γνωστό ως khipshang είναι μεγαλύτερο από έναν λύκο αλλά μικρότερο από έναν σκύλο. Morup Namgail
Το υβρίδιο που είναι γνωστό ως khipshang είναι μεγαλύτερο από έναν λύκο αλλά μικρότερο από έναν σκύλο.
Δεν υπάρχει αμφιβολία. Το γκριζωπό τρίχωμα, το αβίαστο τρέξιμο πάνω στο απαλό χιόνι, ο τρόπος που σταματά, πλησιάζει αθόρυβα και χτυπά, αρπάζοντας μια μαρμότα και σκοτώνοντάς την με μία δαγκωνιά: είναι λύκος.
Αυτό παρακολουθώ σε υψόμετρο σχεδόν 5.000 μέτρων, στην περιοχή του Λαντάκ που διοικείται από την Ινδία, στα Ιμαλάια. Η ζωή στα μεγάλα υψόμετρα είναι σκληρή, όμως αυτοί οι λύκοι ανήκουν σε μια ομάδα θηλαστικών που καταφέρνουν να επιβιώσουν εδώ, μαζί με τις λεοπαρδάλεις του χιονιού, τις καφέ αρκούδες των Ιμαλαΐων και τις θιβετιανές αλεπούδες.
Οι λύκοι των Ιμαλαΐων είναι καλά προσαρμοσμένοι στο χαμηλό οξυγόνο και στις άλλες δύσκολες συνθήκες του υψομέτρου και θεωρείται ότι αποτελούν την αρχαιότερη γενεαλογική γραμμή του είδους Canis lupus. Παρακολουθώντας αυτό το ζώο να τελειώνει γρήγορα τη μαρμότα, καθώς μια ανοιξιάτικη μέρα με μπλε ουρανό γίνεται γκρίζα, είναι φανερό ότι πρόκειται για επιζώντα. Το μέλλον του, όμως, βρίσκεται σε κίνδυνο. Τα βουνά αυτά θερμαίνονται με διπλάσιο ρυθμό από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Αν προστεθεί η ταχεία αστικοποίηση, τα σκουπίδια, η ρύπανση και οι επιφυλακτικοί αγρότες και κτηνοτρόφοι, οι απειλές γίνονται προφανείς.
Τώρα υπάρχει και μια νέα απειλή: οι αδέσποτοι σκύλοι. Στο Λαντάκ υπάρχουν έως και 25.000 σκύλοι, σε σύγκριση με μόλις μερικές εκατοντάδες λύκους. Τη δεκαετία που πέρασε, αυτοί οι σκύλοι – κατοικίδια και αδέσποτα που σχηματίζουν αγέλες και ανεβαίνουν στα βουνά, όπου κυνηγούν το ίδιο θήραμα με τους άγριους συγγενείς τους – άρχισαν να ζευγαρώνουν με λύκους και να δημιουργούν ένα νέο υβριδικό ζώο.
«Το λέμε khipshang», λέει ο Tsewang Namgail, διευθυντής του Snow Leopard Conservancy India Trust, που μελετά τα θηλαστικά στο Λαντάκ. Ο όρος είναι σύνθετος, από το khi, που σημαίνει σκύλος στη λαδακική γλώσσα, και το shangku, που σημαίνει λύκος.
«Ο κόσμος άρχισε να το παρατηρεί μόλις τα τελευταία πέντε με δέκα χρόνια», λέει ο Namgail. «Δεν είναι πραγματικά λύκος, ούτε πραγματικά σκύλος. Είναι ένα υβρίδιο».
Μεγαλύτερο από σκύλο, αλλά μικρότερο από λύκο, το υβρίδιο αυτό είναι γνωστό ότι οδηγεί αγέλες σκύλων, έχει ανοιχτό καστανό τρίχωμα και τη δυνατότητα να υπερισχύσει έναντι άλλων σαρκοφάγων.
«Και δεν φοβούνται τους ανθρώπους», λέει ο Mohammad Imran, κινηματογραφιστής και φυσιοδίφης από το Λαντάκ.
Τα υβρίδια είναι επίσης αρκετά τολμηρά ώστε να μπαίνουν σε χωριά και να σκοτώνουν ό,τι ζώο συναντούν. «Έχουν την αφοβία και την εξοικείωση του σκύλου και το κυνηγετικό ένστικτο του λύκου, και αυτός είναι ένας θανατηφόρος συνδυασμός», λέει ο Namgail.
Τα δαγκώματα σκύλων, ακόμη και οι επιθέσεις και οι θάνατοι, γίνονται όλο και πιο συχνοί εδώ, με τέσσερα έως πέντε περιστατικά δαγκώματος την ημέρα στο νοσοκομείο της Λέχ, της περιφερειακής πρωτεύουσας, σύμφωνα με τον Namgail. Τουλάχιστον τέσσερις ντόπιοι έχουν σκοτωθεί από σκύλους φέτος, ένα πρόβλημα που οι ειδικοί φοβούνται ότι μπορεί να επιδεινωθεί λόγω της υβριδοποίησης. Γι’ αυτό τα υβρίδια θεωρούνται απειλή τόσο για τους λύκους όσο και για τους ανθρώπους, λέει ο Namgail, ο οποίος φοβάται ότι θα αλλοιώσουν τον πληθυσμό των λύκων και θα θέσουν σε κίνδυνο το μέλλον των τοπικών λύκων. Υπολογίζει ότι σήμερα υπάρχουν περίπου 80 υβρίδια σε όλη την επικράτεια του Λαντάκ, που εκτείνεται σε σχεδόν 60.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Το υβρίδιο είναι τόσο νέο φαινόμενο, ώστε δεν έχει γίνει καμία επίσημη μελέτη και γνωρίζουμε λίγα πέρα από περιστασιακές παρατηρήσεις. Αυτό που ξέρουμε είναι ότι η άνοδος του khipshang συνδέεται άμεσα με την έκρηξη του πληθυσμού των αδέσποτων σκύλων. Η στείρωση σκύλων είναι παράνομη στο Λαντάκ και οι βουδιστικές αντιλήψεις της περιοχής αποδοκιμάζουν τη βλάβη της φύσης. Με το παρελθόν των συνοριακών πολέμων στην περιοχή, οι σκύλοι αποτελούν την πρώτη γραμμή άμυνας για τις στρατιωτικές βάσεις, καθώς το γάβγισμα ειδοποιεί τα στρατεύματα και οι στρατιώτες συχνά ταΐζουν τα σκυλιά. Όμως αυτή η επιεικής στάση επηρεάζει και άλλα είδη, με περιστατικά λύσσας και νόσου του σκύλου να θεωρούνται αιτία μείωσης των αλεπούδων και των λύκων.
Με τόσους πολλούς σκύλους και τόσο λίγους λύκους, ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου μπορεί να εξελιχθεί στο κυρίαρχο είδος κυνίδων στα ψηλότερα βουνά του κόσμου, όπως συμβαίνει σε περιβάλλοντα όπως η Ιταλία και η Βόρεια Αμερική, όπου οι κόκκινοι και οι ανατολικοί λύκοι αλλοιώνονται ολοένα και περισσότερο από την υβριδοποίηση.
Όταν λύκοι και άνθρωποι αναγκάζονται να μοιραστούν τον ίδιο χώρο, προκύπτει ανταγωνισμός για τους πόρους και μαζί του η επαφή με τους σκύλους, λέει ο Carter Niemeyer, κυνηγός που συνέλαβε τους καναδικούς λύκους οι οποίοι επανεισαχθήκαν στο Yellowstone και το Idaho τη δεκαετία του 1990. Γι’ αυτό και η εκτεταμένη απειλή της αλλοίωσης των ειδών τον κάνει κατηγορηματικό ότι οι υβριδικοί λύκοι-σκύλοι δεν πρέπει «να επιτρέπεται να αναπαράγονται και να κυκλοφορούν ελεύθεροι. Πρέπει να κρατήσουμε τους λύκους καθαρούς».
Λίγες ώρες αφότου είδαμε τον λύκο, εντοπίζουμε μια αγέλη σκύλων στην άκρη του δρόμου. Κάποια κοιμούνται πάνω στην άσφαλτο, παρά τον παγωμένο αέρα· άλλα ζητιανεύουν για αποφάγια. Ένα στέκεται λίγο πιο πέρα και παρακολουθεί, με τα αυτιά πεσμένα προς τα πίσω, σε διαφορετική στάση.
Ο Morup Namgail, φωτογράφος άγριας ζωής με τον οποίο ταξιδεύω, αναρωτιέται αν μπορεί να είναι khipshang. Έχει δει khipshang σε όλο το Λαντάκ και έχει φωτογραφίσει, όπως πιστεύει, και ένα άλλο σπάνιο υβρίδιο: διασταύρωση αλεπούς με σκύλο.
Πριν από δύο χρόνια, ο Namgail κι εγώ είδαμε μια αγέλη σκύλων να κυνηγά μια μητέρα λεοπάρδαλη του χιονιού μακριά από το θήραμα ενός αγριόγιδου. Ο σκύλος στην άκρη του δρόμου μου θυμίζει τον αρχηγό εκείνης της ημέρας – κάτι στη θρασύτητά του, στη σωματοδομή του. Θυμάμαι ότι δεν γάβγιζε και δεν έμοιαζε φοβισμένος. Ίσως να μην ήταν σκύλος;
Αυτό που ο Namgail είναι βέβαιος ότι ισχύει, μου λέει καθώς φεύγουμε, είναι ότι τα khipshang συμβολίζουν αυτά τα βουνά που αλλάζουν με ταχύτητα. Κανείς δεν ξέρει τι έρχεται μετά, όμως ξέρουμε ότι οι λύκοι μαθαίνουν και μεταδίδουν συμπεριφορές. Τον ανησυχεί ότι το khipshang μπορεί όχι μόνο να μάθει στους σκύλους πώς να κυνηγούν, αλλά και να αρχίσει να συμπεριφέρεται σαν σκύλος και να έρθει σε σύγκρουση μαζί μας.
«Αφού πρόκειται για νέα είδη, δεν έχουν θέση στην αλυσίδα, όπως τα άλλα ζώα, και είναι τόσο εύθραυστη η διατάραξή της», λέει ο Namgail. «Αυτό τα κάνει επικίνδυνα. Για όλους μας».
